Herero eisen Wiedergutmachung

Bijna een eeuw nadat troepen van het Duitse keizerrijk een opstand neersloegen en vrijwel het hele Herero-volk in voormalig Duits Zuid-West-Afrika uitroeiden, eisen overlevenden en nabestaanden excuses van de Duitsers, en geld....

Reuters

BONN

Volgens historici was de genocide van de Herero in 1904 samen met de Franse onderdrukking van de Algerijnse opstand in 1871 en de Britse afslachting van de Zulu en Matabele een van de ergste, zo niet dé ergste koloniale moordpartij van één enkel Afrikaans volk.

Bij het einde van het conflict in 1907, nadat de keizerlijke Duitse troepen de Herero hadden verslagen en opgesloten in concentratiekampen, restten er van de 80 duizend Herero nog slechts 15 duizend. Toen de Duitse president Roman Herzog Namibië in maart bezocht, overhandigden de Herero's hem een petitie, waarin zij excuses eisten en herstelbetalingen.

Herzog zei dat Duitsland betreurde wat was gebeurd, maar een echt excuus kwam niet over zijn lippen. Sindsdien heeft Bonn zoveel vragen gekregen hoe het nu staat met de petitie dat een formeel antwoord is geformuleerd. Volgens Herzog kan er geen sprake zijn van herstelbetalingen, want 'ten tijde van het conflict bestonden geen regels inzake de bescherming van rebellen en burgers'.

Het officiële antwoord van Bonn omschrijft genocide als 'een bijzonder zwart hoofdstuk in onze bilaterale betrekkingen'.

De Duitse president vervolgt: 'Vele acties van de koloniale mogendheden, met inbegrip van de manier waarop de opstand van de Herero's is onderdrukt, waren niet te rechtvaardigen. Het leed van met name de Herero is bekend. De morele verantwoordelijkheid hiervoor moet een zwarte last leggen op het geweten van iedere Duitser, die zich bewust is van onze geschiedenis.

'Duitsland vervult loyaal zijn bijzondere historische plicht ten opzichte van Namibië, vooral door het verstrekken van uitgebreide ontwikkelingshulp.' Bonn verwijst naar de ruim 65 miljoen mark die Nambië - een land met anderhalf miljoen inwoners - jaarlijks krijgt.

Het Duitse keizerrijk verwierf de kolonie in Zuid-West-Afrika in 1884 in zijn wanhopige streven om gelijke tred te houden in de wedloop om Afrikaanse koloniën en minerale rijkdommen. De Duitse heerschappij (tot 1915) was het begin van tientallen jaren onderdrukking van de Herero en andere Namibische volkeren - een onderdrukking die tot de onafhankelijkheid in 1990 voortduurde onder het Zuid-Afrikaanse bewind.

De littekens van het Duitse kolonialisme zijn het diepst. De Herero hebben gezien hoe Duitse leiders neerknielden voor Holocaust-monumenten, zij hebben president Bill Clinton zijn excuses horen aanbieden voor de slavenhandel. Nu, zeggen zij, is het onze beurt. 'De Herero zijn zich goed bewust wat elders gebeurt', zegt Zedekia Ngavirue, de 65-jarige Namibische ambassadeur bij de Europese Unie, een Herero.

'Zij lezen dat goud, dat de nazi's van de joden hadden gestolen, wordt teruggegeven en dat de joden in Israël schadeloos worden gesteld. Als anderen schadevergoeding krijgen, waarom wij dan niet? Je kunt niet zeggen dat het niet meer terzake doet, omdat het al heel lang geleden is gebeurd', vindt Ngavirue.

Toen de Duitsers een jaar of tien de baas waren in Zuid-West-Afrika, brak in de kuddes van de Herero's de runderpest uit. Vele Herero werden daardoor gedwongen bij Duitse herenboeren te gaan werken. Historici zeggen dat zij werden behandeld als honden of slaven. Zij werden geslagen en gelyncht, hun vrouwen werden verkracht.

Het Duitse keizerrijk werd verrast door de Herero-opstand tegen hun meesters. De Herero doodden elke Duitser, gewapend of niet, die zij tegenkwamen. Maar de levens van missionarissen, vrouwen, kinderen en andere blanken zoals de Engelsen en de Boeren werden gespaard. Keizer Wilhelm II stuurde generaal Lothar von Trotha, bekend van zijn veldtochten in China en Oost-Afrika, met 10 duizend vrijwilligers op hen af.

Von Trotha omsingelde en versloeg de Herero bij het Waterberg-plateau. Zo'n 24 duizend mannen, vrouwen en kinderen van het Herero-volk vluchten naar de Omaheke-woestijn in de hoop via een tocht van driehonderd kilometer het huidige Botswana te bereiken.

Maar de Duitse generaal gaf bevel om alle waterbronnen te blokkeren en vaardigde een Vernichtungsbefehl tegen de Herero's uit. Volgens historici was het de omineuze voorloper van de Holocaust.

Slechts een handjevol Herero slaagde erin te ontsnappen. Velen stierven van dorst, anderen die terugkeerden naar Zuid-West-Afrika werden zonder pardon door Von Trotha en zijn leger afgemaakt. In 1905 realiseerde Berlijn zich dat de generaal te ver was gegaan en riep hem terug.

Volgens de Nederlandse historicus Jan-Bart Gewald van de Universiteit van Keulen - hij publiceert later dit jaar zijn boek Herero Helden - hebben de Duitsers vrouwen en kinderen, die de genocide hadden overleefd, in concentratiekampen gezet. Daar stierven velen door uitbuiting, door gebrek aan voedsel, en door cholera en tyfus.

Wat eens het trotse volk van veehoudende Herero was, werd tot slavernij gebracht met metalen plaatjes om hun nek met het embleem van de Duitse keizer. Volgens Gewald waren er ook speciale vrouwenkampen, waar de Duitse soldaten hun seksuele behoeften konden bevredigen. Vele vrouwen kregen kinderen van de Duitsers, zodat vandaag de dag ongeveer de helft van de Herero een Duitse overgrootvader heeft.

Deze Herero van gemengd ras vieren nog jaarlijks ter herinnering aan hun voorvaderen de 'Dag van de Rode Vlag' oftewel 'De Dag van de Helden' in het stadje Okahandkja. De stoet 'helden' trekt dan door de straten in uniformen van de Duitse soldaten uit het Duitse keizerrijk.

Meer over