Columnpeter middendorp

In de zorg hanteren ze het protocol en dat dicteert ijzeren regels

null Beeld

In NRC Handelsblad las ik kort geleden een aangrijpend verhaal over een meisje met een ernstige eetstoornis – op het laatst woog ze nog maar 30,35 kilo. Ze was bij alle instanties, hulpverleners en therapeuten geweest, maar kon nergens worden geholpen omdat ze overal hetzelfde zeiden: eerst tien kilo aankomen, pas dan beginnen we met een behandeling.

Nu heb ik nergens verstand van – het is een voorbehoud dat we bij elk stukje zullen moeten maken. Maar ik heb ooit een paar dagen rondgelopen in een kliniek en in de verslavingszorg werkt het ook zo en bij ander geestelijk ongerief vermoedelijk ook.

In ernstige gevallen is een eetstoornis of een verslaving een overlevingsstrategie, coping in het jargon. Er zit je iets dwars, bijvoorbeeld een trauma. Of er zit iets dwars in jou. De pijn is overweldigend en invalideert je wezenloos. Om de pijn te onderdrukken, te overmeesteren, ontwikkel je een medicijn van eigen makelij: een verslaving of een stoornis. In mijn lekenoog is het een extreme uitvergroting van: liever pijn dan jeuk.

Maar in de zorg hanteren ze het protocol. En dat dicteert ijzeren regels: eerst ophouden met afvallen of middelenmisbruik, anders ben je geestelijk en lichamelijk niet helder, fit en sterk genoeg voor de behandeling van de onderliggende problemen.

Maar wat gebeurt er dan? Iemand begint voorzichtig te eten, stopt of mindert het middelengebruik, boekt tijdelijk enig succes, hoop begint te gloren, waarna het trauma weer tevoorschijn komt, ditmaal, na jaren van onderdrukking, met dubbele kracht. Mislukking volgt op mislukking, terugval op terugval, steeds opnieuw wordt bevestigd: zie je wel, ik kan het niet, het kan niet. Achteraf is de patiënt telkens weer een beetje slechter af en gaandeweg gaat de kans dat het ooit wel zal lukken domweg verloren.

Ik zag eens een documentaire over een kliniek voor anorexiapatiënten, die met mes en vork stukjes van een spaghettisliertje naar de mond probeerden te brengen. Toen ze werd gevraagd: wil je leven?, was het antwoord overtuigend ‘ja’. Maar als ze werd gevraagd: wil je eten?, was het antwoord even overtuigend ‘nee’. De meiden zaten in een eeuwige impasse gevangen, langzaam neergaand, tot de dood. Het meisje uit het NRC-verhaal werd op het laatst schreeuwend vastgebonden en onder dwang gevoed, tot men besefte dat dit geen leven was en ze thuis op het einde mocht wachten.

Een Amerikaanse neuropsychiater schreef eens: verslaving is trauma. Het heeft geen zin mensen hun overlevingsstrategieën af te nemen voordat je gaat behandelen. Het moet andersom, of tenminste tegelijk. Je zegt ook niet: zodra u ophoudt met pogingen zichzelf van het leven te beroven, behandelen we uw depressie. Of: zodra u de overstroming hebt verholpen en het huis is mooi droog, komen we uw gesprongen waterleiding repareren.

Ik heb nergens verstand van, ik zei het al, maar in dit geval zal het me niet verbazen als ik het eens lelijk bij het rechte einde heb.

Meer over