PostuumKees Schaepman (1946-2022)

Flamboyant journalist en moralist, met talent voor verliefdheid

Hij zette een maandblad op in Praag, was voorzitter van vakbond NVJ en schreef vele boeken. Maar het bekendst was hij als (oorlogs)verslaggever en ‘het geweten’ van Vrij Nederland. 5 maart overleed hij, 75 jaar oud.

Jean-Pierre Geelen
Kees Schaepman Beeld .
Kees SchaepmanBeeld .

‘Wil je mijn eerste zin even horen?’, luidde de quote van Kees Schaepman boven de overlijdensadvertentie die illustere collega’s van weekblad Vrij Nederland voor hem plaatsten. Eerste zinnen vond hij belangrijk. In een reportage met collega Piet Piryns over honden: ‘Zelden werden wij zo gegrepen door ons onderwerp. Gelukkig hadden wij een corduroy broek aan.’

Hoewel hij vele functies heeft bekleed, werd Kees Schaepman, op 5 maart op 75-jarige leeftijd overleden, het bekendst als (oorlogs)verslaggever van VN. Opzienbarend was zijn reportage uit de Koerdische stad Halabja, in 1988 door troepen van Saddam Hussein bestookt met mosterdgas. Dochter Anne: ‘Kees maakte altijd foto’s. Als kind van 8 heb ik zijn beelden van Halabja onder ogen gehad, dat maakte grote indruk op me. Op hem ook: sindsdien heeft hij nooit meer gefotografeerd, zelfs geen vakantiekiekjes.’

In de jaren negentig maakte Schaepman nog een opmerkelijk verhaal, zowel primeur als canard. Vele jaren na haar bekendheid als Christiane F., een Duitse junk uit de felrealistische klassieker Wir Kinder vom Bahnhof Zoo, had Schaepman de vrouw opgespoord en geïnterviewd. Al snel na publicatie bleek het niet Christiane, een misser waar Schaepman erg mee gezeten heeft.

Hij revancheerde zich met een nieuw interview, nu wel met de echte Christiane. Zijn dochter Anne herinnert het zich nog goed: ‘Kees had haar onderdak geboden bij ons thuis. Mijn moeder trof ineens een halfnaakte Christiane F. in onze badkamer.’

Kindermeisje

‘Kees kwam altijd weg met lastige zaken’, zegt oud-VN-redacteur Rudie Kagie over de uitglijder. ‘Door zijn charme, en zijn bronzen stem.’ Zijn dictie verraadde zijn afkomst: Schaepman werd in 1946 geboren in Den Haag, als jongste zoon in een katholieke familie van patriciërs, politici, diplomaten en priesters. Zijn vader overleed toen Kees 16 was, hij werd opgevoed door een kindermeisje en de nonnen op school.

De jonge Kees belandde in de koopvaart en ontdekte Latijns-Amerika. Niet veel later zou hij er terugkeren als journalist en raakte hij in de ban van de bevrijdingstheologie. Hij ontpopte zich als journalistiek activist, een niet ongebruikelijke combinatie in de jaren zeventig. ‘Alweer een activist’, noteerde VN-hoofdredacteur Rinus Ferdinandusse bij zijn sollicitatie – waarna hij toch werd aangenomen en uitgroeide tot ‘het geweten van de krant’. Op het moralistische af, zegt Kagie. ‘Kees is altijd een beetje zeeman gebleven, en een beetje vormingswerker. Hij wilde dingen uitleggen. Zeker vroeger zag hij journalistiek als vehikel naar betere tijden.’

Na de dood van hoofdredacteur Joop van Tijn in 1997 vond Schaepman zichzelf de aangewezen opvolger. Daarvoor had hij te weinig vrienden ter redactie. Hij vertrok naar Praag om er met geld van miljardair George Soros een maandblad op te zetten, keerde terug bij de VPRO Radio en Radio 1. Later werd hij adjunct-directeur van de School voor de Journalistiek in Utrecht, voorzitter van vakbond NVJ en bestuurslid van Lira. Na zijn pensioen was hij kort – samen met Rudie Kagie – hoofdredacteur van de tweewekelijkse krant Argus, maar zijn verhuizing naar een boerderijtje in het Duitse Georgsdorf belemmerde dat.

Twintig jaar was Schaepman samen met zijn vrouw Inge. Ze hadden elkaar leren kennen op de ‘anti-autoritaire crèche’ in Amsterdam. ‘Ze pasten totaal niet bij elkaar’, zegt dochter Anne Schaepman. ‘Ze konden heel goed ruziemaken; tegelijk was er veel warmte en liefde.’

Hun dochter vroeg hen eerder te scheiden dan dat ze er zelf aan toe waren. 25 jaar geleden kwam het ervan. Mede door wat Piet Piryns op de uitvaart memoreerde: ‘Kees had talent voor verliefdheid. Hij was het bijna chronisch.’

Linkse kerk

De enige kerk die hij kon velen, was de linkse kerk. Niettemin kwam zijn katholieke achtergrond later toch weer boven. Hij schreef er een boek over, een van zijn vele.

Vorig jaar september overleden zowel zijn eerste vrouw Inge als zijn laatste vriendin Mieke. Ook Schaepman werd fysiek getroffen. Wat aanvankelijk parkinson leek, bleek de zeldzame hersenziekte PSP, die hem in korte tijd sloopte.

Een dag voor zijn dood ontving hij vriend en collega Piet Piryns nog. Het ging over Oekraïne (‘Daar hoor ik nu te zijn’) en over de toespraak op zijn uitvaart. Schaepman: ‘Heb je de eerste zin al?’

Meer over