InterviewActeur André Dongelmans

Hij speelde Witte én Zwarte Piet: ‘Met satire moet je niet te voorzichtig zijn’

André DongelmansBeeld Frank Ruiter

Wat zijn dit voor vragen? Naar aanleiding van zijn rol in de nieuwe comedyserie Niks te melden: zeven dilemma’s voor acteur André Dongelmans.

Thuis door corona: stress of wel even lekker?

‘Geen stress. Ik zou dit voorjaar spelen in de Toneelschuur-voorstelling Het Zuiden. Vlak voor de eerste try-out moesten de theaters dicht. Een week later merkte ik hoe opgelucht ik daar eigenlijk over was. Ik voelde me niet zo scherp als ik vlak voor een première zou willen zijn. Het was vast goedgekomen hoor, maar misschien was ik daarna wel ingestort.

Het Zuiden was een belangrijke voorstelling voor mij. De tekst is gebaseerd op een stuk van schrijver Julien Green, een witte man, met alleen maar witte hoofdrollen. Het verhaal speelt zich af op een plantage in het Zuiden van Amerika. De enige donkere rollen waren slaven met weinig tekst. Dat gingen wij anders doen. Ik zou bijvoorbeeld een ex-slavenhouder spelen en een andere donkere acteur, Mike Libanon, een slavenhouder. Ik vond het spannend, want met zo’n omkering kun je de plank ook helemaal misslaan. We waren benieuwd hoe confronterend het zou zijn voor het publiek. Jammer dat we dat nooit zullen weten.

‘Ik kreeg doorbetaald van de Toneelschuur, dat scheelde. Ik heb de kussens van mijn bank gehaald en op de grond gelegd, een lekkere zithoek gemaakt, en daar wekenlang een beetje gelegen. En niemand die zei: lig je nou niet héél lang niks te doen? Dat was er nog wel het fijnste aan: er zat niks anders op.’

En nu: een uitgerust of uitgeblust gemoed?

‘Ik weet het niet zo goed, misschien ook omdat ik deze week een paar teleurstellingen te verwerken kreeg. Normaal gesproken kan ik goed relativeren. Als ik auditie heb gedaan en ik krijg de rol niet, denk ik altijd: oké, ze hebben me in ieder geval gezien, en dóór. Het hoort bij mijn werk, maar nu vind ik het na een paar afwijzingen achter elkaar om de een of andere reden moeilijker om positief te blijven.

‘Toen ik te zien was in De Luizenmoeder en die serie begin 2018 ontplofte, had ik een soort momentum. Zo werkt dat gewoon: producenten zien je in een populaire serie en denken ‘laten we hem vragen’. Ik heb veel audities gedaan en kreeg mooie rollen aangeboden, maar agendatechnisch kwamen we er niet uit met de toneelstukken waarin ik speelde. Het moet maar net te combineren zijn. Eerder was dat nooit een probleem, omdat het om kleine rolletjes ging; dan ben je maar een paar dagen op de set.

‘Een beetje sletterig misschien, maar ik wilde dat momentum graag pakken. Ik hoopte dat het er nog zou zijn zodra ik wat rustiger aan kon doen met theater. En ja, die periode is nu. Maar nu gebeurt er dus niet zoveel. Dat is wel frustrerend. Voor mijn gevoel heb ik mijn momentum gemist.’

Televisie, film of theater?

‘Ik had niks met toneel toen ik tien jaar geleden naar de Toneelschool in Amsterdam ging. Wel met tv, die stond altijd aan bij ons thuis. De eerste theatervoorstelling die mijn ouders ooit zagen, daar zat ik in. 

‘Voor veel van mijn medestudenten was theater alles. Niet iedereen kwam uit een hoger opgeleid milieu, maar de meesten wel. Ik heb dat verschil in achtergrond wel gemerkt. Ik moest overtuigd worden van het belang van theater, mijn tekstbehandeling bleef achter, en zo waren er nog een paar dingen. Dat werd op een gegeven moment problematisch. Ik werd daar heel onzeker van.

‘In het derde jaar heb ik mezelf met hulp van wijlen André Veldkamp, destijds directeur van de school, bij elkaar geraapt. Ik heb om extra lessen gevraagd, die mij zouden helpen zo goed mogelijk te worden binnen mijn eigen potentie. Die heb ik toen ook gekregen.

‘Ik vind theater absoluut veel leuker dan destijds, en ik wil graag op het toneel blijven staan, maar ik hoop de komende tijd meer te mogen filmen.’

Delen of voor jezelf houden?

‘Ik hoor vaak dat ik openhartig ben, maar over mijn persoonlijke leven ben ik gedoseerd openhartig. In het licht van Black Lives Matter heb ik op Instagram mijn heftigste ervaring met racisme gedeeld. Als klein kind ben ik aangerand; de daders uit de bovenbouw wilden zien hoe ‘het’ er bij een donker kind uitzag.

‘Ik vind het belangrijk dat we als donkere gemeenschap iets openhartiger zijn over deze ervaringen. Het is nu tijd dat heel duidelijk wordt hoeveel racisme er in ons land is. 

‘Ik ben opgegroeid in Bergen, een wit dorp, er woonde destijds nog één ander donker gezin. Daardoor heb ik lang gedacht dat ik een van de weinigen was die bepaalde dingen naar zijn hoofd kreeg. Over dit onderwerp praat ik ook weleens met mensen die ik van vroeger ken. Mede daardoor denk ik dat de mannen van Veronica Inside misschien wel voor een grotere groep mensen in Nederland staan dan de gasten die aanschuiven in andere talkshows. Als je Nederland wilt begrijpen, dan is Veronica Inside ook een belangrijk programma.’

CV André Dongelmans

1987 geboren in Utrecht
2009 Kofi in de serie Voetbalvrouwen
2013 Amsterdamse Toneel- en Kleinkunstacademie
2016 James Botha in Toren C
2018-2019 Kenneth in De Luizenmoeder
2019 rollen in onder meer de voorstellingen Who’s Afraid of Virginia Woolf, People, Places & Things, Ghost Stories 
2020 Glen in Niks te melden

André Dongelmans woont in Amsterdam.

Is er voor jou iets veranderd sinds je vorig jaar je biologische vader hebt ontmoet?

‘Nee. Maar de vraag ‘wie is mijn vader?’, die is weg. Ik had geen hoge verwachtingen van onze ontmoeting. Hij heeft een verleden met mijn moeder, niet met mij, dus wat viel er te verwachten?

‘Mijn moeder is uit Ghana naar Nederland gekomen en werd in een azc zwanger van mij, van een Ghanese man. De man die ze niet veel later ontmoette zie ik als mijn vader. Ik heb nooit een vaderfiguur gemist, ik heb een vader, en ik draag zijn achternaam. Zo heb ik dat altijd gevoeld: je ouders zijn degenen die je opvoeden.

‘Ik was nieuwsgierig geworden naar hem, dat wel. Mijn moeder is gaan rondvragen en kreeg zijn nummer te pakken. Samen met zijn broer kwam hij naar onze eerste afspraak – waarschijnlijk omdat hij het toch een beetje eng vond, en hij heeft geen rijbewijs.

‘Eén ding viel me meteen op. We doen allebei hetzelfde als we met iemand in gesprek zijn: we kijken de hele tijd om ons heen, zoeken weinig oogcontact. Maar als we iemand aankijken, dan kijken we diegene ook echt aan. Het is iets kleins, maar ik vond het toch bijzonder. Ik heb hem daarna nog één keer gezien, en toen kwam corona. Als dit een beetje voorbij is, dan zien we elkaar wel weer een keer.’

Spelen of zelf maken?

‘Ik had gehoopt dat het landschap intussen al wat diverser was, met meer donkere regisseurs, donkere producenten en donkere schrijvers. Dat ik meer rollen zou kunnen spelen die merkbaar zijn geschreven door iemand die mijn kleur heeft.

Aarzelend: ‘Ik vraag me de laatste tijd vaker af of ik zelf ook niet meer kan doen om het wereldje te veranderen. Ik wil zelf schrijven en misschien ook regisseren, ook al vind ik dat heel eng. En ik had het er gisteren nog over met een collega: als er nu een rol voorbijkomt waarvan ik qua stereotypering denk, dit kan écht niet meer, dan zou ik die juist willen spelen. Ik zou er op de set met een regisseur over in conclaaf gaan en willen kijken wat we eraan kunnen doen.’

Kenneth in De Luizenmoeder of Glen in de nieuwe comedyserie Niks te melden?

‘Wat ik leuk vind aan Glen is dat hij een beetje een raar type is, niet meteen te peilen. Van de meeste personages die ik tot nu toe heb gespeeld is vanaf het begin duidelijk wie ze zijn en wat ze vinden, ze maken geen grote karakterontwikkeling door. Vergeleken met hen is Glen in ieder geval lekker onvoorspelbaar.

‘Over de Winterklaas-aflevering van De Luizenmoeder heb ik destijds ook gesproken met de makers. Schooldirecteur Anton wil in die aflevering niemand voor het hoofd stoten en gaat als Winterklaas verkleed. Hij komt niet met Zwarte Pieten, maar met ijsberen. Ik werd als Kenneth wit geschminkt. 

‘Ik mag niet te veel in detail treden, maar in grote lijnen: die aflevering was naar mijn mening iets te duidelijk geschreven door witte mensen. Laat ik het zo zeggen: er was aanvankelijk een ander einde, waarbij we ‘onbedoeld’ een kant kozen in de pietendiscussie. 

‘Ik ben voor een aangepast uiterlijk van Zwarte Piet, maar in De Luizenmoeder vond ik het juist een verademing dat mijn personage Kenneth zich aanbood als Zwarte Piet. Met Kenneth lieten we zien dat er ook nog donkere mensen zijn die vóór Zwarte Piet zijn. Met satire moet je niet te voorzichtig zijn. Ik vind het interessant om geen kant te kiezen maar, soms vet aangezet, álle kanten te laten zien, zodat je als kijker kan beslissen welke kant je kiest en hopelijk een spiegel voorgehouden krijgt.’

Niks te melden, vanaf 20/9 wekelijks om 22.35 uur op NPO 3, BNNVARA.

Meer over