Het wapen tegen aids: onthouding en monogamie

Kardinaal Simonis en monseigneur Van Eijk leggen op Wereld Aids Dag uit waarom de r.k. kerk het condoomgebruik niet wil stimuleren in de strijd tegen het HIV-virus....

A. Kardinaal Simonis en mgr. W.J. Eijk

Aids vormt de grootste bedreiging voor de toekomst van Afrika en helaas ook voor andere delen van het Zuidelijk halfrond. Recente cijfers van de Wereld Gezondheids Organisatie maken duidelijk dat de vreselijke tragedie nog lang niet ten einde is. Op ons allen rust daarom een zware verantwoordelijkheid ons in te spannen om dit virus een halt toe te roepen én mensen die met HIV besmet zijn, of daar de gevolgen van ondervinden, met alle mogelijke middelen te helpen. Zo heeft aids de afgelopen twee decennia alleen al 14 miljoen wezen voortgebracht, waarvan 11 miljoen in zuidelijk Afrika. Ook zijn velen er van doordrongen dat de verspreiding van aids-remmers veel meer aandacht behoeft, teneinde de sterftekans te verkleinen. Ook de Rooms-Katholieke Kerk is op tal van fronten actief om het leed van aids-slachtoffers te verzachten; een kwart van alle zorg is van de katholieke Kerk afkomstig.

De hamvraag is hoe verdere verspreiding te voorkomen. Daarvoor ziet de Kerk maar één, even radicale als realistische, oplossing: verandering van seksueel gedrag. Het verspreiden van condooms acht de Kerk geen ethisch goed. Het biedt hooguit een schijnveiligheid die de vicieuze cirkel van riskant seksueel gedrag niet doorbreekt.

Enkele weken geleden oogstte kardinaal Trujillo kritiek en hoongelach door de vermeende gelijkwaardigheid van seksuele onthouding, monogamie en condoomgebruik ter discussie te stellen. Ook in Nederland stak een storm van verontwaardiging op, recent verwoord door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Sommigen houden de Kerk zelfs (mede)verantwoordelijk voor massamoord omdat de Kerk kritische kanttekeningen zet bij condooms.

Kardinaal Trujillo wees er desgevraagd op dat het latex van condooms microporiën bevat waarlangs het zeer kleine HIV-virus kan passeren. Over de kans dat condooms het HIV-virus doorlaten, bestaat in de wetenschap geen eenstemmigheid. Maar zowel pleitbezorgers als producenten van condooms erkennen dat condoomsgéén volledige garantie bieden tegen besmetting met het HIV-virus. Zelfs bij een beschermingskans van, officieel, 85 procent blijft er een substantieel risico dat iemand HIV oploopt. De klimatologische omstandigheden in Afrika, de beperkte hygiëne, het meervoudig gebruik en mindere kwaliteit van veel in Afrika verspreide condooms maken de kans op besmetting eerder groter dan kleiner. Niet voor niets propageren de VNsinds 2001 de 'ABCmethode'. 'Abstain' ('zie af van seksuele gemeenschap'), 'be faithful' ('blijf trouw aan je partner') en pas in laatste instantie: gebruik een condoom.

Er staat te veel op het spel om condooms als acceptabel alternatief voor onthouding of monogamie voor te stellen. Bij besmetting met HIV is de dood de 'prijs' die iemand riskeert. Bovendien treft besmetting met HIV niet alleen de partner, maar eventueel ook het nageslacht. Vooral in de Derde Wereld brengt aids hele gezinnen in gevaar. Zelfs als het condoom slechts in enkele procenten het HIV-virus doorlaat, blijft het effect op bevolkingsniveau desastreus. Is het zo 'schandalig' en 'wereldvreemd' iemand op zijn verantwoordelijkheid te wijzen en erop aan te dringen zijn of haar seksuele bevrediging tot thuis uit te stellen of helemaal achterwege te laten? Het propageren van condoomgebruik bij een promiscue seksuele levensstijl legitimeert onverantwoord gedrag. Campagnes die condooms promoten, kan zelfs tot meer riskant seksueel gedrag aanzetten vanwege het gevoel van veiligheid. Wie alles op alles wil zetten om de aids-epidemie te stoppen, moet geen misleidende of onvolledige informatie geven noch genoegen nemen met een blijvend risico. Er bestaat een beter, volledig risicoloos en goedkoper alternatief, namelijk seksuele onthouding.

De dramatische gevolgen van de aids-epidemie vragen om duurzame en definitieve oplossingen. Wij staan voor de keuze of we verdere verspreiding van HIV slechts willen indammen door condooms of radicaal willen voorkomen. Het laatste vergt een adequaat waarden-en normenbesef. Dat vereist inspanningen van mensen zelf en vooral veel geduld. De katholieke Kerk is niet naïef en realiseert zich terdege dat het verlaten van een promiscue seksuele levensstijl, niet van de ene op de andere dag plaatsvindt. Zoals ook het wel of niet gebruiken van een condoom slechts in zeer beperkte mate wordt beïnvloed door de katholieke Kerk. Het is curieus dat sommigen in het Westen menen dat mensen condooms achterwege laten omdat de Kerk dit vraagt, terwijl diezelfde mensen de kerkelijke oproep tot echtelijke trouw of seksuele onthouding naast zich neerleggen. Toch is er om de verspreiding van aids een definitief halt toe te roepen geen andere mogelijkheid dan blijvend,eenduidig uitdragen van een levensstijl die recht doet aan de menselijke waardigheid én besmetting met HIV uitsluit.

De visie van de katholieke Kerk op seksualiteit verdient het niet tot een karikatuur te worden gereduceerd. Zo wijst de Kerk bijvoorbeeld geboorteregeling niet af, maar acht zij condooms geen ethisch goed noch veilig middel om een verantwoorde en menswaardige family-planning te realiseren. Men hoeft niet katholiek te zijn om te kunnen instemmen met de Kerk dat seksuele onthouding en monogamie de overdracht van het HIV-virus door seksuele gemeenschap met honderd procent zekerheid voorkomen. Aan het afzien van een promiscue seksuele levensstijl is nooit iemand overleden,wel aan een verkeerd gebruikt of inferieur condoom. Dat de katholieke Kerk (mede)verantwoordelijk zou zijn voor de dood van mensen die aan aids sterven, is daarom grotesk. Bovendien is deze kritiek uit westerse monden even eenzijdig als schijnheilig. Want hoeveel miljoenen doden heeft het Westen niet op zijn geweten door het onvermogen tot een eerlijke(r) verdeling van de rijkdom te komen? Waarom leunen wij in Nederland zelfvoldaan achterover omdat we 'maar liefst' 0.7 procent van het BNP aan internationale solidariteit spenderen, waarbij we tientallen miljoenen 'terugverdienen' met de aflossing van de schuldenlast door de allerarmste landen?

De katholieke Kerk gaat een discussie over haar visie op seksualiteit niet uit de weg. Maar wie kritiek naar voren brengt uit solidariteit met het Zuiden, moet ook zichzelf een spiegel voorhouden. Wij in het Westen moeten álle facetten onder ogen zien die de toekomst van het Zuiden bepalen en de economische en politieke consequenties aanvaarden. Met halfslachtige maatregelen kunnen we geen genoegen nemen.

Meer over