eeuwige levenjan grashuis (1942-2018)

Jan Grashuis was de favoriete winkelier van het wiskundemeisje

Een briljant natuur- en wiskundige, maar geen ondernemer. De winkel van Jan Grashuis, met de prachtigste wiskundige spellen en spullen, redde het niet.

Jan Grashuis. Beeld Kimo Grashuis
Jan Grashuis.Beeld Kimo Grashuis

Hij bracht in 2011 de slinger van Foucault een apparaat dat de draaiing van de aarde aantoont terug in het trappenhuis van het voormalige laboratorium voor microchemie en metallografie van de TU in Delft. Die hing daar toen hij daar zelf studeerde in 1959, maar verdween. Grashuis had er nog een liggen in zijn winkeltje voor 297 euro, terwijl ze normaliter duizenden euro’s kostten.

De lage prijs duidt al op het gebrek aan zakeninstinct. Grashuis was een briljant natuur- en wiskundige, gek op gadgets, maar geen ondernemer. Eerder een excentriekeling, in de woorden van zijn zoon Kimo; ‘een beetje een rare snuiter’ die op de tribune boeken las als hij kwam kijken bij het voetballen.

In Rotterdam werd hij bekend van zijn Winkel Arabesk in de wijk Kralingen, waar hij na zijn pensioen in 2007 het grootste assortiment educatieve puzzels, spellen en objecten ter wereld had liggen, naast Lissajousfiguren (die met behulp van een oscilloscoop onbekende frequenties opsporen) en een Levitron Omega (zwevende tol). ‘Het was een educatief project, waarbij hij mensen wilde laten zien dat wis- en natuurkunde leuk zijn, in plaats van rotvakken op school’, aldus zijn dochter Katinka. Met de winkel wist hij velen te fascineren, zoals Volkskrant-columnist en wiskundemeisje Ionica Smeets.

Toen de zaak zeven jaar geleden dreigde te sluiten, deed ze een oproep daar iets te kopen. ‘Het assortiment is voor wie van wiskunde houdt, werkelijk fantastisch. Eenvoudige spelletjes, exclusieve kunstwerken van hout of staal, puzzels die onmogelijk op te lossen lijken en bouwsetjes voor spectaculaire demonstraties.’

De oproep hielp niet. Begin 2012 ging de winkel alsnog dicht. Hugo Verbrugh van de onlinewijkkrant De Ster, die vaak bij hem kwam om advertenties te werven, zegt dat hij schitterende dingen had en het allemaal geweldig kon uitleggen aan bezoekers. Zijn zoon noemt de sluiting een teleurstelling. ‘Toen moest hij echt met pensioen. Helaas kreeg hij twee jaar later een herseninfarct, zodat hij daar niet echt van kon genieten.’ Hij overleed 21 december aan de gevolgen van longkanker.

Jan Grashuis werd geboren in Delft als zoon van een ingenieur die bij een textielbedrijf werkte maar op zolder zijn eigen werkplaats had. ‘Als mijn opa geen passende inbussleutel had, maakte hij er een zelf’, zegt Kimo. Jan studeerde wis- en natuurkunde in Delft. Na zijn promotie werd hij wetenschappelijk medewerker medische technologie op de faculteit Geneeskunde van de Erasmus Universiteit, waar hij een afdeling medische informatica opzette.

Ambities waren hem vreemd. Hij hoefde geen hoogleraar te worden. ‘Wat wij weten’, zegt zijn dochter Katinka, ‘is dat hij op het lab werkte, waar wij op zondag met hem heen gingen en chocomelk dronken en pingpongden in de kelder als hij aan het werk was. We hebben nooit goed begrepen wat voor werk hij deed.’

Hij was gek op technische noviteiten en gadgets. ‘Wij waren een van de eerste gezinnen met een homecomputer. Daarna kwamen er een Olivetti, een Commodore64 en een Apple Macintosh. Maar ook de eerste digitale wekker en een videorecorder’, vertelt ze. Het idee van Arabesk ontstond nadat hij als cadeautje een kleine ballerina had gekregen die door magnetisme voor een spiegel danste. Een van zijn andere passies was ballet.

Als danser ontmoette hij in 1968 ook zijn vrouw de moeder van Kimo en Katinka van wie hij in 1988 scheidde. Ook een tweede relatie hield uiteindelijk geen stand, ongetwijfeld ook omdat al zijn aandacht altijd was gericht op de nieuwste gadgets.

Meer over