Het mixt niet meer

Lang voordat Theo van Gogh werd vermoord, liepen Marokkaanse jongens er al rond in T-shirts met het opschrift 'Geitenneuker'. Surinamers en Antillianen dansten op AC/DC en Turkse homo's excelleerden in de twostep....

De club trok tijdens z'n drukstbezochte nachten vierduizend bezoekers per keer. Niet alleen afkomstig uit Rotterdam. Ook uit de rest van de Randstad, uit Emmen, Nijmegen, en zelfs uit Duitsland kwamen jongeren naar de Now & Wow, om op de muziek van de wereldberoemde Felix da Housecat of beginnende dj's te komen dansen en zich te laten verrassen door wat party's met namen als Electric Ballroom, Beat Boetiek of Speedfreax te bieden hadden.

Lang voordat Madonna op het idee kwam kon je op dergelijke thema-avonden 'maagden' aan het kruis zien hangen, getuige zijn van een theatrale 'uitburgeringscursus' en onder het motto 'Potenrammen met pindakaas' meedoen aan het bekogelen van nichten met zelfgesmeerde boterhammen. Lang ook voordat Theo van Gogh vermoord werd, liepen jongens in de club in T-shirts met het opschrift 'Geitenneuker' - Marokkáánse jongens welteverstaan.

De Now & Wow introduceerde Lonsdale-hoofddoekjes bij zijn multiculturele publiek, propageerde de terugkeer van de retroseksualiteit, en daarmee van het schaam- en okselhaar, onder de jonge Cosmo- en Elle-girls die zich nog ouderwets en zenuwachtig voor een disco-avondje hadden opgedoft, en ridiculiseerde het fundamentalistische beeld van de islamitische vrouw door ze in de zaak per harem aan te bieden.

Taxichauffeurs haalden gesluierde moslima's van huis op en zagen in hun achteruitkijkspiegels hoe ze tijdens de ritten naar het tochtige, voormalige Rotterdamse opslagveem waarin de Now & Wow was gehuisvest veranderden in volstrekt onherkenbare vamps.

Vastgetapet

Eigenzinnigheid, vrijheid en diversiteit gingen in de club hand in hand. De zaak was zo ingericht dat je bij binnenkomst de Now koos als je van confronterende techno hield, en dat je opteerde voor de Wow als de voorkeur naar urban, hiphop, rock en elektro uit ging. Maar vaak genoeg liepen de subculturen zo wonderlijk door elkaar dat 'creatief directeur' van Now & Wow Ted Langenbach er maar mee ophield zich erover te verbazen: Surinamers, Antillianen en Kaapverdianen dansten op AC/DC, Turkse homoseksuelen excelleerden in de twostep, hippe Marokkaantjes verschenen in vintage kleding, de meisjes uit Capelle en Nieuwerkerk gingen voor de zwarte muziek, de Molukkers groeiden plotseling uit tot dé trendsetters van het uitgaansleven - er viel kortom geen peil op te trekken.

Zelfs de dj's en mc's die voor hun optredens de hele wereld afreisden, wisten in Rotterdam niet wat ze zagen: 'But this is... the land of Oz' (Felix da Housecat). Het gebeurde, vertelden ze tenminste aan Langenbach, per slot van rekening nergens anders dat zwart en wit, cool en alternatief, hetero en homo, allochtoon en autochtoon zo lekker mixten.

Op de Multi Darling Night wilde de bedrijfsleiding nog weleens een handje helpen bij dat mixen. Werd een jongen letterlijk aan een meisje vastgetapet omdat men ze zo uitstekend bij elkaar vond passen. De Now & Wow kenmerkte zich door een knip- en plak-sfeer die op een speelse manier extravagant en provocatief was.

Tot de artistieke hulpploegen van Langenbach behoorden onder anderen fotograaf Inez van Lamsweerde, de vormgevers van bureau 75B, lingerie-ontwerper Marlies Dekkers en ook zijn vriendin Pietra Ligura, die je achter de coulissen van de Now & Wow achter de naaimachine kon aantreffen voor een thema-avond als Cheesehead Crossculture, uitgevoerd in kostuums van nationale vlaggen en op Hollandse klompen.

Koeien

Wanneer er op het Journaal een actualiteit voorbijkwam die in clubverband ironisch kon worden 'geherdefinieerd', bestelde Langenbach een entourage en decor gerust weer af om in plaats daarvan met een aangekleed feest rond de wisecrack 'Masturberen tijdens het roken kan brandwonden veroorzaken' ('Fucky Strike') te komen.

De actualiteit drong ook op andere manieren de Now & Wow binnen. In de vierduizend vierkante meter grote club werden de eerste politieke debatten in een boksring georganiseerd. Nebahat Albayrak was vaste klant, burgemeester Opstelten liet er op het podium zijn haar knippen, staatssecretarissen en wethouders, onder wie Marco Pastors, kwamen er aan het succes van de vroege interculturele samenleving ruiken.

Langenbach kreeg voor zijn verdiensten de prestigieuze Laurenspenning van de gemeente Rotterdam, hij won daarnaast de Promotieprijs van de stad, alsmede die voor 'citymarketing'.

Een hoogtepunt in het bestaan van Now & Wow was het nachtelijke concert van het Rotterdams Philharmonisch Orkest (RPhO) onder leiding van Valerie Gergiev met Skrjabins erotische Poème de l'extase. De genodigden van het RPhO aten voor aanvang met grammofoonplaten als borden en aan lange tafels die tegelijkertijd dienst deden als catwalk. Gerald van der Kaap vertoonde video's, Sonia Herman Dolz legde de avond op film vast, bij twee meisjes kon je je avondkleding met Skrjabin-notenbalken laten versieren. Er liepen koeien in de Now & Wow rond, en gezien de portee van de uitgevoerde klassieke symfonie was er een Extase-darkroom waar men zich kon laten betasten.

'We cre'erden gewoon sferen', zegt Ted Langenbach nu. 'Dat was ook ons motto: 'Communiceren in sferen.' Daarbij hebben we er altijd voor gewaakt de opzet van de Now & Wow nog verder te gaan benoemen, dat zou maar allerlei rare stigma's in de hand hebben gewerkt. We dachten niet in afkomst, in religie, in seksuele hokjes. Mensen kwamen omdat ze zich in die sfeer thuisvoelden, dat assimileerde gemakkelijk.

'Veel bezoekers vonden het leuk ook zelf wat te doen op de Now & Wow-avonden. Jonge mensen namen, soms voor het eerst in hun leven, het artistieke voortouw. Ze kwamen er hier achter dat je niet naar de kunstacademie of de theaterschool hoefde om wat met je creativiteit te doen. Mc's zijn hier voor 50 gulden onkostenvergoeding voor het eerst gaan draaien en kunnen nu 2500 euro voor een paar uurtjes vragen. En Iraanse meisjes gingen in de Now & Wow voorop als het erom ging de rol van religie op een ironische manier in twijfel te trekken.'

Urbancultuur

De gloriedagen van de Now & Wow speelden zich af tussen 1999 en 2005. Nog maar kort geleden dus, maar voor wie Langenbach en Ligura over hun roemruchte Rotterdamse club hoort praten, lijkt het alsof inmiddels een paar decennia zijn verstreken.

Zo ben je volledig 'in tune' met de tijdgeest en doe je met precies het juiste aantal beats per minute zeer succesvol je 'ding'. En zo pluk je slechts een paar jaar later nog eens lichtelijk verbijsterd in je dikke, zwarte baard en vraag je je af wat er in hemelsnaam is gebeurd met de maatschappij en met, eh, de jeugd van tegenwoordig.

Ted Langenbach zit in een paars sporttenue, op gloednieuwe Nikes en met een zwarte, wollen muts diep over zijn oren getrokkken aan een kopje thee in het Lighthouse-restaurant van het Westin Hotel, dat uitziet op de bouwput van het nieuwe Centraal Station in Rotterdam.

Zojuist heeft hij nog even snel zijn hond uitgelaten in de plantsoenen rond zijn appartement in het centrum en het is hem bij die gelegenheid nog maar weer eens opgevallen dat je tegenwoordig niemand meer ziet lachen op straat, óók of juist vooral jonge mensen niet. In Rotterdam, leggen Langenbach en Ligura uit, domineert vandaag de dag de zogenaamde urbancultuur: die van 50 Cent en andere gangstarap-epigonen, die het harde, rauwe imago van de stad weer net even wat strakker hebben opgeschroefd.

Het machismo dat onlosmakelijk met urban is verbonden, komt in het openbaar met name in de weekeinden op de Lijnbaan en omgeving aan de oppervlakte en is dan zo dreigend en massaal dat jongeren die er anders uitzien niet zo gemakkelijk de stad meer in durven.

Angst

Klanten van Now & Wow, dat in 2005 van het pakhuis St. Jobsveem verhuisde naar een verlaten graansilo aan de Maashaven in Rotterdam-Zuid, werden het afgelopen jaar in de metro en op andere plekken in het centrum aangevallen omdat ze niet konden verbergen dat ze rood geverfd haar hadden, van Chinese afkomst waren, eruitzagen als homo's of hippe meisjes, of die anderszins geweld uitlokten.

Ook personeelsleden van de club durfden de reis per openbaar vervoer naar de graansilo op zaterdagavond de laatste tijd nauwelijks meer te ondernemen. De Marokkaanse moslima Fatima, een vroom meisje maar ook liefhebster van korte rokken, werd op het station aangesproken door een Marokkaanse man die haar dreigde de hals door te snijden wanneer ze zich zo nog eens op straat zou durven vertonen.

Onder anderen de 'doorbitch' kon in Now & Wow zelf nog wel voorkomen dat de agressie ook daar voet aan de grond zou krijgen, maar de vrije sfeer die de club altijd kenmerkte, kwam op zijn zachtst gezegd onder druk te staan. Na de aanslagen van 11 september en de moord op Van Gogh gingen stukje bij beetje ook in Now & Wow groepsidentiteit en afkomst de omgangsvormen domineren.

'Er ontstond grote angst voor het vreemde, het onbekende', zegt Ted Langenbach. 'Eigen kleur, eigen cultuur en eigen leeftijd werden weer de norm. Het mixte niet meer. Cultuur, etniciteit, geaardheid zijn intussen wél weer een punt. Alles moet in een hokje. Jongeren zeggen nu: 'Dit is mijn ding en daar kies ik voor.' Men profileert zich in groepsidentiteiten. En daardoor ontstaat weer polarisatie. Ja, de integratie is mislukt kun je wel stellen.'

'Marokkaanse en Turkse meisjes wilden nog wel performen, maar de afgelopen twee jaar werden ze gewoon negen van de tien keer tegengehouden door neefjes of broertjes die in Now & Wow kwamen controleren', zegt Pietra Ligura.

'Op een zeker moment leg je je als meisje dan maar bij de feiten neer en sluit je je aan in de rij. Het is prettiger om je veilig te voelen in de een of andere groep dan dat je als individu bespuugd en geslagen wordt.

'Je zag ook op de dansvloer dat we op het gebied van normale verhoudingen weer terug bij af waren', zegt Langenbach. 'Het is tegenwoordig echt heel gewoon dat je als jongen uitstraalt: kijk mij eens een dikke, gouden ketting hebben en ook zes vrouwtjes die me op de voet volgen.'

Tegelijkertijd veranderde ook het uitgaansleven in een paar jaar tijd. De 'conceptualisering' of 'verbreezerisering', zoals Langenbach het noemt, sloeg toe. In het dancecircuit dienden zich ineens jonge bedrijfskundigen en andere goudzoekers aan die in 'verhuurschuren' instantfeesten organiseerden met sponsors achter zich als Coca-Cola en grote namen als Boy George op de setlist. Dj's lieten zich voortaan vertegenwoordigen door agentschappen die ze voor vijf verschillende party's per nacht boekten.

'Feesten werden kopieën van kopieën', zegt Langenbach. 'Iedere nieuwkomer op die markt wilde er zo snel mogelijk zijn zakken vullen en dus paste iedere copycat hetzelfde procédé toe. Wat je nu ziet gebeuren op het terrein van bijvoorbeeld gratis kranten en met sterk op elkaar lijkende programma's als Idols, X factor en ijsdansen, voltrok zich rond 2004 in de dance scene. Een kannibalistische strijd met marktaandeel als inzet. Alle creativiteit en spontaniteit werd eruitgezogen. De ziel raakte eruit. Alleen de calculator en de sponsormogelijkheden tellen nu nog voor party-organisatoren.'

Danceliefhebbers zijn er verwend maar vooral ook verveeld door geraakt. Ze moeten nu precies op internet kunnen teruglezen welk concept ze op een feest krijgen voorgeschoteld, opdat ze van tevoren weten of dat aansluit bij hun groepsidentiteit. 'Dat beredeneren ze door tot ver achter de komma', zegt Langenbach.

'Twintig, dertig jaar geleden waren we nog allemaal tegelijk jong. Als je nu 24 bent, wil je op een party echt niet meer gezien worden in de buurt van iemand van 18. Die vertegenwoordigt een compleet andere leeftijd. Geld speelt ook een rol. Als jongeren nog geld willen en kunnen uitgeven aan party's en niet al gewoon op hun 21ste met een hypotheek zitten, dan komen ze toch echt niet meer voor een dj die bij wijze van spreken een half jaar geleden pas is begonnen.'

Barcelona

Waar leiden al die ontwikkelingen voor Ted Langenbach alias Ted MTC persoonlijk toe? De nadrukkelijk leeftijdloze party-organisator, sinds eind jaren zeventig de man die hele generaties stappers op uiteenlopende locaties met punk, house, acid en dance in aanraking bracht, heeft uitgebreid bedenktijd genomen voor een antwoord op die vraag.

Twee maanden geleden zijn om die reden alvast de Now & Wow-party's tijdelijk stilgelegd, en de initiator en zijn partner sluiten niet geheel uit dat ze ook écht tot de voltooid verleden tijd gaan behoren. Althans in dit land. 'Het plan om naar Barcelona te vertrekken en daar opnieuw te beginnen, speelt in ons achterhoofd', bekent Ligura. 'Daar en in bijvoorbeeld Berlijn is er nog wel een levendige, selfsupporting jongerencultuur', legt Langenbach uit.

'Het is een typisch Nederlands probleem dat wij hebben. Misschien heeft dat te maken met de snelle verandering van de bevolkingssamenstelling, waardoor iedereen zich aan het herpositioneren is. Misschien zijn we hier ook te rijk en zitten Nederlandse jongeren liever gewoon voor de breedbeeld-tv. Als mensen echt geen geld hebben, dan gaan ze zich op straat manifesteren, bloeit de jongerencultuur. Maar in Nederland zijn jongeren niet meer strijdlustig, ze worden niet meer uitgedaagd.'

Maar oké, evengoed pakken de beraadslagingen van de Now & Wow-directie dus alsnog heel anders uit en slagen Langenbach en Ligura erin zichzelf als betrokken inwoners en trendsetters toch weer opnieuw uit te vinden in Rotterdam.

Pietra Ligura denkt aan een winkeltje en wil zich maar gaan bezighouden met kunst, Ted werkt aan een boek. En, jawel, bij beiden leeft de gedachte om op korte termijn tóch nog maar weer eens met de wethouder te gaan praten over een mogelijke locatie voor een nieuwe club.

Loopgraven

Wie weet lukt het met behulp van de politiek alsnog om zowel in fysiek als in psychologisch opzicht weer wat ruimte te scheppen voor wat dance-idealisme in Rotterdam. En slagen ze er dus, net als in de jaren negentig toen ze ook al een keer een adempauze voor zichzelf inlasten, opnieuw in om hun eigen bijdrage te leveren aan de eeuwigdurende revitalisering van hún stad. 'Want ja, Barcelona is niet gek om helemaal opnieuw te beginnen. Maar kun je Rotterdam zomaar achterlaten?'

En jawel: omdat ze dat gesprek met de wethouder toch niet konden afwachten, zijn ze alvast ook maar weer een beetje begonnen. Zijn ze vorige maanden 'de loopgraven weer gaan opzoeken' met de organisatie van een Now & Wow-miniparty die ze veelzeggend Semtex doopten: een feestje voor 150 man in een beatkelder.

'From the bottom dus', zegt Ted Langenbach. Kleinschalig, maar wel met kwaliteit. Beetje punkachtig. Zelf flyertjes kopiëren, en dan in zwart-wit. Geweldig om weer bij nul te beginnen. En iemand moet het toch doen voordat het te laat is, want anders is de dance in deze stad ten dode opgeschreven. Zitten we hier straks echt alleen met een bloemencorso opgescheept!'

Meer over