Jort Kelder: 'Ik ben, denk ik, toch milder geworden'

In de serie Over de helft interviewt Cornald Maas net - of bijna - vijftigers over hun dilemma's. In aflevering 14: tv-presentator Jort Kelder. 'Ik verlang naar meer liefheid en onbevangenheid.'

De 50-jarige Jort Kelder en zijn jonge 'ik'. Beeld Adriaan van der Ploeg
De 50-jarige Jort Kelder en zijn jonge 'ik'.Beeld Adriaan van der Ploeg

'Ben ik veranderd, de afgelopen jaren? Rond mijn 40ste zat ik in een milde midlifecrisis, misschien. Maar globaal leef ik nog altijd als zo'n jaar of twintig, dertig geleden. Ik rommel wat aan, heb geen last van een burgerlijk van negen tot vijf-ritme, heb geen kinderen. Ik camoufleer mijn leeftijd niet met nageslacht waarmee de onsterfelijkheid bij elkaar lijkt te worden gepaard. Dat ik een laatbloeier ben, geeft me blijvend voordeel: meestal word ik zo'n acht jaar jonger geschat dan ik ben. Mijn geheim? Wijn blijven drinken, niet sporten en vooral: niet met te veel vervelende mensen omgaan. Verder vind ik die hele veroudering vanuit esthetisch oogpunt een onaantrekkelijk vooruitzicht.

Mijn 40ste verjaardag wilde ik niet vieren. Ik vluchtte met Georgina, met wie ik toen innige omgang had, naar Saint-Tropez. Kreeg ik een foto van de redactie van Quote toegestuurd: het redactiepand beplakt met letters en cijfers van vijf meter hoog: 'Jort 40', zichtbaar voor iedereen die op het Koningsplein voorbij kwam. En een berichtje erbij: 'Jort, we denken aan je' - de fuckers.

Alleen

Twee maanden geleden ben ik de drempel van 50 overgegaan en aanvankelijk wilde ik dit keer wél een groot feest geven. Maar iedereen werd na de aankondiging zo enthousiast, met speeches en al in de aanbieding, dat ik dacht: vind ik dit wel leuk? Liever onderga ik de roetsj naar beneden alleen, daar heb ik niemand bij nodig. Jarig zijn is toch al geen verdienste. Verwacht de samenleving van mij dat ik getrouwd ben, kinderen heb en mijn 50ste vier? Ze kunnen me wat, dan doe ik het juist niet. Alles wat moet, zal ik altijd proberen te ontduiken. Uiteindelijk heb ik mijn 50ste verjaardag met een drieste actie getracht te maskeren: ik heb met vriendjes die gelijkgestemde slachtoffers zijn een grand tour gemaakt met zes bestemmingen in zeven dagen, door de Maghreb en de Méditerranée.

Niet dat ik me geen rekenschap geef van het verstrijken van de tijd. In zekere zin ben ik weemoedig en haast 19de-eeuws in mijn gedachten en voorkeuren. Het voordeel van ouder worden zie ik niet zo. Je weet dat het einde altijd wreed zal zijn: lichamelijke gebreken zullen zich onherroepelijk aandienen. Bij mijn moeder heb ik de aftakeling van dichtbij gezien. Ze leed, voor ze drie jaar geleden overleed, acht jaar aan alzheimer. In het begin realiseerde ze zich dat heel goed. Maar mijn broer had gelijk toen hij zei dat de treurigste fase die was waarin ze er geen verdriet meer over had en niet meer moest huilen, omdat het besef er niet langer was.

Tv-presentator Jort Kelder. Beeld ANP Kippa
Tv-presentator Jort Kelder.Beeld ANP Kippa

Calvinistisch

Ik wil er niet melodramatisch over doen, want alzheimer overkomt velen, maar wat ik het meest onterende vond is dit: dat iemand die altijd zo flink en zelfstandig is geweest tenslotte zo totaal afhankelijk werd. Dat vond ik een vernederende ervaring. Mijn vrijheidsdrang is groot: ik wil straks niemand iets hoeven vragen voor wat dan ook.

Mijn ouders zijn tot mijn moeders dood bij elkaar gebleven. Mijn vader heeft zich in die laatste periode uitzonderlijk sterk gehouden, zonder duidelijk te laten merken hoe hij zich moet hebben gevoeld. Hij is 84 en ik ben de laatste jaren meer naar hem toegegroeid. Ik voel me nu meer zijn gelijke dan z'n zoon. Ik bel hem vrijwel elke dag even en dan klagen en mopperen we wat, we nemen de zaken van alledag door en praten over het nieuws - mijn vader is altijd zeer betrokken geweest bij de wereld.

Zoons willen het altijd goed doen voor hun vaders en dat geldt ook voor mij. Vroeger kon ik een schop onder mijn kont krijgen als ik vervelend was. Mijn broers en ik kregen een calvinistische opvoeding en daar plukken we nog altijd de vruchten van: niet zeuren, niet spijbelen, goed je best doen, niet oplichten - ik ben nooit goed geweest in liegen. Er werd thuis niet om de zaken heen gedraaid, de toon was direct en rationeel. Ons, de zoons, werd bijgebracht dat we ons niet op het kleine individuele leed moesten concentreren maar op de grotere zaken. En het regende nooit complimenten. Mijn vader heeft maar één keer gezegd dat hij trots op me was: toen ik een maffiamaatje had aangepakt en iedereen over me heen kreeg, niet in de laatste plaats de glamourpleiter zelf. Dat typeert mijn vader: hij is nooit bang geweest, hij nam altijd ontslag als er onverkwikkelijke dingen waren gebeurd en bleef nooit voor het geld of de veiligheid.

Biografie

Jort Kelder wordt op 22 september 1964 geboren in Gouda. Tijdens zijn studie Nederlands Recht aan de Universiteit Utrecht is hij persvoorlichter van de liberale jongerenpartij JOVD. Na zijn studie wordt hij redacteur bij Quote, van 1993 tot 2007 is hij hoofdredacteur van het blad. Hij introduceert de Quote 500 en onder zijn leiding verdubbelt de oplage. In 1998 wordt hij uitgeroepen tot Hoofdredacteur van het Jaar.

Intussen publiceert hij boeken -onder andere samen met zijn goede vriend Yvo van Regteren Altena - en profileert hij zich als opiniemaker op tv. Ook krijgt hij zijn eigen tv-programma's: Bij ons in de PC (KRO), Het snelle geld (VPRO) en Hoe heurt het eigenlijk? (AvroTros). Van 2003 tot 2008 is hij samen met actrice Georgina Verbaan. Sinds 2011 heeft hij een relatie met presentatrice Lauren Verster.

Vroeger

Soms verlang ik terug naar de geborgenheid van de jeugdjaren. Maar mij zul je niet horen zeggen dat vroeger alles beter was. En toch. Waarom waren de vrouwen vroeger minder ordinair? Waarom waren de auto's eleganter? Waarom is een zwart-wit-tv mooier dan zo'n ultra HD-ding van nu? Waarom die hedendaagse hardheid en niet de charme van het lage tempo van vroeger?

Zou dit valse romantiek zijn? Ik kan oprecht genieten van een foto uit de koloniale tijd, met vertegenwoordigers van de blanke elite van het Interbellum, gehuld in smetteloos witte uniformen op de veranda van een huis vlakbij Bandoeng. Of van een foto van de Britse adel op een Brits landgoed, uit een overzichtelijke tijd die minder jachtig is dan nu en waarin wellevendheid een deugd is. Ik wil geloven in sprookjes waarin iedereen een beetje aardig is voor elkaar en waarin we ons niet laten opjagen door social media: van die competitie op Facebook wie de stoerste dingen heeft meegemaakt wordt het leven niet mooier.

Iedereen is gelijk en we mogen allemaal lekker schelden - met die Nederlandse gewoonte heb ik niks. Alles moet nu hard, transparant en zichtbaar zijn. Alles wordt meteen tot in detail besproken. Prins Bernhard was in de jaren vijftig al een boefje, en hij ging, zoals de hele adel en elite, naast alle plichtplegingen vooral ook zijn eigen gang. Pas in de jaren zeventig begon dat een beetje naar buiten te komen. Dat toen lang niet iedereen van alles op de hoogte was, heeft toch een grotere schoonheid dan wat we tegenwoordig meemaken. Nu struikelt het parlement zowat over de speedboot en het tuinhek van onze koning. Het klinkt misschien raar uit mijn mond, maar ik verlang naar meer zachtheid, liefheid en onbevangenheid. Vroeger maakten mensen liedjes die soms zomaar opeens een hit werden, nu is alles voorgekookt en worden zangertjes in dat commerciële circuit meteen sterretjes.

Jort Kelder en zijn vriendin Lauren Verster. Beeld ANP Kippa
Jort Kelder en zijn vriendin Lauren Verster.Beeld ANP Kippa

Ego's

Misschien ben ik zo rond mijn 50ste toch milder geworden. In elk geval ben ik, denk ik, nu leuker, volwassener en completer dan ik tien jaar geleden was. Een van de verworvenheden van het afkalvende fysiek is dan toch dat ik niet meer zo de behoefte heb om te scoren ten koste van anderen. Ik herinner me hoe ik in Het Parool een provocerende gastcolumn schreef, dat dat leidde tot een volle pagina woedende ingezonden brieven, dat Theo van Gogh me belde om me te feliciteren - en dat ik daar allemaal zeer van genoot. Heerlijk vond ik het om grote ego's zonder humor op hun nummer te zetten, of linkse zeurpieten die alleen maar hun wereldbeeld bevestigd willen zien. Ik vond het prettig als mensen boos waren - ik denk dat ik mezelf, in een combinatie van zenuwen en branie, regelmatig overschreeuwde. Maar ik maakte er, vooral in mijn Quote-tijd, ook een gewoonte van om onaardige dingen te zeggen over mensen die in het leven dikke pech hebben, als gevolg van hun opvoeding of het milieu waar ze uit voortkomen. Ik ben minder hard geworden in mijn oordeel over de pechvogels en minderbedeelden en dat komt zeker ook door de meisjes.

Georgina en Lauren hebben me op dingen gewezen. Georgina komt uit een eenvoudig, gebroken gezin. Als zij niet was ontdekt, wat was er dan van haar geworden? Dat haar talent is gezien, is ook een kwestie van geluk. Lau komt uit een keurig lerarengezin, is heel warm en sensitief, en heeft een ragfijne intuïtie - ze voelt meteen welke mensen echt en onecht zijn. Ze veroordelen mensen niet die het minder goed hebben of er niet goed uitzien. Je zou kunnen zeggen dat zij mij, in zekere zin, de ogen hebben geopend. Ik heb weleens in een interview gezegd dat ik het moeilijk vind om met een lelijke vrouw aan tafel te zitten. Meedogenloos vind ik dat nu en ook nog eens oneerlijk, zeker nu mijn oogleden beginnen te zakken en er binnenkort misschien aan gesleuteld zal moeten worden.

Onbenulligheden

Mijmer ik nu te veel over mezelf? Is dit geen vrijblijvende quatsch? De bladenmarkt is vergeven van de ditjes- en datjesrubrieken, het is één groot gekeutel en nu doe ik er misschien ook aan mee, met lichte tegenzin. Wat me bij veel leeftijdgenoten opvalt is hun gebrek aan engagement. Het gaat heel zelden over wezenlijke dingen, eerder klinkt het: 'Hoe voel jij je, want aan die grote wereld waarin we leven kunnen we toch niks veranderen'. Als je De Telegraaf leest, krijg je geen enkel beeld van wat er in de wereld aan de hand is. Televisie is een rondpompend circus van individuele pechgevallen geworden, met kleine incidenten die niets zeggen over het grote geheel. Het is zoals de schrijver Cees Nooteboom laatst in een interview zei: dat Nederland zich in zijn eigen onbenulligheden wentelt.

Ach, een moralist zal ik toch wel blijven, geneigd tot oordelen en veroordelen, in de beste calvinistische traditie. Dat roept natuurlijk ook weerstand op, zoals al meer dan eens is gebleken. Ik hou van tegenstand, want dat maakt het leven waardevol - aan slijmjurken heb je niks. Op internet worden soms karren stront over me uitgestort. Dat hoort erbij, maar ik kan er niet tegen als er anoniem wordt gescholden. En ook hanteren wij Nederlanders, anders dan de Britten, niet de floret als we ons roeren, maar de botte bijl. Zelf houd ik van elegant verwoorde pesterij en een debat mag ook wel vilein en een beetje vals zijn. Ik probeer het botte recht-voor-z'n-raap van me af te duwen, terwijl ik tegelijkertijd veel te danken heb aan de directheid bij ons vroeger thuis.

Wat laat ik straks na? Ik heb een prachtig eco-duinhuis op Terschelling laten bouwen, dat volkomen vanzelfsprekend verankerd ligt in het landschap. Het heeft uitzicht op zee. Terschelling is het eiland van mijn jeugd: we gingen er op vakantie, mijn naam is er bedacht. Het is het eiland waar ik met mijn broers met buksen door de duinen liep te knallen en het is van een prachtige Noordse schoonheid. Het is er ook altijd koud - alsof de thermostaat constant op 8 graden staat. Mijn duinhuis heeft me veel energie en geld gekost, ik er heb er veel optredens en debatten voor bij elkaar moeten lullen. Wie weet gaat het straks prijzen winnen - architect Marc Koehler verdient het. Op dit huis ben ik trots: het is het eerste in mijn leven dat blijvend is. Het gaat mij overleven.

Jort Kelder tijdens zijn hoofdredacteurschap bij Quote. Beeld ANP Kippa
Jort Kelder tijdens zijn hoofdredacteurschap bij Quote.Beeld ANP Kippa

Relevantie

Maar het is niet genoeg. De laatste jaren was ik een reizend circus, ik stroopte de zaaltjes af en daar heb ik veel mee verdiend. En ik heb behoorlijk geïnvesteerd in mijn persoonlijke geluk. Maar de tijd begint te dringen. Het frustreert me in toenemende mate dat ik mezelf niet genoeg taken toedicht die relevantie hebben - maatschappelijk, politiek of journalistiek. Mensen die zich afvragen of ik mijn talenten wel goed benut, hebben gelijk. Ik wil verhalen vertellen die relevanter zijn dan een betoog over hoe je mes en vork vasthoudt. Ik beleef veel plezier aan mijn programma Hoe heurt het eigenlijk?, maar het is garnering, meer niet, zo'n programma maakt journalistiek het verschil niet. Ik geneer me er weleens voor dat mijn intellectuele capaciteiten en interesses verder reiken dan wat ik er nu mee doe. Ik ben niet helemaal trots op wat ik tot stand breng. En dat is misschien weer dat calvinistische schuldgevoel dat mij parten speelt.

Een goed vriendje van me is minister-president. Wil ik dat ook? Nee, lijkt me onverstandig. Zal ik een documentaire maken die in première gaat op het prestigieuze IDFA-festival? Wie weet. Ik schuif graag aan bij DWDD, want dat programma voelt als familie, en het heeft impact. Maar tegelijkertijd gaat het altijd maar weer om die ene zin en die ene mening. 'In het echt ben je veel leuker', hoor ik de laatste tijd geregeld als ik weer eens voor een zaal sta - dat is wat televisie óók van je maakt.

Rust

Op Tweede Kerstdag ga ik, ter gelegenheid van de tv-registratie van het toneelstuk De Verleiders, een debat op tv leiden over de moraliteit van de hebzucht. Maar dat is, hoe zinvol ook, eenmalig. Mijn kracht zou het moeten zijn om in een langere serie zware onderwerpen op een scherpe en populaire manier te behandelen en verhalen te vertellen over de wereld van het geld.

Hoe dan ook zal ik in het harnas sterven en altijd blijven doorwerken. Tot ik er bij neerval. Ik vind dat wij een vak hebben waarbij pensioen niet bestaat. Aan vakanties doe ik niet, van de twee maanden vrij die ik elk jaar probeer te plannen, komt niets terecht. Ik durf nooit vrij te hebben. Voor een dagje strand zou ik een excuus moeten hebben. De hele zomer verlang ik ernaar om met een boek in mijn eentje op mijn boot te zitten, maar als ik dat doe beantwoord ik toch weer de telefoontjes van mensen die me met trivialiteiten lastigvallen en reageer ik braaf op hun mails. Het zal wel de angst zijn om nutteloos te eindigen. Waar het op neerkomt: ik verlang in stilte naar eenzaamheid, maar het lukt me maar niet om dat voor elkaar te krijgen.

Als ik eerlijk ben, denk ik niet dat het er over twintig jaar wél van komt. Ik hoop straks niet ongezien ten onder te gaan, maar wél snel. En wat zou het mooi zijn: dat je op je 75ste de guts zou hebben om op reis te gaan of het veld in te wandelen. En dat je nooit meer terugkomt en niemand je meer spreekt of ziet. Ik zou dat lef niet hebben. Ik ben er te slap voor - ook omdat ik te veel aan het leven hecht.

Jort Kelder bij de uitreiking van de JFK Award in Amsterdam, in 2012. Beeld ANP Kippa
Jort Kelder bij de uitreiking van de JFK Award in Amsterdam, in 2012.Beeld ANP Kippa
Jort Kelder in 2013, toen hij de Hakken/Pakken Run op de Zuidas presenteerde. Beeld anp
Jort Kelder in 2013, toen hij de Hakken/Pakken Run op de Zuidas presenteerde.Beeld anp
Meer over