'Kogel kon zijn droom niet stoppen'

Dominee Martin Luther King zou het Memphis van de jaren negentig niet herkennen. Dertig jaar geleden arriveerde hij hier om te bemiddelen in een sociaal conflict tussen zwarte vuilnisophalers en een blank stadsbestuur dat het blanke politiekorps in stelling had gebracht....

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

MEMPHIS

Anno 1998 domineren zwarten het gemeentehuis en het politiebureau. Alle hotels en restaurants doen hun uiterste best om de zwarte clientèle te behagen.

Overwegend zwarte agenten begeleiden de processie van oude en jonge burgerrechtenstrijders, blank en zwart en families, die zingend en pratend door de straten van de oude katoenhaven trekken. De demonstratie, zaterdag, wordt geleid door dominee Jesse Jackson en dominee Samuel Billy Kyles.

De kop van de stoet is een Who is Who van zwart Amerika: Julian Bond, de nieuwe voorzitter van de National Association for the Advancement of Colored People, weduwe Coretta Scott King, Kings zonen Martin en Dexter, dominee Al Sharpton, de zwarte burgemeesters van grote steden als Atlanta, Detroit, Baltimore, Philadelphia, Washington DC en Jesse Jackson junior.

In het hele land, maar vooral in de zuidelijke staten, hebben leden van sportverenigingen, kerkgenootschappen en families gehoor gegeven aan de oproep voor een 'Pelgrimage naar Memphis' om de dertigste verjaardag van de moord op dominee King te herdenken.

Op spandoeken en borden van karton zijn titels van Kings speeches geschreven met daaronder de namen van de plaatsen waar de 'pelgrims' vandaan komen. 'I Have A Dream', Huntsville, Alabama, en 'I've Been to the Mountaintop', Gary, Indiana. Fragmenten van zijn toespraken over raciale en sociale gelijkheid schallen uit de luidsprekers, die op het dak van een busje zijn geplaatst.

Slechts een handjevol ouderen, zoals de dominees Jackson en Kyles liepen deze route dertig jaar geleden. Een week voor zijn dood op 4 april 1968 leidde King hier een demonstratie voor de vuilnisophalers van Memphis en hij zou deze tocht op 5 april opnieuw hebben gemaakt als hij niet door James Earl Ray was vermoord.

De tocht voert langs het Lorraine Motel, nu het indrukwekkende National Civil Rights Museum, gelegen in een buurt van opslagdepots, winkelmagazijnen en dichtgetimmerde kantoren. Ouders wijzen hun kinderen de plaats op het balkon waar King werd vermoord. Onder het balkon en op het balkon van Kings kamer liggen kransen en houden jongeren de wacht met kaarsen in de hand. Iedere groep die hier langs loopt zwijgt gepast. Voor verreweg de meeste deelnemers aan de pelgrimage is King een legende, een historische figuur die zij nooit levend hebben gekend.

Daarin schuilt de reden waarom de dominees Jackson en Kyles de dertigste herdenking van de moord op King groots hebben aangepakt. 'Niet iedereen weet nog dat dominee King een pleitbezorger was voor sociale en economische verandering. Er is het wazige beeld ontstaan van een man die op niet-gewelddadige wijze streed voor raciale gelijkheid', vertelt Samuel Billy Kyles, die naast King stond toen hij werd doodgeschoten. 'Niet iedereen weet dat hij door het blanke establishment werd beschouwd als een radicale onruststoker, die de kloof tussen arm en rijk aan de kaak stelde en zich fel tegen de oorlog in Vietnam had gekeerd.

'Niet iedereen weet meer dat dominee King door blank Amerika werd gehaat, omdat hij de status quo bedreigde. King was een profeet voor verandering, voor sociale veandering.'

Kyles erkent dat zwarten in Amerika aanzienlijk beter af zijn dan dertig jaar geleden. Openlijk racisme komt nauwelijks meer voor, de KKK is een schim geworden en de goede opgeleide zwarte middenklasse is verdrievoudigd. Maar dat neemt niet weg dat economische en sociale ongelijkheid is opgeheven, integendeel. Zwarte gemeenschappen in grote steden en in enkele gebieden op het platteland worden geteisterd door armoede, slechte scholen en criminaliteit.

'De droom van Martin Luther King kon niet gestopt worden met een kogel. De droom van Martin Luther King heeft nog niets aan kracht verloren', aldus dominee Jackson zaterdag in Memphis.

Tijdens de kerkdienst zei dominee Kyles: 'We willen aantonen dat de erfenis van King vandaag de dag nog steeds relevant is.'

Aan de overkant van het Lorraine Motel staat nog steeds het huis waaruit James Earl Ray schoot.

De herdenking van King is door weduwe Coretta aangegrepen om president Clinton te verzoeken 'het licht van de waarheid te laten schijnen' op de moord.

Mevrouw King en met haar vele anderen geloven niet dat de in een gevangenis in Atlanta stervende Ray alleen heeft gehandeld. Zij, maar ook dominee Jackson en oud-VN-ambassadeur Andrew Young, denken dat de moord op King een complot was, waarbij mogelijkerwijs de FBI van Edgar J. Hoover, de CIA en zelfs toenmalig president Lyndon Johnson betrokken waren.

De moord zou zijn uitgevoerd door Ray, een domme, racistische vagebond en een politieman in Memphis in samenwerking met een maffia-familie in New Orleans.

Dominee Jackson en mevrouw King houden vol dat Ray over de middelen noch de intelligentie bezat om een moord op King uit te voeren en vervolgens te ontsnappen naar Groot-Brittannië.

'Ik weet dat heel veel mensen de moord op mijn man zouden willen vergeten, maar de wonden van raciaal geweld kunnen niet helen als het licht van de waarheid wordt verduisterd', zei mevrouw King, die wacht op een antwoord van president Clinton.

Meer over