ommetjeKampen

In Kampen kun je bij de boekhandel zwarte panty’s krijgen

Een wandeling door Kampen betekent ook een wandeling door gereformeerd Nederland, van de Theologische Universiteit tot de hoedenwinkel met simpele, donkere modellen.

Jocelyn Vreugdenhil
null Beeld Joost Stokhof
Beeld Joost Stokhof

Kampen. Is dat niet die refo-stad waar niets mag? Ja en nee. De stad was eind vorige eeuw, toen ik er opgroeide, nog strikt met de zondagsrust. Geen winkel mocht open en sportevenementen waren verboden. Aan de andere kant trokken de studenten van de kunstacademie, school voor journalistiek en theaterschool, die toen nog in de Hanzestad gevestigd waren, zich weinig van de refo-regels aan met hun wilde feesten op zondag.

Hoedjes, rokken, grote gezinnen en orgels zijn niet altijd de merchandise van de refo-cultuur geweest. Pas in de jaren zestig en zeventig, toen protestantse en katholieke jongeren de kerk verlieten en de gereformeerden ook bang waren voor leegloop, kreeg de reformatorische zuil vorm. Een belangrijk moment was de oprichting in 1971 van de eigen krant, het Reformatorisch Dagblad, door een groepje studenten, onder wie de latere SGP-leider Bas van der Vlies. Wat in rap tempo volgde was een complete refo-wereld met eigen scholen, zorg, winkels, literatuur en media, als tegenreactie op de vrijheidsdrang en secularisatie in de maatschappij. Popmuziek was des duivels en de kledingvoorschriften werden aangescherpt: geen broeken maar rokken voor meisjes en vrouwen. Een eigen politieke partij was er al: de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP), de vierde partij in Kampen tijdens de laatste verkiezingen.

De wandeling langs refo-highlights in dit stukje Biblebelt begint bij station Kampen (1) met panoramisch uitzicht op de Kamper binnenstad, aan de overkant van het water. Na de IJssel te zijn overgestoken, wandelt u via de IJsselkade onder de Koornmarktspoort door het centrum in. Direct na de poort doemt de Bovenkerk (2) op. Deze blikvanger uit de 12de eeuw met een kerktoren van 68 meter is een begrip onder gereformeerden. Tienduizenden leden van de gereformeerde kerken (vrijgemaakt) trokken decennialang naar de Hanzestad voor de opening van het schooljaar van hun Theologische Universiteit in deze gotische kruisbasiliek. Binnen staat nog altijd de Rolls-Royce onder de kerkorgels: het Hinsz-orgel uit 1742. Voor wie even wil spelen, dat kan op afspraak en onder leiding van Ab Weegenaar, hoofdorganist sinds 1995.

Loop aan het einde van de Cellebroedersweg onder de Cellebroederspoort (3) door het park in. De metersdikke stenen stadspoort uit 1465 met de blauwwitte luikjes voor de ramen en smalle torenspitsen werd lange tijd gebruikt als soos voor de studenten van de Theologische Universiteit en als personeelscafé voor de ambtenaren van de gemeente Kampen. Nu wordt de ruimte verhuurd als feestlocatie. Na een stuk stadspark wandelt u onder de laatste nog bestaande stadspoort, de Broederpoort, door de Broederweg in.

(4) In het historische pand met de zuilen naast de voordeur zit de ‘domineesfabriek’, zoals de theologische universiteit (Kampen II) genoemd wordt. Tot aan de reformatie (rond 1580) was Kampen rooms-katholiek. Daarna werd het overgrote deel protestant en vestigde de Theologische Universiteit zich rond 1854 in de stad. Na de splitsing in 1944 werden dat twee universiteiten: een van de gewone gereformeerden (Kampen I) en een van de vrijgemaakten (Kampen II), waarvan alleen de laatste nog in Kampen staat. Met 11 nieuwe studenten per jaar kan niet worden gezegd dat de predikantsmaster populair is. In De jongens van de Broederweg (2021, EO) worden drie dominees in opleiding gevolgd en krijg je een inkijkje in hun studentenleven in Huize ‘Fratitia’ (5), Broederweg 8. Ook deze studentenkast, zoals studentenhuizen in Kampen worden genoemd, staat gewoon vol bergen afwas en lege drankflessen. Nu besloten is de universiteit naar Utrecht te verhuizen, komt er een einde aan de lange theologische traditie in de Hanzestad.

Aan de Burgwal staat de ‘hoedjeskerk’(6) van de Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland. Dit symmetrische kerkgebouw bestond ooit uit twee herenhuizen en is in de jaren vijftig omgebouwd door het torentje toe te voegen en de gevel aan te passen. In de hal hang een bordje met de tekst: ‘U wordt verzocht eerbaar in Gods huis te verschijnen, vrouwen en meisjes met gedekt hoofd.’ Elke zondag is het een komen en gaan van grote gezinnen en heel veel hoedjes.

null Beeld Joost stokhof
Beeld Joost stokhof

Via de Buiten Nieuwstraat en de Karpersteeg loopt u de Oudestraat in, met in de verte de gotische contouren van het raadhuiscomplex (7). Op dit van oorsprong middeleeuwse monument zijn interessante details te ontdekken, zoals de laatgotische beelden in de gevel van twee koningen en vier deugden. Tot 2001 was het in gebruik als stadhuis. Nu zit hier het Stedelijk Museum met een vaste collectie, waaronder de zaal ‘Huis van Oranje’ (8) vol koninklijke portretten. Het van oorsprong protestantse koningshuis speelt een belangrijke rol in de gereformeerde traditie. Al is volgens Josine Droogendijk, royaltyjournalist uit IJsselmuiden, de populariteit minder groot dan in de tijd van de christelijke Wilhelmina. Zo is er kritiek op de zondagse activiteiten van het koningspaar en komt God te weinig voor in de openbare toespraken. En toch is Máxima een stijlicoon. ‘Ze voldoet aan de maatstaven van de reformatorische kledingstijl met haar rokken tot over de knie en haar hoedencollectie. De baret die ze in 2004 tijdens Koninginnedag droeg, zag je gelijk terug in de kerk. Het beeld dat refo’s alleen in het donker gekleed gaan, klopt niet. Het gaat eerder om eenvoud, soberheid en het uitgangspunt dat schoonheid van binnen zit. Vandaar dat make-up en opzichtige sieraden binnen de refo-cultuur een no-go zijn.’

null Beeld Joost stokhof
Beeld Joost stokhof

Vanaf het Stedelijk Museum wandelt u de Broederstraat in. Met op nummer 21 de jugendstilwinkelpui van hoedenwinkel Le Chapeau (9). In het Bijbelboek Korintiërs staat dat ‘iedere vrouw die bidt of profeteert met onbedekt hoofd, haar eigen hoofd onteert’. Het model dat bij Le Chapeau het meest wordt verkocht, verschilt per kerkgemeente, zo laat een verkoopster weten. Voor de gereformeerde klanten uit Genemuiden mag het chic en luxe zijn. In Grafhorst worden vooral sobere modellen in donkere kleuren gedragen. Terwijl jongeren van de minder strenge kerken in Kampen zelfs voor felle kleuren en tijgerprint gaan. Wat zijn de hardlopers? ‘Simpele, donkere modellen. Uiteindelijk wil niemand te veel opvallen in de kerk.’

Aan de andere kant van de Stadsburg, in IJsselmuiden, loopt u de Burgemeester van Engelenweg in, met aan weerszijden een mengelmoes aan architectuur. Van strakke nieuwbouw tot eeuwenoude tuinderswoningen en alles daartussen. Aan het einde, bij de rotonde, de weg richting Grafhorst aanhouden, langs een supermarkt, begraafplaats en boerenbedrijven.

(10) In Grafhorst, op de Dirkje Kerkemaat, vindt u de kerk van de Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland. Net als de hoedjeskerk aan de Burgwal een symmetrisch bakstenen gebouw waar elke zondag hel en verdoemenis wordt gepredikt. Zoals oud-docent kerkgeschiedenis aan de Theologische Universiteit Jaap van Gelderen het verwoordt: ‘Ze weten weinig van blijdschap in het leven. Nu hoef je niet altijd met een feestmuts op te lopen, maar dit is het andere uiterste. Men leeft duidelijk volgens het credo ‘Wij zijn allemaal zondaren’. Sober op een deftige manier, want gek genoeg mag het wel geld kosten.’ Wellicht is dat de verklaring waarom de auto’s in Grafhorst veelal donker van kleur zijn en luxe van model.

Nadat u zigzaggend de nieuwbouwwijk hebt ontdekt en de Branderdijk bent opgelopen, ziet u de toren van de Bovenkerk aan de horizon verschijnen. Via de dijk wandelt u terug naar IJsselmuiden. Het laatste gedeelte langs de Grafhorsterweg is even doorzetten, maar het uitzicht op de Hanzestad doet wonderen. Sla de Dorpsweg in.

(11) Bij de christelijke boekhandel De Pelgrim verkopen ze panty’s, een hele wand zwarttinten, en andere kerkelijke artikelen als ‘de beste christelijke boekenseries, muziek, wenskaarten, sleutelhangers en bijbelhoezen’. Groot lokaal nieuws werd het toen de winkel in de lockdown openbleef. Het winkelaanbod viel volgens de eigenaren in zijn geheel onder de essentiële levensmiddelen. ‘Wat zou u denken als u een begrafenis hebt en u wilt een panty aan. Wachten? Dat is mensonterend.’ De burgemeester moest eraan te pas komen om de eigenaar te overtuigen zich te beperken tot onlineverkoop.

Vanaf de Pelgrim de Baan inlopen tot het eindpunt: station Kampen.

Meer over