Geweld door vrijheid

In het oude Marokko van Hassan II waren onderdrukking, marteling en verdwijningen gewoon. Onder zijn zoon Mohammed VI kan de burger vrij demonstreren....

Ik zie hier nooit mensen vechten. Ik zie mensen ruziemaken,waarbij de gemoederen doorgaans snel verhit raken, maar daarbijkomt het nooit tot een vechtpartij, er zijn altijd omstanders diezich er onmiddellijk mee bemoeien en de ruziemakers uit elkaarhouden. Wel heb ik eens het idee gehad dat ik in een wat ongurebuurt rondliep, maar daadwerkelijk bedreigd ben ik nooit en ikzou bijna in de verleiding komen te stellen dat geweld in Marokkoniet voorkomt.

Bijna. Want ook hier worden kinderen mishandeld en vrouwengeslagen, al gebeurt dat doorgaans binnenshuis en niet op straat.Ware ik een vrouw geweest dan had ik waarschijnlijk andersgedacht over de afwezigheid van geweld op straat, want vanvrouwen hoor ik dat je na negenen niet meer alleen buiten kuntlopen, als je dat wel doet, worden er opmerkingen gemaakt,verwensingen naar je hoofd geslingerd, word je gevolgd oflastiggevallen, er zijn zelfs mannen die aan laat loslopendevrouwen beginnen te trekken. De verklaring voor zulk gedrag isuiteraard dat dergelijke vrouwen alleen hoeren kunnen zijn, opzoek naar een klant, en dat soort vrouwen is kennelijk vogelvrij.

Maar als ik 's avonds alleen op straat loop, merk ik van datalles niks, en evenmin merk ik iets van hangjongeren diebuurtbewoners terroriseren, ik geloof niet dat die hier bestaan.Ik merk wel wat anders. In de hoofdstraat van Rabat, AvenueMohammed V, worden dagelijks demonstraties gehouden, die iederedag opnieuw in een kleine chaos ontaarden maar nooit echt uit dehand lopen. Het zijn de 'gediplomeerde werklozen' die zich 'smiddags voor het parlementsgebouw verzamelen, zich aan het hekketenen, en zich dan door de politie laten losmaken en wegslepen.Soms ook lopen ze met zijn honderden de Avenue op en af, leuzenscanderend en het verkeer ophoudend. De inwoners van Rabat zijneraan gewend. Ze kijken alleen als de politie er genoeg van heeften men zijn wapenstok trekt, want dan wordt er kat en muisgespeeld en dat is zowel vermakelijk als spannend.

Er valt bijna iedere middag wel een rake klap, na afloop vande demonstratie zijn er altijd een of twee werklozen die hinkendhuiswaarts keren. Maar dat die dagelijkse demonstraties aljarenlang mógen, is nieuw voor Marokko, of beter, het zegt ietsover het nieuwe Marokko van Mohammed VI, die sinds zes jaar opde troon zit. In het oude Marokko van zijn vader, Hassan II zoudat dagelijkse demonstreren ondenkbaar zijn, met een dergelijkesubversieve activiteit werd genadeloos korte metten gemaakt. Inhet nieuwe Marokko is er ruimte voor. Het Marokko van Hassan IIwas doordrongen van geweld, de decennia onder diens bewind wordende 'jaren van lood' genoemd: jaren van terreur en onderdrukking,waarin mensen zomaar verdwenen of decennialang zonder procesonder afschuwelijke omstandigheden gevangen zaten.

Het is meer dan symbolisch dat Mohammed VI in 2004 deverzoeningscommissie in het leven riep, met als taak demartelingen, de verdwijningen en de detenties tijdens het regimevan zijn vader te onderzoeken. Over die commissie valt meer tezeggen, daarover volgende week - ondertussen kan niet wordenontkend dat met de nieuwe koning echt een nieuw tijdperk isbegonnen.

Maar is daarmee het geïnstitutionaliseerde geweld verdwenen?De politie deelt nog altijd graag een pak slaag uit, soms zelfsmet de dood als gevolg. Een maand geleden nog werd in Salé, dezusterstad van Rabat, een 30-jarige man, verdacht van openbaredronkenschap, door gemotoriseerde politie achtervolgd,omvergereden en zodanig geslagen dat hij twee weken lateroverleed. Het verhaal is uiteraard schimmig, met tegengesteldeverklaringen van getuigen en politie, maar dat de man het zelfniet meer kan navertellen is een feit. Het is het elfde dodelijkeslachtoffer van de forces de l'ordre in vijf jaar tijd, allesonder Mohammed VI, en het vijfde sinds september vorig jaar, wattoch alarmerend is. Verder verschijnen in de pers nog regelmatigberichten van martelingen tijdens verhoren - overigens, dát datsoort berichten in de pers kan verschijnen, is wel weer nieuw.

Maar het gaat mij nu om het geweld dat door de burger zelfgepleegd wordt, geweld dat ik hier op straat nooit zie, of je zoudat dagelijkse demonstreren als een vorm van geweld moeten zien - en daar valt wat voor te zeggen. Zeker nu het niet meer blijftbij het zich vastketenen aan het hek rondom het parlementsgebouwmaar vier gediplomeerde werklozen zichzelf een maand geleden bijwijze van protest met benzine overgoten en in brand staken - eenvoor Marokko ongehoorde actie. Een van actievoerders is aan zijnverwondingen overleden.

Een Marokko dat zijn burgers niet meer onderdrukt maar zeruimte geeft, schept ook ruimte voor het gebruik van geweld doordiezelfde burgers, en misschien verklaart dat waarom de politieharder gaat meppen, verklaart dat het toegenomen aantalslachtoffers van de 'ordetroepen' sinds september vorig jaar.Vaststaat in ieder geval dat de Marokkanen weinig sympathiehadden voor de gediplomeerde werklozen die zichzelf in brandstaken. Gelovig als de meesten zijn, beschouwen zijzelfverbranding als een on-islamitische daad, net als zelfmoordeen zonde tegen het door god gegeven leven, het is haram. Deintellectueel vroeg zich af waarom de demonstranten niet een paardagen in hongerstaking gingen, en de meer praktisch ingesteldeMarokkaan vond het ronduit dom jezelf in brand te steken: nuwaren ze niet alleen werkloos maar ook nog verminkt of invalide,en welke baas nam ze nu nog aan?

Meer over