Eindeloze herhaling onder een sterrenhemel

Een moderne moskee hoeft volgens architect Francine Houben niet te lijken op de beroemde Haya Sofia. ‘Een gebouw voor een warm klimaat zet je niet in een koud land.’..

tekst Karolien Knols

Als minister-president Abdullah Badawi ‘ja’ zegt tegen het ontwerp, zal Mecanoo, het bureau van architect Francine Houben, binnenkort haar eerste moskee bouwen in Johor, Maleisië. Het wordt geen kopie van de beroemde Haya Sofia in Istanbul. Het wordt ook geen tweede Mezquita van Cordoba. Het wordt een groot, wit, modern, rond, open complex, in een park waar ook een openluchttheater en een bibliotheek zullen verrijzen. Een complex waaraan van de buitenkant weinig religieus te ontdekken valt, maar dat van binnen, onder wat een sterrenhemel lijkt, of een honingraat, wel degelijk religieus blijkt te zijn: een islamitisch gebedshuis. De eerste keer dat Houben in aanraking kwam met Arabische bouwkunst was eind jaren tachtig. In die tijd ging iedere zichzelf respecterende architect voor inspiratie naar Barcelona, stad van Gaudí. Wat daar op het gebied van bouwkunst gebeurde, vond Houben nogal ‘designerig’. Ze bezocht Andalusië en raakte onder de indruk van de drie iconen van Arabische bouwkunst in Europa: het Alcázar in Sevilla, de Mezquita in Cordoba en het Alhambra in Granada.

Eindeloosheid, een beter woord kan Houben niet vinden voor het systeem van herhaling in al die prachtige mozaïeken en bogen die ze daar zag. ‘God en eindeloosheid, religie en wiskunde; dat zit er voor mij allemaal in.’ Ook zo mooi: ‘De manier waarop binnen- en buitenruimten in elkaar overgaan. Zo vloeiend.’ En ongeëvenaard: ‘De rijkdom en het ongelooflijke vakmanschap van de decoraties.’ Daar kan ze als architect, opgeleid in een functionele traditie, veel van leren. Maar verwacht, zoals gezegd, geen letterlijke vertalingen, zeker niet in Nederland. Kan ook niet, zegt Houben, want ten eerste is er geen geld om zo rijkelijk te decoreren als vroeger, en ten tweede: gebouwen die zijn ontworpen voor een warm klimaat, zet je niet in een koud land neer.

Nee, het leren zit meer verborgen in haar denken, over patronen bijvoorbeeld: ‘De hexagoon, de figuur met zes hoeken, ligt als basis onder veel patronen die ik in Zuid-Spanje heb gezien. Ik heb hem ook in mijn ontwerp voor de moskee in Johor gebruikt. Sterker, onbewust sluipt hij in steeds meer ontwerpen die ik maak.’ En wat als Houben een opdracht krijgt voor een moskee in Nederland? ‘Ik zou in elk geval niet, zoals zo vaak gebeurt, de Haya Sofia als uitgangspunt nemen. Dus: geen koepel met minaretten. Ik zou hem ook niet langs de snelweg bouwen, want dat vind ik haast provocerend. Als ik de ruimte kreeg, zou ik hem heel natuurlijk in de omgeving laten opgaan. ‘Kijk, we gaan hier in Europa met z’n allen mixen, of je het nu leuk vindt of niet. Dat proces is niet te stoppen. En in dat mixen kan architectuur een rol spelen. De Haya Sofia is gebouwd als kerk, pas in de 15de eeuw werd het een moskee, door toevoeging van vier minaretten. De Mezquita werd gebouwd als moskee, en later werd het een kathedraal. Los van de religie, het blijven mooie gebouwen. Een beter bewijs dat religieuze conflicten niet nodig zijn, is er niet.

Meer over