'Laserkoeling' beloond met Nobelprijs voor natuurkunde

De Nobelprijs voor Natuurkunde 1997 is toegekend aan de Amerikaanse fysici Steven Chu en William Phillips en de Franse natuurkundige Claude Cohen-Tannoudji....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

De Nobelprijs voor Scheikunde 1997 gaat voor de helft naar de Amerikaanse biochemicus Paul Boyer en de Engelse moleculair-bioloog John Walker en voor de andere helft naar de Deense fysioloog en biofysicus Jens Skou. Zij worden beloond voor hun ontdekkingen van enzymen die een cruciale rol spelen in de energiehuishouding van de levende cel.

Volgens de bekendmaking woensdag van de Zweedse Koninklijke Akademie van Wetenschappen heeft het werk van de fysici Chu (49), Phillips (49) en Cohen-Tannoudji (64) geleid tot dieper inzicht in de interacties tussen licht en materie en de weg geopend naar het onderzoek van het quantum-gedrag van atomen in ijle wolkjes bij extreem lage temperaturen (tot enkele micro-Kelvin boven het absolute nulpunt).

Het heeft ook de basis gelegd voor de al in 1925 door Albert Einstein voorspelde, maar pas twee jaar geleden voor het eerst waargenomen zogenoemde 'Bose-Einstein condensatie' in een sterk verdund en extreem koud gas van rubidium-atomen.

Toepassingen voor de door de drie fysici in de jaren tachtig ontwikkelde technieken voor fundamenteel onderzoek liggen om de hoek van de deur, aldus het Nobelprijscomité. Zo kunnen er atoomklokken mee geconstrueerd worden die honderd maal nauwkeuriger zijn dan bestaande versies en die met name van nut zijn in de ruimtevaart en het onderzoek van ons zonnestelsel.

Daarnaast kunnen er atomaire interferentiemeters ontwikkeld worden waarmee bijvoorbeeld de zwaartekracht nauwkeuriger gemeten kan worden. Het kunnen 'sturen' van optische atoombundels kan toepassing vinden bij het fabriceren van elektronische componenten op nanoschaal. Uiteindelijk zullen er ook atoomlasers mee gemaakt kunnen worden.

De biochemicus Boyer (79) en de moleculair-bioloog Walker (56) krijgen een halve Nobelprijs (ongeveer ééé miljoen gulden) voor het ophelderen van de werking en van de ruimtelijke structuur van het enzym ATP synthase, dat de omzetting van de stof adenosine difosfaat in de 'universele' biochemische energiedrager adenosine trifosfaat (ATP) katalyseert.

Skou (79) krijgt de andere één miljoen gulden voor zijn ontdekking, in 1957, van het eerste enzym dat geladen deeltjes (ionen) door de celmembraan transporteert. Dit enzym, natrium-kalium ATPase, zorgt voor de balans tussen de natrium- en kaliumionen in de levende cel.

Meer over