Laat oudere vrij in keus voor de dood

Stervenshulp aan ouderen die hun leven voltooid achten, moet, onder strikte voorwaarden, worden gelegaliseerd, betogen Eugène Sutorius e.a...

‘Voor ik mijn oude dag bereikte, was het mijn zorg om goed te leven, op mijn oude dag is dat om goed te sterven. En goed sterven, dat is vrijwillig sterven’, aldus de stoïcijn Seneca. Is het waar dat hoe bewuster je jezelf wilt verhouden tot je eigen sterven, hoe meer je van het leven kunt genieten? Wat maakt de dood voor sommigen zo dreigend dat we hem verdringen? Is dat de krasse tegenstelling tussen een overvloedig leven en het veronderstelde niets? Vormen angst, schuldbesef en doodstaboe de verklaring voor de beduchtheid waarmee sommigen ons initiatief hebben ontvangen?

De initiatiefgroep Uit Vrije Wil streeft ernaar om onder voorwaarden van zorgvuldigheid en toetsbaarheid stervenshulp aan ouderen, die het gevoel hebben zichzelf te overleven en door de dood te zijn vergeten, te legaliseren.

Het lijkt er inderdaad op dat we een authentieke doodswens van een oudere het liefst zouden ontkennen door te wijzen op de goede dingen des levens of op de noodzaak van verbetering van de zorg. Zonder werkelijk te luisteren naar het doodsverlangen van onze oude medeburger: een gebrek aan empathie voor de oudere, een tekortschietende belangstelling voor diens leefwereld?

Ons initiatief komt niet uit de lucht vallen. Norbert Elias wees er in 1982 al op dat in westerse samenlevingen het sterven grotendeels uit de maatschappelijke realiteit is verbannen. Juist in de ‘gênecultuur, die daarvan het gevolg is, kunnen veel mensen niet de hulp en genegenheid geven, die de stervenden bij hun afscheid nodig hebben. Het was dus niet verbazend dat Huib Drion niet lang daarna kwam met het voorstel de afhankelijkheid van de oudere te doorbreken door hem het heft in handen te geven: ‘Het lijkt me aan geen twijfel onderhevig dat veel oude mensen er een grote rust in zouden vinden als zij over een middel konden beschikken om op een aanvaardbare wijze uit het leven te stappen op het moment dat hun dat – gezien wat hen daarvan nog te wachten staat – passend voorkomt.’

Drion emancipeert zo niet alleen de oudere, die voor zijn sterven staat. En breekt in een moeite door ons verdringingsmechanisme open. Er is immers geen plicht tot leven.

Door de dood zijn dagelijkse plaats in het leven terug te geven en voor de dood te kunnen kiezen, kan de oudere om wie het gaat tenslotte het gevoel krijgen in zijn redelijke doodsverlangen serieus te worden genomen. Juist dan krijgt hij toegang tot emotionele en spirituele steun, kan hij de betrokkenheid ervaren van zijn naasten, en waardig gaan. Goed sterven kan dan een rijke ervaring zijn, zowel voor de stervende als voor zijn omgeving.

Vergeet het niet, de initiatiefgroep Uit Vrije Wil hecht in de eerste plaats aan een goede ouderdom voor alle ouderen. We hebben het voorrecht in ons land veel ouder te worden dan vroeger en daarvan ten volle te genieten, maar laten we ons dan ook wel bewust verhouden tot de keerzijde daarvan en deze niet verdringen of vrezen. Hij hoort er bij en misschien hebben we, om ons dat weer te realiseren een nieuwe Stoa nodig en wordt ruimte geschapen voor meer begrip en betrokkenheid bij de oudere.

Wij bepleiten een goede, vrijwillige en tijdige dood voor wie daarom vraagt, weloverwogen, consistent en invoelbaar.

Centraal staat daarin het eigen oordeel van de oudere dat hij de waarde van zijn leven op enig moment zodanig vindt afgenomen, dat hij de dood verkiest boven het leven. Het kan ook alleen de oudere zelf zijn die bepaalt of hij zijn leven voltooid acht. Iedere externe invloed op dit oordeel verwerpen wij ten enenmale. Zelfbeschikking en authenticiteit zijn niet voor niets wezenlijke beginselen van onze cultuur. Zij zijn fundament van het burgerinitiatief. En de vraag wat een voltooid leven nu precies is, zal dus ook alleen door hen worden beantwoord; de ouderen zullen het in alle verscheidenheid laten zien. Zij zullen ons laten zien welke vormen van verlies en wanneer voor hen niet meer aanvaardbaar zijn. Zij behoeven hier niet te worden beschreven, evenmin als de onwaardige routes die nu zo vaak worden gekozen. Zij zijn er.

Wij zullen ons inzetten voor de legalisatie van goede stervenshulp aan ouderen die hun leven voltooid achten, maar alleen onder strikte voorwaarden van zorgvuldigheid, deskundigheid en toetsbaarheid, die een plaats in de wet zullen krijgen en we hopen dat het debat daarover tot een breed maatschappelijk draagvlak leidt. Laten we hen, die voor hun sterven staan, serieus nemen in hun verslag van deze belangrijke levensfase en in hun verlangens. Zij hebben daar recht op, en het gaat ons allen aan.

Meer over