postuum

Jaap Euwema (1929-2021), de kinderpsychiater die het opnam voor de ouders

Ouders willen bijna altijd het beste voor hun kinderen, daarom moeten ze zich niet van hun stuk laten brengen, niet door hun kinderen én niet door anderen. Dat was, samengevat, de belangrijkste opvatting van kinderpsychiater Jaap Euwema.

Ellen de Visser
Jaap Euwema Beeld privéarchief
Jaap EuwemaBeeld privéarchief

Jaap Euwema zag het als zijn missie om wetenschappelijke pedagogische kennis toegankelijk te maken voor ouders. Daarom richtte hij in 1967 met twee collega’s het maandblad Ouders van Nu op, waarvan hij zes jaar redacteur zou zijn. Hij was niet te beroerd om te bekennen dat hij bij zijn eigen kinderen soms dezelfde fouten maakte als iedereen.

Euwema was een kinderpsychiater die het opnam voor de ouders. In een tijdperk waarin ouders snel werden aangekeken op het gedrag van hun kind, bracht hij met zijn opvattingen een zucht van verlichting teweeg, zegt oud-collega Arie Los. Bij de Jeugdpsychiatrische Dienst in Groningen waar hij van 1964 tot 1982 aan het roer stond, kreeg hij de kans om kinderen en ouders zo vroeg mogelijk hulp te bieden. ‘Zijn hart lag meer bij het contact met gezinnen dan bij het besturen’, aldus Los.

Het vak van psychiater paste hem, zegt zijn beste vriend Romke Mebius, oud-huisarts: ‘het lichamelijke lag hem niet zo, hij was meer geïnteresseerd in het hoofd.’

Jaap Euwema, die opgroeide in het Groningse dorp Hoogkerk, als oudste zoon in een gereformeerd middenstandsgezin, koos na de hbs bijna automatisch voor een studie medicijnen, in navolging van zijn vrienden. Dat nam hij zichzelf later soms kwalijk, herinnert zijn zoon Hans zich: zijn vader, een verwoed lezer, was liever schrijver geworden.

De meest schrijnende situatie uit zijn loopbaan deed zich voor toen hij op latere leeftijd inspecteur van de geestelijke volksgezondheid werd en de ouders van de verstandelijk gehandicapte Jolanda Venema bij hem aanklopten. Hun dochter verbleef naakt en vastgebonden in een instelling omdat ze daar haar gedrag niet meer aan konden. Euwema bracht een onaangekondigd bezoek aan de instelling, maar kon haar situatie niet meteen veranderen. Toen hij de zaak wilde beschrijven in het landelijke jaarverslag van de inspectie en Jolanda daarin vergeleek met ‘de Wilde van Aveyron’, een wolfskind uit de 19de eeuw, greep zijn baas in, zo vertelde hij later in het tv-programma Andere Tijden. De vrees bestond dat er politiek gedoe zou ontstaan. Dat gebeurde alsnog toen de radeloze ouders met foto’s van hun vastgeketende dochter naar de krant stapten.

Met zijn vrouw Fenny kreeg hij zes kinderen. Hun liefde was zo sterk, dat een van de kinderen ooit schertsend opmerkte: ‘Wij waren hooguit een achtergrondkoortje.’ Jaap Euwema overleed in haar bijzijn, op 26 oktober, aan de gevolgen van een hartinfarct. Hij werd 91 jaar.

De week ervoor was zijn vriend Romke Mebius, zoals altijd, nog naar Haren gekomen voor een goed gesprek. Euwema was ‘een ernstige jongen’, zegt hij, een dwarsdenker die veel las en veel wist. Voor de kleinkinderen niet altijd plezierig, zo valt te lezen in het Euwe magazine, dat ze ooit maakten naar het voorbeeld van het Volkskrant magazine. In de rubriek ‘Wat zou u doen?’ formuleerden zij hun probleem: ‘Mijn opa weet alles al. Een discussie is onmogelijk omdat hij altijd gelijk heeft.’ Oud-collega Arie Los: ‘Hij kon onwrikbaar zijn ja, gewapend met alle kennis die hij had.’

Op zijn website ‘Euwema schrijft’ blijft een bloemlezing van zijn artikelen bewaard. Waaronder zijn voorlichtingsfolder voor ouders in Bovensmilde, van wie de kinderen in 1977 bijna drie weken in hun school waren gegijzeld door jonge Zuid-Molukkers: ‘Doe vooral zo gauw mogelijk weer zo gewoon mogelijk. Want niets is zo geruststellend voor een kind als de alledaagse sleur.’

Meer over