Gewoon een stuk groen tussen Amsterdam en Haarlem

Bijna voor elke bezigheid in de buitenlucht heeft Spaarnwoude ruimte. Omdat het groene gebied tussen Amsterdam en Haarlem aan alle kanten toegankelijk is, zijn schattingen over het aantal bezoekers een slag in de lucht....

'Om dit nou een recreatiegebied te noemen', zegt Marc Janssen, 'ach, dat zie ik niet zo.' Om hem heen bij boerderij Zorgvrij, het bezoekerscentrum van het recreatiegebied Spaarnwoude, rijden fietsers, zijn de paden gevuld met skaters en drentelen kinderen rond bij de schapen en eenden. Op het water dobberen bootjes. Janssen likt aan een ijsje.

'Het is gewoon een stuk groen tussen Amsterdam en Haarlem. Wanneer ik op de fiets stap, heb ik niet het gevoel dat ik recreëer. Ik ga hierheen omdat het lekker rustig is. Het strand is meer een recreatiegebied. Nou ja, hier moet je ook niet komen op een zondagse zomerdag. Maar bij gewoon Hollands weer is het goed te doen.'

De Amsterdammer zegt vaak door het gebied te fietsen of te skeeleren, op weg naar het strand. 'Het is prachtig asfalt en toch anders dan in de stad. Je hoort hier de vogeltjes.'

Aan alle kanten van Spaarnwoude is de bebouwing opgerukt tot de uiterste grens. Bedrijven, woningen en bouwrijpe industrieterreinen omsluiten het recreatiegebied. Het is in de jaren zeventig voorzienigheid geweest om het groene gebied tussen Amsterdam en Haarlem af te schermen met waterplassen, anders was de bufferzone vrijwel zeker verzwolgen door de omringende steden.

Met uitzondering van de bestuurders die fantaseren hoeveel woningen, industriegebieden, snelwegen en havens ze er zouden kunnen aanleggen, hebben veel bewoners van de steden de neiging om het recreatiegebied over het hoofd te zien. Iedereen kan er doen wat-ie wil, maar het is nog te weinig bekend, zegt directeur G. Horlings van het recreatieschap Spaarnwoude dat het gebied beheert.

Spaarnwoude is aan alle kanten toegankelijk en daardoor zijn schattingen over het aantal bezoekers een slag in de lucht. Horlings denkt dat er jaarlijks ruim twee miljoen bezoekers komen, onder wie vaak dezelfde mensen. In elk geval mogen het er wat hem betreft een miljoen méér zijn. Daarom wil hij de bevolking in de regio beter informeren.

Vrijwel alle vormen van recreatie zijn in het gebied mogelijk: wandelen, fietsen, vliegeren, skaten, zwemmen, kamperen, surfen, golfen, barbecuen, paardrijden, vliegen met modelvliegtuigjes, varen met modelbootjes, mountainbiken, vrijen, roeien, vissen, wielrennen, hardlopen, skiën, luieren. Kortom, bijna voor elke bezigheid in de buitenlucht heeft Spaarnwoude ruimte. En vaak zijn er popconcerten of andere culturele evenementen.

Op mooie zondagen is het er vrij druk. Fietsers en skaters nemen de paden en dijkweggetjes in beslag. Op de ligweiden heersen allochtonen, vooral afkomstig uit Turkije, die zich ontspannen bij de barbecue. Maar op doordeweekse dagen en 's avonds kom je bijna niemand tegen.

Dertig jaar geleden werd begonnen met de inrichting van het 2750 hectare grote gebied. De gemeenten Amsterdam, Haarlem, Velsen, Haarlemmermeer, Haarlemmerliede en Spaarnwoude en de provincie Noord-Holland gingen een samenwerking aan om een groene zone tussen de steden in stand te houden en in te richten met recreatieve voorzieningen voor bewoners van de regio.

Het superpark bestaat uit diverse gebieden die elk min of meer een eigen karakter hebben. Het recreatieschap heeft het open Oosterbroek, dat tegen IJmuiden aanligt, vooral bestemd voor wandelen en fietsen. Het meer beboste Buitenhuizen is bedoeld voor de 'actieve vormen' van recreatie: golfen, skaten, survival. Het verderop bij Halfweg gelegen parkachtige Houtrak trekt veel dagkampeerders.

Tussen Buitenhuizen en Houtrak ligt Dijkland, een polderlandschap met enkele veehouderijen, een strak, verkaveld weidegebied dat er niet bij lijkt te horen. Daardoor is het alsof Houtrak en Oosterbroek/Buitenhuizen niet op elkaar aansluiten. Dijkland is een mooi fietsgebied; wandelaars kom je er zelden tegen. De boeren werken er onder bepaalde voorwaarden om de mogelijkheden voor flora en fauna te verbeteren. Zo zijn er afspraken over de waterstand in de sloten, het maaien en het gebruik van bestrijdingsmiddelen. In Dijkland wil het Recreatieschap moerasachtige natuur ontwikkelen, die past in de omgeving.

Een ritje met boswachter Rini Gahrmann door Spaarnwoude vergt drie, vier uur. Hij kent de mooie plekken, waar bijna niemand komt en Schotse Hooglanders en Galloways vrijelijk grazen. Gahrmann doet meestal zijn ronde in een jeep, maar hij wil binnenkort ook te paard patrouilleren. Hij en zijn paard krijgen beiden les om die taak aan te kunnen. Voor het publiek lijkt de boswachter te paard vriendelijker en hijzelf kan op plekken komen die per auto onbereikbaar zijn. Anderzijds is de auto, zegt hij, weer wat veiliger. Er gebeuren niet zoveel gekke dingen, maar de toezichthouder moet toch overal rekening meehouden. Nog niet zo lang geleden was een collega getuige van een cocaïne-deal. En er wordt nogal eens illegaal afval gestort, een auto in brand gestoken. En soms dregt de politie een lijk op.

Er loopt een discussie om de boswachters uit te rusten met een vuurwapen. Nu dragen ze alleen een wapenstok en handboeien. Via de radio hebben ze rechtstreeks contact met de politie. 'Je moet altijd op je hoede zijn', zegt Gahrmann wanneer hij bij een verlaten bosje een auto ziet staan. Vaak is het een man of een vrouw met scharrel, weet hij. Niettemin benadert hij omzichtig de auto. Er liggen mensen te slapen. Hij rijdt zijn jeep een stukje terug, trekt bij de politie het kenteken na en besluit op de ruit te tikken. Twee punkers ontwaken: ze zeggen dat ze 's nachts hun eigen huis niet inkonden. Sleutel kwijt, vandaar. De toezichthouder wenst hen een prettige dag.

Richting IJmuiden houdt een echtpaar op een brommer Gahrmann aan. Er staat verderop een paard met beide benen vast over een damhek, zeggen ze. Het beest kan geen kant op. Gahrmann slaagt er niet in het los te krijgen. De beheerder van de informatieboerderij Zorgvrij moet er bijkomen met een sleutel van het hangslot.

Toezichthouder Gahrmann rijdt verder, over de uitzichtheuvel, door het terrein waar ook zijn begeleidingshond wordt getraind, langs het gebied voor de naaktrecreatie, voorbij de luxueuzere gezinscamping Weltevreden en over de eenvoudige natuurcamping Houtrak. Zijn collega meldt zich over de mobilofoon: hij heeft vaten met olieafval gevonden. Ze spreken af dat de collega zorgt dat de vaten worden afgevoerd.

Camping Weltevreden moet wellicht worden verplaatst, zegt directeur Horlings in zijn kantoor. Als de vijfde landingsbaan van Schiphol in gebruik wordt genomen, krijgt Weltevreden eenzelfde geluidsoverlast als Zwanenburg nu. Met de rust is het daar in elk geval gedaan.

Volgens Horlings wordt Spaarnwoude voortdurend bedreigd en kan hij niet alles tegenhouden. Het gebied komt in de geluidzones te liggen. De provincie wil rondom Spaarnwoude twee nieuwe industriehavens aanleggen, waarvan moet worden afgewacht in hoeverre die de sfeer in het recreatiegebied aantasten. Vanwege de aanleg van de Wijkertunnel kwam er ineens een tweede snelweg door het recreatiegebied.

'Het gebied volledig openhouden, zoals dertig jaar geleden werd afgesproken, blijkt een illusie. We hebben te maken met ingrepen door ruimtelijke ordeningsplannen. Het geeft spannende discussies. Maar hoe dan ook, het gebied blijft bedoeld voor openluchtrecreatie. We mogen blij zijn dat Spaarnwoude een gezamenlijk project is van diverse gemeenten en de provincie. Ik ben bang dat het anders alle bedreigingen niet had kunnen keren.'

Meer over