Geslaagd in 2020

En toen kwam het appje: ‘Gefeliciteerd met je onterechte diploma!’

SoeshaBeeld Ivo van der Bent

Hella van der Spek: ‘Eerst geloofde ik het niet. Ik ontving op mijn telefoon berichten dat de examens niet zouden doorgaan. Dat kan niet waar zijn, dacht ik. Ik baalde heel erg. Hiervoor heb ik vmbo-t gedaan en ik vond de examens spannend, maar leuk spannend. Met z’n allen in de gymzaal. Na afloop napraten. De opluchting. En dat je daarna denkt: dit nooit meer.’

Hao Yang Zhou: ‘Yes, het gaat niet door, dacht ik. Ik hoefde dus niet nog een keer alle stof te leren. Tegen leerlingen uit lagere jaren maakte ik grappen: ik krijg dat diploma gewoon voor niks! Ik heb zelfs uitgerekend wat er zou gebeuren als ik voor de laatste schoolexamens allemaal enen zou halen. Dat zou niet voldoende zijn, maar veel hoefde ik niet meer te doen.’

Yke Thesingh: ‘Ik kreeg een appje van mijn beste vriend: gefeliciteerd met je onterechte diploma. Ik snap dat hij dat zegt, achteraf vind ik het ook wel grappig. Maar het staat vast dat ik dit jaar hard heb gewerkt. Het is niet dat ik het diploma niet verdien.’

Yke ThesinghBeeld Ivo van der Bent

Guillôme Maijstré: ‘Mijn moeder gilde: kom naar beneden! Ze schoof een artikel onder mijn neus. Shit, dacht ik eerst. Dan kan ik mijn vijfjes niet wegpoetsen. Vrienden van me waren blij, die schreven in appgroepen dat ze niet meer konden zakken. Voor mij was dat anders. Ik heb twee nachten wakker gelegen.’

Zeeger Castelijns: ‘Ik heb wel even gevloekt. Ik kom van de mavo en werk hier al zo lang naartoe. Nu lijkt het alsof het diploma zijn waarde verliest, alsof ik het niet heb verdiend. Die eerste week nadat we het nieuws hoorden, zat ik in een neerwaartse spiraal, alleen maar te balen.’

Kay BolleeBeeld Ivo van der Bent

Dit is 5H3 van het Gerrit Rietveld College in Utrecht, een doodgewone examenklas op een doodgewone scholengemeenschap. Een paar maanden geleden dachten de dertig leerlingen nog dat ze hun middelbareschooltijd zouden afsluiten in de gymzaal, waar elk jaar stinkende rubberen matten worden uitgerold en tafeltjes in het gelid worden gezet. Ze zouden er kauwgom kauwen, driftig op hun rekenmachines tikken en zachtjes vloeken dat ze die ene paragraaf over de varkenscyclus of magnetische velden niet nog een keer extra hadden doorgenomen.

Daarna zouden ze feesten; eerst op het schoolgala, dan op kleedjes in het park of in een afgehuurde werfkelder, vervolgens in Scheveningen, Chersonissos of Malaga. Tot slot zouden ze in de aula van de school onder bombastische muziek met alle andere geslaagden de trap af komen, de families joelend en applaudisserend aan hun voeten.

Zeeger CastelijnsBeeld Ivo van der Bent

‘De diploma-uitreiking is het allermooist’, zegt Caroline Hoogslag, mentor van 16 van de 30 leerlingen van 5H3. ‘Kijk, ik krijg al kippevel als ik eraan denk.’

Het liep dus anders. Eerst sloten de scholen vanwege het coronavirus en toen, op dinsdag 24 maart om 11 uur ’s ochtends, kondigde Arie Slob een volgende maatregel aan. Er ging een streep door de centrale examens, zei de minister van Onderwijs, voor het eerst sinds 1945. Daardoor bestond 5H3 feitelijk niet meer, de leerlingen zouden nooit meer samen in hetzelfde lokaal zitten. De laatste schooldag was voorbijgegleden zonder dat ze in de gaten hadden gehad dat het een historisch moment was. Slob had de klas per persconferentie beëindigd.

Dat doet iets met de gemoedstoestand van de leerlingen, zou je zeggen. Er wordt ze iets ontnomen, een kans om belabberde cijfers op te halen, een overgangsritueel, een zorgeloze zomer waar geen eind aan lijkt te komen. Voelen ze dat zelf ook zo? Hoe beleven ze deze tijd? Maken ze zich zorgen over de toekomst? De Volkskrant sprak er de afgelopen weken over met 5H3.

Lize HuismanBeeld Ivo van der Bent

Hao Yang Zhou: ‘Aan het begin van de coronacrisis mocht ik niet werken van mijn ouders. Ik ben kassamedewerker bij Albert Heijn. Ze waren bang dat ik het virus mee naar huis nam. Het mocht ook niet van mijn opa en oma, zeiden ze. Zij wonen in China en zaten ook een paar weken binnen. Wij wisten daardoor hoe erg het virus was.’

Yaren Bostanci: ‘Ik heb suikerziekte. Als ik ziek word, word ik écht ziek. Mijn ouders zeggen: blijf maar thuis als dingen niet echt hoeven.’

Hajar Bouhtala: ‘Ik moet er niet aan denken dat ik het virus meeneem naar huis. Mijn ouders zijn wat ouder, mijn vader heeft diabetes. Ik sprak daarom een tijd niet meer met vrienden af. Af en toe ging ik naar buiten voor wat frisse lucht. Anderen zijn erg laks, vind ik. In mijn wijk lopen ze vaak dicht bij elkaar, in groepen van vijf of tien man, zo van: ik zit wel goed, de rest boeit me niet. Niet heel netjes, vind ik.’

Jana WoldringBeeld Ivo van der Bent

Guillôme Maijstré: ‘Of we ons aan de regels houden? Bij bepaalde vrienden let ik wat minder op. Er zijn vrienden die strenger zijn dan ik, die willen het virus niet oplopen of geen boete krijgen. Vaak gaan we naar het bos. Daar zijn minder mensen en kun je beter afstand houden.’

Kenza el Alaoui: ‘Vooral mijn vader vindt het best eng. In het begin mocht ik van hem niet meer met het openbaar vervoer.’

Zeeger Castelijns: ‘Op sociale media zie je weleens mensen gezellig met elkaar aan het water zitten, waarbij ze zich niet aan de regels houden. Dan vraag ik me soms af waarom ik zelf nog zo streng blijf. Ik ga wel met vrienden naar het park of we fietsen ergens naartoe. Als je goed afstand houdt, zegt de politie er niks van, is mijn ervaring.’

5H3 is een leuke klas, zeggen de leerlingen. Sommigen typeren de groep als ‘best rustig’, anderen als ‘levendig’ of ‘redelijk druk’. Erg hecht zijn ze niet, al is het alleen al vanwege de verschillende keuzeprofielen en vakkenpakketten die ze hebben. Daardoor zitten ze alleen bij Nederlands en Engels met z’n allen bij elkaar. Een meisje bekent dat ze de naam van een van haar klasgenoten steeds vergeet.

16, 17, 18 jaar oud zijn ze. De groeispurt voorbij, maar nog niet helemaal volwassen. Ze komen uit Overvecht, Zuilen, Leidsche Rijn en hebben hun eigen liefhebberijen, hun eigen ongemakken, hun eigen sores. Yaren Bostanci schrijft youngadultverhalen en poëzie. Guillôme Maijstré noemt zichzelf ‘half hardrock, half nerd’.

Kenza el AlaouiBeeld Ivo van der Bent

En dan heb je nog Veerle Visser. Ze is vanaf haar geboorte doof. De lessen op het Rietveld College volgde ze met behulp van een gebarentolk, elke dag van de week een andere. Ook de mondelinge schoolexamens deed ze met een tolk.

Hamza, die niet met zijn achternaam in de krant wil, verloor tijdens het examenjaar zijn broer en opa. Door een begrafenis in Marokko raakte hij achterop, door zijn gedaalde motivatie lukt het hem niet dit jaar al zijn vakken af te ronden.

Lisa Speetjens woont al anderhalf jaar op zichzelf. Ze kwam na de orkaan van 2017 vanaf Sint-Maarten, waar ze is opgegroeid, naar Nederland. Toen haar moeder, broertje en zusje terugkeerden, besloot zij te blijven om hier examen te doen.

Lisa SpeetjensBeeld Ivo van der Bent

Sinds de school werd gesloten, zagen de meeste leerlingen elkaar niet veel meer. Ze bleven veelal thuis, met hun ouders en eventuele broers en zussen. Daar leerden ze voor hun laatste schoolexamens. Ze probeerden er verder het beste van te maken, al liepen ze soms met de ziel onder de arm.

Hella van der Spek: ‘Ik ben heel moe. Normaal fiets ik ’s ochtends vanuit Hoograven een half uur naar school en ’s middags een halfuur terug, en op school ben ik natuurlijk ook bezig. Nu doe ik weinig. Ik ben moe van het nietsdoen.’

Guillôme Maijstré: ‘Vaak zat ik na school met vrienden buiten te klooien. We fietsten langzaam, stopten bij een kruispunt en stonden nog een half uur te ouwehoeren. Nu ben ik veel thuis. Mijn ouders, broertje en ik botsen steeds vaker, omdat we te lang gamen of op onze telefoons zitten. Sommige vrienden van me vluchten het huis uit, omdat ze knettergek worden van hun familie.’

Natalie BrugmanBeeld Ivo van der Bent

Kenza el Alaoui: ‘Ik probeer elke dag anderhalf uur met mijn broer te basketballen. Eigenlijk mis ik vooral de sporthal. Ik speel bij de Utrecht Cangeroes en trainde vier keer in de week. Ik ken daar iedereen. Nu doe ik ook andere dingen, waar ik anders nooit aan toekwam. Tekenen en schilderen vind ik leuk. Een bloem, een mens, een zonsondergang, een keer tekende ik schoenen.’

Lisa Speetjens: ‘Omdat ik alleen woon, ben ik nu best eenzaam. Gelukkig wonen mijn opa en oma in de buurt. Bij hen ga ik wel langs, maar ik raak ze niet aan. Ik probeer sowieso zo min mogelijk andere mensen aan te raken. Al heb ik wel een keer een vriendin een knuffel gegeven. Ik moet zorgen dat ik bezig blijf anders ga ik rare dingen denken over het eiland. Ik heb al gedroomd dat mijn moeder overleed, en dan zit ik heel ver weg. ’

Het was een tijd van schrappen. Niet alleen de centrale examens verdwenen zomaar uit de agenda’s, ook alles wat erbij hoort verdampte. De barbecue op de laatste schooldag, de feesten die ze alleen nog uit verhalen kenden, voor het eerst zonder ouders naar het buitenland.

Stef van der LaanBeeld Ivo van der Bent

Dit zouden de weken van eindeloze lichtheid moeten zijn, van lange nachten en vertier, van festivals en bier. Was hun niet voorgehouden dat ze na hun laatste eindexamen in een zorgeloos vacuüm zouden belanden, een vacuüm tussen iets belangrijks dat is afgesloten en iets belangrijks dat nog moest beginnen? Ja, zo hadden ze het begrepen. Maar een voor een ging er een streep door alles waarop ze zich verheugd hadden.

Je zou er woest van kunnen worden. Ben je eindelijk aan de beurt, zouden de deuren van de grotemensenwereld zich eindelijk voor je openen, gebeurt er zoiets. Ze zijn niet woest, eerder berustend. De leerlingen van 5H3 beseffen dat ze iets missen dat nooit meer terugkomt, maar het is even niet anders. Ze krijgen tenminste hun diploma nog. Wat ook helpt: het is gedeeld leed. Ook hun vrienden zullen op Instagram geen foto’s van hagelwitte stranden plaatsen.

Veerle Visser: ‘Ik heb nog nooit een echt gala gehad. Mooi aankleden, een dikke limo huren, een rode loper, dansen, samen op de foto: dat gaat nu niet door. We krijgen waarschijnlijk ook geen diploma-uitreiking, waarbij we de trap af komen en zo’n zwart hoedje met een kwastje tegelijk omhoog mogen gooien. Op de uitreiking tonen ze altijd foto’s hoe iedereen eruitzag in de brugklas en in het examenjaar, die kan iedereen dan zien. Die brugklasfoto hoeft van mij niet per se.’

Veerle VisserBeeld Ivo van der Bent

Kay Bollee: ‘We zouden met acht man naar Chersonissos gaan. Het leuke was dat zowat heel het jaar daar zou rondlopen, alle mensen die ook van feestjes houden. Een weekje lekker losgaan, drinken, eten, overdag relaxen. Echt balen dat dat niet doorgaat.’

Zeeger Castelijns: ‘We hadden een ambitieus plan. Eerst met de trein naar Boedapest. Vanaf daar vliegen naar Griekenland. Het was een compromis. Een deel van de groep wilde een drankvakantie, een ander deel ook cultuur. Eerst kwamen we erachter dat de treinen niet meer gingen. Al snel hebben we besloten de hele reis te schrappen. Alles was al geboekt, dat heeft me wel iets van 400 euro gekost.’

Lisa Speetjens: ‘Mijn familie zou vanaf Sint-Maarten naar Nederland komen. Dat gaat niet door. Er zijn geen vluchten. Als er nog een diploma-uitreiking is, komt mijn broer met zijn vriendin. Dan lijkt het gewoon of ik heel jonge ouders heb.’

Sjors VinkeBeeld Ivo van der Bent

Guillôme Maijstré: ‘Ik wilde met een vriend elke provincie van Nederland bezoeken. We zouden op verschillende campings gaan staan. Dan moet ik wel slagen, anders laten mijn ouders me niet gaan.’

Hao Yang Zhou: ‘Eigenlijk vind ik het niet heel erg dat het zo eindigt. Ik kijk meer uit naar mijn nieuwe studie dan dat ik dit goed wil afronden.’

Een nieuwe studie. Ook dat nog. Kort nadat ze hun laatste schoolexamens deden, sloot ook de inschrijftermijn van vervolgopleidingen.

Zo’n keuze is voor veel leerlingen überhaupt een hele opgave. Je wordt toch opeens geacht met potlood de contouren van je toekomstige carrière te tekenen. Luister je naar je hart? Ga je verder met de vakken waar je goed in bent? Wil je zo veel verdienen dat je elk jaar een verre reis kunt maken?

Anne ValkenburgBeeld Ivo van der Bent

Nu lijkt de keuze nog lastiger. Het virus is nog niet verslagen en een recessie is op komst. Wat eerst een veilig pad leek, is morgen misschien een doodlopende weg.

Een paar leerlingen van 5H3 hebben flink getwijfeld, dat willen ze best toegeven. Maar de meesten vertikken het hun plannen bij te stellen. Misschien was dat ook niet nodig, omdat ze geen baan in het toerisme of de luchtvaart ambieerden. Of misschien begrijpen ze dondersgoed dat angst een slechte raadgever is en de toekomst onvoorspelbaar, en dat je het best maar kunt doen waar je zin in hebt.

Hajar Bouhtala: ‘Ik twijfel tussen International Business of verpleegkunde, maar ik weet het niet. Ik heb tijd nodig om mezelf beter te leren kennen. Daarom neem ik nu een tussenjaar.’

Anne FensBeeld Ivo van der Bent

Veerle Visser: ‘Ik ga toegepaste psychologie studeren. Er is een tekort aan hulp voor dove mensen met psychische problemen. Daar wil ik iets aan doen. Ik hoop wel dat er na de zomer weer fysieke lessen zijn. Online gaat ook wel, er logt dan tegelijk met mij een tolk in, maar het is niet ideaal. Het is voor mij bovendien lastig als mensen in de toekomst vaker een mondkapje gaan dragen, ik kan dan niet aflezen wat ze zeggen.’

Kenza el Alaoui: ‘Nu neig ik naar een tussenjaar. Het lijkt me niet fijn om nu met een nieuwe studie te beginnen, met die anderhalve meter en alle aanpassingen. Liever wacht ik nog een jaartje. Dan ga ik werken en focus ik me op basketbal. Mijn ouders vinden dat goed. Ze zeggen: je bent nog jong.’

Hao Yang Zhou: ‘Ik ga in Utrecht een hbo-opleiding in de ict doen. Een beetje sleutelen, maar vooral programmeren. Het liefst ga ik daarna als freelancer aan de slag. Zodat ik kan thuiswerken. Ja, daarvoor heb ik met de lockdown al een beetje kunnen oefenen.’

De dagen lengen, de zomer nadert, de regels worden soepeler. Donderdag kwamen de mentoren persoonlijk bij leerlingen van 5H3 langs om te vertellen dat ze zijn geslaagd. ‘Het was aandoenlijk’, zegt mentor Caroline Hoogslag. ‘Echt enig.’

Hella van der SpekBeeld Ivo van der Bent

Niet voor iedereen was het feest. Drie leerlingen moeten nog aan de bak, onder wie Guillôme Maijstré. Half juni maakt hij nog twee resultaatverbeteringstoetsen, voor aardrijkskunde en Nederlands. Dan moet het ook voor hem wel goed komen, denkt hij, want ‘de totaalscore hoeft maar 0,125 punt omhoog’.

Misschien is hij er dus ook wel bij op 1 juli, dan organiseert de school een bijzondere bijeenkomst in stadion Galgenwaard, ‘een combinatie van het eindgala en de diploma-uitreiking’, aldus Hoogslag.

De leerlingen zullen in nette kleding plaatsnemen op de vipstoelen. Bombastische muziek schalt uit de speakers. Familie applaudisseert vanuit de andere vakken. En die vermaledijde brugklasfoto’s komen ook voorbij.

En zo komt alles toch nog goed voor 5H3.

Meer over