Zinvol LevenWing Yan Man

‘Gebeurtenissen komen niet toevallig op je pad’

Wing Yan Man Beeld Jitske Schols
Wing Yan ManBeeld Jitske Schols

Het gemis aan warmte in haar jeugd en het gevoel altijd een buitenbeentje te zijn, voedden het verlangen bij Wing Yan Man om op zoek te gaan naar wat zij fundamenteel belangrijk vindt. De zoektocht liep via Japan terug naar Nederland.

‘Vorig jaar vroeg ik mijn moeder: ‘Klopt het dat jullie nooit iets positiefs tegen me hebben gezegd?’ Ze bevestigde dat en zei: ‘Alleen familieleden zijn eerlijk. Zouden we dan moeten doen als je vrienden? Die liegen tegen je, als ze zeggen dat je er goed uitziet.’ Daarna zei ze voor het eerst: ‘Maar ik wil wel dat je weet dat we van je houden.’ Dat kwam er met pijn en moeite uit. In de Chinese cultuur is het ongebruikelijk dat te zeggen. Ik ben ervan overtuigd dat mijn ouders het beste met me voor hebben gehad, maar ze konden me helaas geen affectie tonen.’

Ondernemer Wing Yan Man groeit op in het Veluwse Beekbergen, waar haar ouders een Chinees-Indisch restaurant draaiend houden – zeven dagen per week. Door die werkdruk ziet ze hen bar weinig: ‘Mijn vader ontmoette ik alleen in de weekenden door laat op te blijven. Mijn moeder kookte ’s middags voor me en ging dan naar het restaurant. We aten nooit samen.’ Vakantie nemen haar ouders niet – de klanten zouden dan wellicht wegblijven: ‘Er was veel financiële stress. Ze hadden daardoor vaak een kort lontje.’

In de zomervakantie, wanneer het toeristisch hoogtij is, wordt de kleine Wing naar familie in Hongkong gestuurd: ‘Ik mocht niet tot last zijn. Daarvoor deed ik erg mijn best.’ Dat lukt haar niet altijd – ze is extrovert, anders dan haar broers, die acht en zes jaar ouder zijn. In het gezin voelt ze zich ‘een buitenbeentje’. Net als in Beekbergen, ‘als Chinees meisje in een wit dorp’, en in Apeldoorn op het gymnasium, ‘waar maar één ander Aziatisch meisje in mijn jaar zat.’ Ze haalt goede cijfers, speelt piano en tennist. Maar bij wedstrijden en optredens ontbreken haar ouders altijd: ‘Ik begreep wel dat het restaurant voor ging, maar het voelde alsof ik niet de moeite waard was.’

Als student civiele techniek aan de Universiteit Twente is ze een van de vijf vrouwen, naast 75 mannen: ‘Dus ook daar was ik het buitenbeentje. Het was alsof ik constant in de voetbalkleedkamer stond, met veel bier en tieten-humor. Als Aziatische vrouw was ik een gemakkelijk doelwit.’ Een stage in Japan doet haar zelfvertrouwen goed: ‘Ik was wel alleen, maar ook trots dat ik me daar staande hield.’ Volgt een goede baan bij IBM. Als consultant komt ze binnen bij Shell, Rijkswaterstaat en universiteiten, waarmee IBM samenwerkt. Het gaat mis in 2015, op haar 28ste – ze krijgt een burn-out. Die leidt tot een drastische carrièreswitch – in 2017 richt ze ‘3310 School for Millennials’ op. Daarmee wil ze generatiegenoten helpen die tegen vergelijkbare problemen aanlopen: ‘Ik vond het ronduit teleurstellend hoe weinig professioneel het er in het bedrijfsleven vaak aan toe gaat; hoe belangrijk ego’s en persoonlijke belangen zijn. Ik wil mensen leren hoe ze minder afhankelijk kunnen worden van de goedkeuring van anderen.’

Wat is voor u een zinvol leven?

‘Van huis uit heb ik meegekregen dat het leven draait om geld. Dat werd nooit zo expliciet gezegd, maar mijn ouders leefden dat voor. Het ging hen om welvaart, niet welzijn. Ik had bijvoorbeeld niet het plan moeten hebben Frans te studeren – alleen een bèta-studie telde. Je moet weten dat ze in hun jeugd erg arm zijn geweest – ze stammen uit Chinese boerenfamilies. In hun jeugd was er geen speelgoed, hun jeugd speelde zich af in een compleet andere maatschappij dan die waarin ik ben opgegroeid. Toen ik die baan bij IBM kreeg, had ik het gevoel: nu heb ik bereikt wat zij wilden. Maar inmiddels leef ik niet meer volgens hun waarden. Het gaat me om inspireren en geïnspireerd worden. Voor mij draait het om het helpen van anderen door mezelf te zijn.’

Hoe bent u op dat spoor terechtgekomen?

‘Het eerste zaadje werd in Japan geplant, waar ik als 21-jarige stage bij een bedrijf liep. Ik raakte bevriend met een oudere collega, een man van 34. Die wilde een andere baan, maar dacht te oud daarvoor te zijn. Ik praatte op hem in. Terug in Nederland kreeg ik een mail van hem – hij bleek zielsblij, omdat hij de overstap had aangedurfd. Dat ontroerde me zeer. Door alleen maar mezelf te zijn, was ik van invloed op zijn leven. Dat gaf me het gevoel dat ik wat aan deze wereld kan bijdragen. De herinnering daaraan kwam terug tijdens mijn burn-out.’

Waardoor liep u vast?

‘Waar het ten diepste op neerkwam, was onzekerheid over de vraag: mag ik er wel zijn? Een loopbaancoach liet me een oefening doen om vicieuze cirkels in mijn denken te herkennen. Ik moest alle ideeën over mezelf opschrijven en me afvragen hoe die in mijn gedrag doorwerkten. Dat werd een lange lijst negatieve eigenschappen en geboden als ‘toon geen emoties’, ‘wees niet tot last’ en ‘wees niet lui’. Dat laatste had mijn moeder eens tegen me gezegd. Omdat ik zo weinig met haar was, had dat een grote impact. Wat er ook in hakte, was dat ze me altijd vergeleek met dochters in Chinese families. In vergelijking met hen deed ik het nooit goed.

‘Dat gevoel van tekortschieten ervoer ik ook bij IBM, ook al wilden diverse managers mijn mentor zijn, omdat ik zo snel carrière maakte. Mensen die in mijn team zaten en dezelfde manager hadden als ik, voelden zich toch superieur aan mij, vermoedelijk omdat ik jong en vrouw was. In contacten met klanten merkte ik vaak niet serieus te worden genomen, bijvoorbeeld wanneer ik met decanen en hoogleraren moest overleggen. Van mijn mentor kreeg ik toen het advies ‘iemand met grijze haren’ mee te nemen, naar hem zou er worden geluisterd. En inderdaad: men luisterde, alsof hij de grootste expert ter wereld was. Terwijl ik de inhoudelijke kennis bezat. Dat soort ervaringen kwam boven op de onzekerheid die ik aan mijn jeugd had overgehouden.’

Hoe bent u daarmee aan de slag gegaan?

‘In mijn therapie heb ik de vraag ‘mag ik hier wel zijn?’ leren relativeren. Mijn therapeut hield me voor: ‘Je bent er, je kunt niet worden uitgewist – niet uit de wereld en niet uit het leven van mensen om je heen.’ Zo bracht ze me bij: waar wil ik mijn leven aan besteden? De vraag over er mogen zijn, houdt me nog wel bezig, ook al omdat hij gekoppeld is aan: ‘Doe ik het wel goed genoeg?’ Die twijfel zit diep. Maar de gebeurtenissen uit mijn jeugd heb ik een plek weten te geven.

‘Ik zie die niet als toevalligheden. Gebeurtenissen komen op je pad om er iets van te leren – je kunt kiezen dat wel of niet te doen. Van huis uit ben ik niet religieus opgevoed – ik leerde vooral Chinees bijgeloof, zoals alles met een 4 is slecht en alles met een 8 is goed. Nog altijd heb ik geen religie, maar ik geloof nu wel dat we met een groter geheel zijn verbonden.’

BOEKTIP

Playing Big, Tara Mohr

‘Door dit boek heb ik geleerd om te gaan met mijn innerlijke, negatieve stem. Ook geeft Tara Mohr aan hoe je kritiek van anderen kunt leren relativeren. Ze geeft oefeningen voor het omgaan met angst en voor het zoeken naar wat voor jouw leven zinvol is – ze noemt het je roeping. Het boek is geschreven voor vrouwen, maar volgens mij hebben mannen er ook veel aan.’

Wat stelt u zich daarbij voor?

‘Ik noem dat het universum, je kunt het ook zien als een kracht, een energie. Het universum helpt me om op mijn intuïtie te vertrouwen. Geregeld stel ik me de vraag: wat wil het me nu zeggen? Ook bedank ik het soms voor gebeurtenissen. Niet in een bidhouding hoor, voor mij is dit allemaal erg nieuw, ik kom van ver.

‘Soms voelt het alsof ik niet zelf praat, als ik een workshop geef. Alsof ik het niet zelf ben, maar dat ik de spreekbuis van iets anders ben. Dan hoor ik mezelf praten en denk: wow, dat komt er soepel uit. Waar dat precies vandaan komt, weet ik niet.’

Wat wilt u met uw werk bereiken?

‘Bij ondernemen gaat het me niet om geld verdienen. Ik wil mensen laten ervaren wat er gebeurt wanneer ze over hun grenzen heen durven gaan. Wat er gebeurt, wanneer je je kwetsbaar opstelt. Zelf heb ik gemerkt dat openheid erg wordt gewaardeerd, bijvoorbeeld wanneer ik discriminatie aansnijd. Dan hoef je alleen maar te vragen: ‘Wie heeft zich ook weleens buitengesloten gevoeld?’Dan komen de verhalen. In mijn workshops heb ik ervaren dat je in korte tijd bijzondere ervaringen kunt delen en elkaar kunt steunen.

‘De coronacrisis kwam slecht uit voor mijn bedrijf, omdat het geven van workshops lastig werd. Ik dacht: nu gaat het omvallen. Ik vroeg me af: wat is de les die ik hieruit zou moeten leren? Rust nemen, kwam in me op, want de voorgaande jaren was het alleen maar hollen geweest en dat zou het zijn gebleven. In plaats daarvan kon ik nu de tijd nemen een nieuw concept te ontwikkelen.’

Waar bent u op uitgekomen?

‘Een variant op het bordspel Levensweg, maar dan levensgroot gespeeld. Oorspronkelijk is dat een hard kapitalistisch spel dat vooral draait om geld verdienen. In mijn variant gaat het om je eigen definitie van succes. In het begin kom je tegen wat je daarover is aangeleerd: door je ouders, vooral materiële zekerheid, maar ook door je generatiegenoten, zoals het aantal volgers op sociale media dat je hebt, mooie reizen, veel feesten. Dan volgt de stap: gooi dat allemaal weg en ga na wat van belang is voor jou, wanneer je niet op anderen let? Dat maakt duidelijk hoe onzinnig vergelijken is. Wat ook aan de orde komt: hoe ga je met je angsten om en kunnen anderen je helpen die te overwinnen?’

Kunt u die vraag voor uzelf beantwoorden?

‘Misschien ga ik weer naar een therapeut, ook al voel ik me nu mentaal gezond. Die zou me kunnen helpen met die fundamentele vraag over ‘er mogen zijn’. Die speelt een rol bij iets wat me veel bezighoudt: wil ik een relatie en kinderen? En: wil ik die weg op omdat anderen dat van me verwachten, of luister ik naar mijn intuïtie waardoor ik mijzelf misschien opnieuw in de categorie van buitenbeentje plaats?

‘Wat het ook wordt, het is goed. Laatst dacht ik over mijn leven: het is een kwestie van uitzingen. Dat bedoel ik niet deprimerend, maar positief: wat er verder nog aan minder leuke dingen gaat gebeuren, ik ben blij met wat ik nu doe en heb niet meer zo’n haast om te presteren. Ik heb mezelf gevonden.’

Na zijn serie over de zin van het leven gaat Fokke Obbema dit jaar in een nieuwe reeks op zoek naar het antwoord op de vraag: wat is voor u een zinvol leven? Op deze overzichtspagina leest u alle voorgaande gesprekken in deze serie.

Meer over