PostuumOprichter Zeeman

Jan Zeeman (1942-2020), multimiljonair die zijn middagboterham thuis at

Hij was discounter, nog voor het woord in Nederland bestond. Textielbaron Jan Zeeman, die op 2 juni overleed, creëerde vanuit niets een imperium van 1.300 winkels in zes landen, met 7.000 werknemers. Het bedrijf bleef in handen van de familie.

Jan Zeeman, oprichter van Zeeman Beeld Anneke Hymmen  /De Beeldunie
Jan Zeeman, oprichter van ZeemanBeeld Anneke Hymmen /De Beeldunie

Zeeman werd in 1942 geboren in Velsen, in een gezin van negen kinderen. Zijn vader was al actief in de textielhandel en zoon Jan wilde hetzelfde doen. Op grote schaal.

Zijn eerste winkel opende hij in 1967 in Alphen aan den Rijn, waar het hoofdkantoor nog altijd is gevestigd. Groot inkopen en veel van hetzelfde, was het geheim. Daarnaast introduceerde hij de zelfbediening in de mode: klanten konden zelf graaien in bakken met goedkoop ondergoed, T-shirts en sokken. Onder de slogan ‘Wie slim winkelt, koopt bij Zeeman’ breidde hij het aantal zaken snel uit.

Concurrenten die hetzelfde deden, nam hij over. Zoals Brons, Vinke, Gazan en Turkenburg. Zeeman onderscheidde zich doordat hij alles in eigen hand hield. Hij had zijn eigen vastgoedmaatschappij – ‘ik wil geen gekibbel met mijn directeuren over de huurprijzen’ – zijn eigen transportbedrijf en bedacht ook de reclamecampagnes zelf.

Doe maar gewoon

In de Volkskrant zei hij in 1999, bij zijn afscheid van de dagelijkse leiding, dat hij was grootgebracht met oer-Hollandse wijsheden. ‘Van mooie borden kun je niet eten.’ ‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.’ ‘Armoede houdt de mens netjes.’ En dus reed hij een simpele Japanner, at zijn middagboterham thuis en droeg hij ondergoed en sokken uit zijn eigen winkel.

Hij verdedigde het feit dat vrouwen bij zijn winkelketen niet konden part-timen toen hij daar de leiding had. Toen FNV-bestuurder Gerard van Hees bezwaar maakte, schreef hij: ‘Beste mijnheer Van Hees, vrouw moet kiezen. Voor Zeeman of voor haar gezinnetje. Ik geloof ook niet in het parttime huwelijk.’

Hij bleef tot 2014 commissaris. De aandelen zijn ondergebracht in de stichting Verenigde Ondernemingen Zeeman, die in de wandelgangen V.O. Zee heet. Ook zijn drie zoons kregen aandelen, maar op de uitdrukkelijke voorwaarde dat die niet mochten worden verkocht. Daarnaast had hij een eigen investeringsmaatschappij, Navitas, die vaak in nieuwkomers op de beurs belegde, maar ook in de zorg en kinderopvang.

Boerenslimheid

Quote schatte zijn vermogen op 800 miljoen euro, waarmee hij in de top-25 van rijkste Nederlanders stond. In een interview met het zakenblad zei hij drie jaar geleden dat het hem niet zozeer om het geld te doen was geweest. ‘Het ging mij ook om het spelletje.’

In een interview met De Onderneming zei hij over ‘associatieve intelligentie te beschikken’. ‘Dat is mij verteld. Ik wist niet wat het betekende. Daarom noem ik het maar boerenslimheid’.

Hij ontkende dat Zeeman textiel zou betrekken uit fabrieken waar kinderen werkten. ‘We hebben afspraken met al onze toeleveringsbedrijven dat er geen gekke dingen mogen gebeuren. Maar onze controles vinden natuurlijk niet 24 uur per dag plaats. Overigens verrichten niet alleen wijzelf controles, maar ook internationaal erkende organisaties. Niet omdat ik denk dat het nodig is, maar om de schijn te vermijden en ons tegen risico’s in te dekken.’

Later kwam hij er nog even op terug. ‘Ik kijk ook naar de belangen van de dames in Bangladesh, tot aan de katoenplukkers toe, want bij het plukken van katoen zijn zeker kinderen betrokken. Dat is slecht, zeker ook vanwege het gebruik van pesticiden.’

Jan Zeeman woonde op een landgoed in Lage Mierde vlakbij de Belgische grens. Een van zijn grote hobby’s was de paardensport. Hoe het met het bedrijf echt ging, weet niemand. De cijfers werden verscholen. De concurrentie mocht niet wijzer worden.

Meer over