Land van Big Brother vreest opkomst van Stasi

Er zijn drie soorten onwaarheden: ‘Leugens, grove leugens en statistieken’. Het bekende citaat zou komen van Benjamin Disraeli, Brits premier van 1874 tot 1880....

Gert-Jan van Teeffelen

Zijn uitspraak mag wat versleten zijn, maar is nog vaak toepasbaar. Britse media en politici grepen maandag nieuwe statistieken aan om te claimen dat Groot-Brittannië definitief afglijdt tot surveillance state, waar de overheid burgers overal bespioneert.

Vooral de conservatieve pers maakte er op de voorpagina’s een groot nummer van. Politie, MI5 en gemeenten blijken vorig jaar 504 duizend maal te hebben verzocht om mail, telefoon- en sms-gegevens in straf- of terreurzaken.

Het cijfer leent zich voor pakkend omrekenwerk, hetgeen geschiedde: de overheid bespiedt burgers ‘1.400 maal per dag’, zelfs ‘eens per 60 seconden’. Diverse kranten trokken de conclusie dat de gangen van ‘1 op de 78 volwassen Britten’ worden nagegaan.

Beweerd wordt tevens dat gemeenten de wet misbruiken om burgers te betrappen op kleine overtredingen. Bijvoorbeeld als zij hun hond op de stoep laten poepen, of bij het buitenzetten van vuilnis op de verkeerde dag.

Reacties bleven niet uit. ‘De regering is vergeten dat George Orwells 1984 een waarschuwing was, geen blauwdruk’, zei Chris Huhne, kopstuk van de Liberaal Democraten. ‘Een leven zoals dat onder de Stasi in Oost-Duitsland is nog ver weg, maar het is ongelooflijk dat 1 op de 78 volwassenen bespioneerd moet worden.’

Lariekoek natuurlijk. Zelfs de Oost-Duitse geheime dienst zou dit een hele toer hebben gevonden. De 504 duizend slaat slechts op het aantal maal dat is gevraagd om zendgegevens – nummers, tijdstippen, ip-adressen – zoals die worden bijgehouden door bedrijven, niet op de inhoud van de berichten zelf.

Gemeenten hebben er weinig mee te maken. Zij deden slechts 0,3 procent van de verzoeken, en er is ‘geen bewijs’ dat zij hun macht misbruiken op jacht naar trivia, zegt de onafhankelijke inspectie die misstanden opspoort.

Het doet denken aan de miljoenen Britse bewakingscamera’s. Ook hierover wordt veel onzin beweerd. Het geldt in de media intussen als hard feit dat de gemiddelde Brit ‘300 maal per dag’ wordt gefilmd.

Pure onzin, zo toont het spitwerk van Times-columnist David Aaronovitch. Het betreft een fictief bedoelde passage uit een rapport uit 1999. Zelfs de BBC gebruikt het nog.

Wil dit zeggen dat het wel meevalt met de informatiehonger van de Britse overheid? Integendeel. De voorbeelden zijn eindeloos. Als je over Britse snelwegen rijdt, wordt je kenteken door het hele land gevolgd met camera’s. Ritgegevens worden 5 jaar opgeslagen. Miljoenen Britten zitten al in een dna-databank, inclusief onschuldigen.

Stuk voor stuk geen grote inbreuken waar mensen massaal van wakker liggen. Maar allemaal samen hebben ze burgerlijke vrijheden in ‘plakjes weggesneden als bij een salami’, schreef Timothy Garton Ash, hoogleraar Europese Studies in Oxford, eerder dit jaar. Ook hij kreeg Stasi-associaties.

Wellicht daarom toch goed dat de media af en toe kabaal maken, ook al is het op basis van creatief rekenwerk. De oude Benjamin Disraeli – zijn bijnaam was ‘Dizzy’ – zou het allemaal erg verwarrend hebben gevonden.

Gert-Jan van Teeffelen

Meer over