Liever een praktische idealist dan helemaal geen

Leuke feestdagen gehad? Ik wel. Terwijl de feestdagen voor idealisten traditiegetrouw zware tijden zijn. Op kerstavond maken we ons druk over honger in Afrika, maar pakken blij de DEDIKKEVANDAM uit....

Ik bedoel dit niet cynisch of laconiek. Tijdens de feestdagen blijkt weer dat een wereldverbeteraar altijd tekort schiet. Maar laat je niet ontmoedigen. We hebben niet meer recht op onze rijkdom dan onze broers en zussen in de sloppenwijken van Manilla hun armoede hebben verdiend. Wij zijn het moreel verplicht om hen te helpen. Maar hoe? Aan belangrijke oorzaken van armoede, zoals corruptie, slecht beleid of weerbarstige natuuromstandigheden, kan je als individu weinig veranderen.

Of wel? Ja, zegt het praktische idealisme dat ik onder mijn generatiegenoten zie groeien en bloeien (NRC Handelsblad, 19 november). Besef dat je niet de hele wereld op je schouders kan nemen en zoek uit hoe je in je dagelijks leven de wereld kunt verbeteren. Koop duurdere, eerlijke producten. Zet politici onder druk. Als je jezelf verwent met een iPod, maak dan geld over naar een ontwikkelingsorganisatie. Wees blij met DEDIKKEVANDAM, maar geef ook een geit aan een Afrikaanse boer via www.heifer.nl. Leef naar je idealen. Just do it.

Jongeren slaan ook zelf de handen aan de ploeg. Ze zetten in ontwikkelingslanden kleinschalige hulpprojecten op. 'Het is een enorme trend', zegt Henny Helmich, directeur van de Nationale Commissie Duurzame Ontwikkeling (NRC Handelsblad, 5 november). 'Op relatief jonge leeftijd willen ze de wereld iets teruggeven. En dan niet gewoon aan een gironummer.'

Toch vindt generatiegenoot Marcia Luyten dat jongeren hun idealisme niet serieus nemen (het Betoog, 24 december). Hulpprojecten opzetten, juicht ze waarschijnlijk toe, maar 'een iPod kopen en ter geruststelling geld storten voor Afrika laat zich niet goed aanmerken als een daad van idealisme. Er is namelijk geen keuze gemaakt tussen alternatieven die met elkaar op gespannen voet staan.' En: 'Mijn generatie zoekt idealisme zonder altruïsme. (...) Goeddoen? Heel graag, als we er geen last van hoeven hebben. Dat is engagement in geest zonder betrokkenheid in gedrag.'

Luytens oproep idealisme te vertalen in gedrag is prachtig. Dat idealisten bereid moeten zijn offers te brengen, is zo klaar als een klontje. Maar Luyten maakt het zichzelf te makkelijk. Welk alternatief biedt ze? Ook zegt ze niets over de lastigste vraag: hoe geef je je idealen vorm in het dagelijks leven? Juist daarop heeft mijn generatie een aanstekelijk en effectief antwoord gevonden.

Laten we een van mijn bekritiseerde voorbeelden tegen het licht houden. 'Een weekje New York hoef je niet te laten schieten om het klimaat te redden', schreef ik, 'maar compenseer je CO2-uitstoot door via www.coolflying.nl voor twee tientjes 59 bomen te laten planten.' Volgens Luyten doet het planten van bomen 'niets af aan de realiteit dat we klimaatverandering alleen vertragen als we minder vliegen, autorijden, kopen, stoken, bouwen; daar helpen 59 troostbomen niet aan.'

Dat het beter voor het milieu is helemaal niet te vliegen, is evident. Maar wie de wereld wil verbeteren, moet realistisch zijn. Je kunt oproepen niet naar New York te vliegen, maar hoeveel mensen zullen echt hun vlucht annuleren? Ik kies voor: 'Vlieg niet klakkeloos naar New York, en als je gaat, ruim dan je troep op: koop bomen die jouw CO2 compenseren'. Het milieu is meer gebaat bij honderd mensen die hun troep grotendeels opruimen dan twee mensen die helemaal geen troep maken.

Toch wringt dit pleidooi voor pragmatisme, dat voel ik ook. De milieubewuste Nederlander die naar New York vliegt en geen bomen plant, zit ongemakkelijker in zijn stoel dan de reisgenoot die wel bomen plant. De eerste voelt zich schuldig en bezwaard, de tweede denkt: 'Ik mag het milieu dan vervuilen, ik ruim tenminste mijn rommel op.' Voor deze reiziger is de drempel lager een volgende vakantie toch weer in het vliegtuig te stappen.

Preciezen hebben gelijk, rekkelijken boeken resultaten. Ik kies voor de rekkelijken. Want het idealisme van de preciezen is weinig waard als alleen enkele asceten ernaar leven. Dus: laat je inspireren door de preciezen, maar leef als een rekkelijke. Laat het beste niet de vijand van het goede zijn.

Evert Nieuwenhuis

Meer over