InterviewJim Geduld

Ex-soapster en verslavingsdeskundige Jim Geduld: ‘Dry January vind ik één grote poppenkast’

Jim Geduld (56) moest stoppen als acteur bij GTST toen zijn verslavingen uit de hand liepen. Inmiddels runt hij zijn eigen verslavingszorginstelling, die sinds afgelopen jaar overuren draait. ‘Als je gevangen zit in je huis, wordt een glas al snel een fles.’

Jim Geduld. Beeld Marie Wanders
Jim Geduld.Beeld Marie Wanders

In de meeste kantoren branden alleen nog de lichtjes van de kerstboom. Het is de late namiddag voor Kerstavond en op het desolate bedrijventerrein in Amsterdam-Noord zijn bijna overal de vrije dagen aan het einde van het jaar al begonnen. Alleen in het kantoor van Geduld Interventies GGZ rinkelt onophoudelijk de telefoon.

Oprichter Jim Geduld (56) – na negen jaar als acteur bij Goede Tijden, Slechte Tijden in 2000 ontslagen wegens een cocaïneverslaving, waarover zo meer – is net terug van een werkbezoek aan de kliniek in Portugal, waar cliënten verblijven om af te kicken. In 2005 bracht Geduld zelf zes maanden door in een Schotse kliniek, om een einde te maken aan zijn verslaving aan alcohol en vooral cocaïne.

In een reguliere week vinden op maandag de intakegesprekken plaats, meestal zijn het er ongeveer zes. Nu is daar de donderdag bij gekomen, oftewel 24 december. ‘Alle tien plaatsen in onze Portugese partnerkliniek zijn bezet, deze week hebben we tot nu toe dertien intakes en het worden er alleen maar meer.’

Voor het tot een intakegesprek komt, moeten potentiële patiënten het nodige papierwerk hebben volbracht: een verwijsbrief van de huisarts en daarna een toezegging dat de zorgverzekeraar de behandeling vergoedt. ‘Als we dertig aanmeldingen hebben, komt het voor dat er tien niet meer reageren, die hebben vaak in een opwelling contact gezocht en zijn weer gaan gebruiken. Een paar dagen later zien ze de gemiste oproepen op hun telefoon, als ze weer bij zinnen komen.’

Waarom is het nu zo druk?

‘Kerst is een periode van geborgenheid en compassie, van bezinning ook. In families wordt op zo’n avond gepraat: hoe leven we eigenlijk met elkaar samen, hoe gaan we verder naar volgend jaar? Het gaat niet zozeer om de religie, het is meer het kerstgevoel: ik wil een beter mens worden en wat kan ik doen voor mijn medemens?

‘Tussen 20 en 30 december, dat zijn de dagen. Die gesprekken met familie kunnen de trigger zijn. Of juist het isolement dat verslaving met zich meebrengt. De eenling die alleen is met Kerst, maar wel weet hoe er in de familie over hem wordt gesproken. En dan pas beseft: jullie hebben gelijk, ik moet hiermee ophouden en daar kan ik niet mee wachten, het moet zo snel mogelijk gebeuren.’

Ziet u dit jaar een stijging?

‘Zeker. Gevangen zitten in je eigen huis, dan wordt een glas al snel een fles en in plaats van een lijntje cocaïne neem je al gauw een hele gram.’

Dus 1 januari speelt geen rol?

‘Wat er na 1 januari gebeurt, is een mooi streven en alle beetjes helpen, maar ik vind het één grote poppenkast. Ik heb dertig jaar poppenkast gespeeld, daar doe ik niet meer aan mee. Stoptober, Dry January en al die goede voornemens aan het begin van een nieuw jaar: het is een wassen neus.

‘Stoppen met drinken of aan een dieet beginnen op 1 januari, alleen omdat het 1 januari is – dat is een externe motivatie. En dat werkt meestal niet. Het gaat om de intrinsieke motivatie; dat je serieus zelf iets wilt veranderen. Hoe echt ben je wanneer je de hele kerstperiode hebt doorgebracht in een roes van wijn en champagne en je daar een week later ineens mee wilt stoppen omdat het toevallig 1 januari is?’

Bij hoeveel glazen per week ben je verslaafd?

‘Dat is lastig te zeggen. Verslaving is een ziekte, het wordt niet bepaald door de hoeveelheid die iemand gebruikt. Wij zijn allebei groot, voor ons komt een glas alcohol minder hard aan dan bij een klein meisje. Tegelijk is voor mij één glas al te veel. Omdat ik nu eenmaal verslavingsgevoelig ben, wil ik altijd meer. Wat voor de een normaal is, vormt voor de ander een probleem. Wat kun je hebben, wat heb je in het verleden meegemaakt, spelen er trauma’s mee? Uit wat voor milieu kom je?’

Wat maakt het milieu uit?

‘Ik kom uit een Surinaamse familie, bij ons stond er tijdens het avondeten geen alcohol op tafel. Alleen frisdrank of water. Als je uit Frankrijk komt, of Brabant of Limburg, kun je eraan gewend zijn dat er wijn wordt gedronken. In Nederland wonen natuurlijk heel veel stiekeme gebruikers. Die wekelijks teveel drinken of weleens een snuif nemen en doen alsof er niets aan de hand is.’

Is de kerstperiode de enige piek in het jaar?

‘De andere piek ligt na de zomervakantie, een tijd waarin vaak de aap uit de mouw komt. Na een paar weken met elkaar op vakantie zeggen dierbaren: misschien heb jij een probleem, ik denk dat je hulp moet zoeken.’

Hij begint te lachen om de campagne voor Stoptober, waarbij beroemde landgenoten op sociale media tonen hoe ze in de maand oktober proberen te stoppen met roken. ‘Yeah right. Ik weet toch hoe het gaat in die wereld. Ze zeggen allemaal dat ze twee glazen per dag drinken en harddrugs gebruiken ze niet. Ik heb zelf gezien hoe het losgaat.’

Als voormalig soapacteur in GTST wordt Jim Geduld regelmatig gebeld. ‘Ik ken ze allemaal, ze weten me te vinden: mensen uit de media die vragen of we een keer een kopje koffie kunnen drinken. Mensen die zichzelf herkennen in mijn verleden.’

De afkickkliniek van Jim Geduld. Beeld Marie Wanders
De afkickkliniek van Jim Geduld.Beeld Marie Wanders

Wat willen ze dan?

‘Ik weet meestal gelijk hoe laat het is. Een kop koffie buiten mijn kantoor, dan kunnen ze zichzelf wijsmaken dat het gewoon voor de gezelligheid is, ze hebben niet écht een probleem. En ze denken: wat als ik in zijn praktijk word gezien? Ik zeg altijd dat ze gewoon hiernaartoe moeten komen, dit is de plek om dat gesprek te voeren. En de koffie is gratis en beter.’

Hoe reageren ze op dat voorstel?

‘Ze kunnen hier komen. Of niet. Het is hun keuze. Ik zeg tegen ze: iedereen weet allang wat er met jou aan de hand is, cut the crap, alleen jíj wilt het nog niet weten.’

Jim Geduld groeide op in Amsterdam-West. ‘In Slotervaart, in een groot Surinaams gezin. Negen kinderen, ik was de een-na-jongste. Het oogappeltje van mijn moeder, mijn zeven zussen en oudere broer zullen niet ontkennen dat ik werd verwend.’

Hij wilde piloot worden of topsporter. En hij denkt dat hij, als hij het echt had gewild, profvoetballer had kunnen worden. Het werd American football, bij de Amsterdam Crusaders. Acht keer Nederlands kampioen geworden en twee keer van Europa. ’s Avond werkte Jim Geduld in de horeca. Daar werd hij een keer gefotografeerd. ‘Door Arjan Boot, die ook een castingbureau had. Zo rolde ik erin. Reclames en kleine rolletjes in tv-series. Voor mij was acteren een bijzaak. Ik had al een baan en werd gevraagd om auditie te doen voor GTST.’

De afkickkliniek van Jimmy Geduld Beeld Marie Wanders
De afkickkliniek van Jimmy GeduldBeeld Marie Wanders

Op de audities maakte hij aanvankelijk weinig indruk. Tot hem werd gevraagd: kun je spelen dat je bij de buren komt nadat ze je moeder iets hebben aangedaan? Jim Geduld staat op en toont zeer beeldend, op minder dan anderhalve meter afstand, hoe het eruit ziet wanneer hij boos wordt. ‘Als je aan mijn moeder komt... Maar dat had je al begrepen.’

Ja.

‘Na die scène kreeg ik te horen dat ik bij de laatste drie kandidaten zat. Een paar dagen later zeiden ze: hier is je contract, je kunt maandag beginnen. Ik werkte fulltime in Naar Boven, een nachtcafé in Amsterdam, dus ik zei dat ik even moest nadenken over hun aanbod. Zoiets hadden ze niet eerder gehoord. Het was begin 1991, GTST zat op zijn top, het liep net een jaar.’

Jim Geduld Beeld Marie Wanders
Jim GeduldBeeld Marie Wanders

Was u bij GTST anders dan de rest?

‘Ik was de enige donkere acteur, maar dat hield me niet bezig. Wat ik wel raar vond: in de serie was ik de enige die geen vader en moeder had. Voor iedere rol werd een hele familie bedacht en ik speelde Arthur, die in z’n eentje op zolder zat bij Oom Govert. Ik vroeg de producent waarom dat was. GTST kon wel wat kleur gebruiken. Daar hadden ze nog nooit over nagedacht. Toen heeft Jack Monkau mijn vader gespeeld, een prachtacteur. Maud Loth werd mijn moeder, later kreeg ik nog een oom.’

Het cocaïnegebruik was al begonnen in de horeca. ‘Daar werd behoorlijk gebruikt, het personeel achter de bar snoof vrolijk mee. Door GTST ging ik nog meer in de fast lane leven. Bij opnamen kwam ik steeds vaker te laat, ik kende mijn teksten niet. Ik presteerde gewoon niet meer. Tot ik werd toegesproken: ze hadden me een paar keer gewaarschuwd, dit kon zo niet verder, ik werd uit de serie geschreven.’

Wat dacht u toen?

‘Boeien. Met onder meer Winston Gerschtanowitz zat ik in een boyband, 4Fun, vier collega’s uit soapseries. Per persoon verdienden we met optredens zo’n 80.000 gulden per maand. Met Daniëlle Overgaag presenteerde ik bij RTL4 De Verjaardagsshow. Dat programma stopte, maar mijn contract voor 450.000 gulden per jaar liep door. Iedere maand bleven ze 40.000 gulden overmaken. Ik kon nog ruim een jaar doorfeesten. Pas als het geld op is, de deurwaarder komt, als je je huis niet meer kunt betalen – dan komt het zwarte gat. En dat was bij mij gigantisch groot.’

Hoe reageerde u?

‘Ik bleef in die wereld, maar dan aan de andere kant. Het criminele circuit. Drugs verkopen.’

Geduld beschrijft het proces: zijn toenmalige vrouw die naar Ibiza vluchtte en hun dochtertje meenam. Hoe hij zijn dochter zo hevig miste dat de conclusie was: zo kan het niet verder. Dat Geduld eerst bij een huisarts kwam, ‘schreeuwend van wanhoop’ en werd doorverwezen naar een psychiater die hem adviseerde te sporten en wat mínder cocaïne te snuiven. Hoe hij op 20 april 2005 voet aan wal zette in Schotland, waar hij klinisch werd opgenomen voor zes maanden. Dat hij daar werd behandeld door therapeuten die vertelden dat ze twaalf jaar eerder zelf patiënt waren geweest.

In Schotland werd Geduld helemaal afgepeld, als een ui. Wat was nou het echte probleem, wat zat er van binnen verkeerd? De pijntjes en trauma’s die iedereen heeft – bij hem was er niet één aanwijsbare reden. Geduld ziet verslaving als een hersenziekte, waardoor hij heftiger, obsessiever en dwangmatiger reageert op bijna alles, met name op genotsmiddelen. Net zoals een diabetespatiënt slecht reageert op suiker.

Na Schotland volgde hij van van 2005 tot 2010 in Amsterdam opleidingen psychotherapie en coaching en counseling, gevolgd door interne opleidingen in Amerika en Engeland tot interventionist en verslavingsadviseur. Van 2010 tot 2014 leidde hij zijn vorige bedrijf, Intervention Nederland BV, bekend van het RTL-4-programma Verslaafd, dat Geduld presenteerde met Peter van der Vorst.

De reden om zelf zo’n bedrijf te beginnen: na jaren te hebben geleefd als een roofdier, volledig gericht op het verkrijgen van de drugs die hij nodig had, kwamen bij Geduld de gevoelens terug. Warmte en liefde. Net als de therapeuten in Schotland wilde hij iets teruggeven aan het leven en de maatschappij.

Het eerste bedrijf ging failliet. ‘Ik ben zakelijk genaaid door mijn toenmalige adviseur en partners. Het was een heel dure les en dat boek is nu gesloten, het leven gaat verder. Na het faillissement heb ik een jaar nagedacht en research gedaan. Eind 2016 heb ik met een medisch specialistisch team mijn huidige bedrijf opgericht. In dat team zitten onder meer een psychiater, een KNMG-verslavingsarts, psychotherapeuten, andere psychologen en sociale hulpverleners die ook ervaringsdeskundige zijn.’

Weten dokters niet beter hoe je een patiënt moet behandelen dan ex-verslaafden?

‘Iedere gedegen opgeleide deskundige is van toegevoegde waarde in de zorg. Maar verder: hoe breng je je boodschap over, welke voorbeelden gebruik je? Dat kun je niet leren. Geen enkele dokter of psychiater kan zo goed voelen wat een verslaafde op dat moment voelt als iemand die het zelf ooit heeft meegemaakt. Een medisch specialistisch team aangevuld met opgeleide verslavingsdeskundigen, dan breng je yin en yang bij elkaar.’

‘Bij onze behandeling wordt onder meer het Minnesota- of twaalfstappenmodel gebruikt, voortgekomen uit het Anonieme Alcoholisten-programma, een therapievorm die ze ook bij veel andere instellingen toepassen. In twaalf stappen wordt toegewerkt naar herstel. In Schotland heeft het mij ontzettend geholpen. En ik zag dat het werkt voor miljoenen mensen over de hele wereld. De bouwstenen van ons programma zijn verschillende vormen van psychotherapie, alles op maat. Waar het voor mij uiteindelijk om draait: hoe ga je om met je gevoelens? Angst en liefde, maar ook pijn, verdriet en trauma? Dat zijn vaak de onderliggende oorzaken voor waarom mensen teveel drinken of drugs gebruiken, om hun gevoel te onderdrukken. Wat kun je veranderen om dat gedrag weer normaal te laten worden? Ook bij ons wordt de ui helemaal gepeld.’

Hij somt op hoe een behandeling in z’n werk gaat. Na de verwijzing van de huisarts volgt de diagnostiek en triage met een verslavingsarts, psychiater en psycholoog. De partner of de ouders van de patiënt worden meestal bij het onderzoek betrokken en alle sociale en eventuele justitiële gevolgen van het drugsgebruik worden in kaart gebracht. Bij een klinische detox kan het lichaam worden ontgift van alcohol en drugs, door het toedienen van (anti)medicatie onder permanent toezicht van verpleegkundigen, verslavingsartsen, psychiaters en andere sociaal hulpverleners. Vervolgens begint de behandeling met individuele en groepssessies, vaak gecombineerd met een verblijf in de partnerkliniek in Portugal.

Is afkicken in het buitenland wel een goed idee? Uiteindelijk moeten ze terug.

‘Vanuit je eigen omgeving een patroon doorbreken is bijna niet mogelijk. Je moet onthechten van die zieke omgeving. In een kliniek word je omringd door zielsverwanten, je helpt elkaar om er samen doorheen te komen. Zes weken lang 24 uur per dag als een team met elkaar werken is zoveel intenser, en daarom beter, dan een uurtje per week naar een psycholoog of psychiater gaan. Het heeft veel meer blijvend effect. Na de behandeling volgen minimaal twaalf weken nazorg, meestal parallel aan begeleid en beschermd wonen. Bij elkaar kan het hele traject negen tot twaalf maanden duren.’

Weet u hoe jullie slagingspercentages zijn?

‘De eerste drie jaar proberen we een relatie met de patiënten te onderhouden, dat lukt niet altijd. Sommigen hebben een terugval. Ik ken geen exacte cijfers, het gaat er vooral om dat ze vasthouden aan wat wij ze meegeven. Zelf ben ik al vijftien jaar clean, omdat ik mijn programma blijf volgen, naar meetings ga en met de juiste mensen blijf omgaan. Gerenommeerde instellingen maken reclame met ‘95 procent slagingspercentage’. Dat is op het moment dat ze de kliniek verlaten. Ja, zo kan ik het ook. Het gaat natuurlijk om de consistentie, wat er daarna gebeurt.’

Wordt het nooit saai, steeds dezelfde situaties met verslaafden?

‘In elke cliënt zie ik iets van mezelf, dat houdt me scherp. Vorige week hadden we een intake met een jongen die vertelde dat hij zijn dochtertje niet meer mocht zien, alleen als hij geld kwam brengen. Hij kon nergens heen met zijn gevoelens en vluchtte in drugs en alcohol.’

Daarin zag u zichzelf?

‘Ik zat in een soortgelijke situatie toen mijn dochter jong was. Die ervaring deel ik met hem, dat geeft hem hoop. Ik vertelde hem: nu is de schade nog niet zo groot, maar wanneer je op deze manier doorgaat, wordt het nog erger dan het bij mij was. Jij kunt het nu nog veranderen.’

Arnt Schellekens, hoogleraar Verslaving en Psychiatrie aan het Radboudumc: ‘In elke regio in Nederland zijn nieuwe aanbieders zoals deze. Wat overeenkomt met de reguliere zorg, en dat spat er bij Jim Geduld ook vanaf, is de grote betrokkenheid, de passie voor een kwetsbare groep. Ook de samenwerking met ervaringsdeskundigen zie je steeds meer in Nederland. Uit onderzoek van Zorginstituut Nederland is wel gebleken dat het twaalfstappenprogramma intensief en duur is, daarom raden zij andere methoden aan, onder meer therapieën die ook bij Geduld worden gebruikt.

‘Ik kan me voorstellen dat een ervaringsdeskundige als Geduld een andere kijk heeft op Dry January dan ik. Misschien vindt hij dit sneller hypocriet, van hem kan het ook eerder worden geaccepteerd als hij zoiets zegt tegen een patiënt. Ik zal niet snel een oordeel vellen over de vraag of een motivatie intrinsiek is. Als Dry January mensen bewust maakt van hun alcoholgebruik en ze daardoor op jaarbasis aantoonbaar minderen, zie ik dat als gezondheidswinst.’

Dry January

In 2013 begon Dry January in Engeland, met een campagne van Change Alcohol UK. Door in de maand januari geen alcohol te drinken, zouden Britten zich bewuster moeten worden van hun inname. Volgens onderzoek van de University of Sussex leidde het bij een substantieel deel van de deelnemers tot minder schade door alcoholgebruik.

Meer over