POSTUUMNawal El Sadaawi (1931-2021)

Egyptische schrijver Nawal El Saadawi (1931-2021) was niet stil te krijgen

Vaak is geprobeerd om de grote Egyptische schrijver en feminist Nawal El Saadawi stil te krijgen: ze werd bedreigd, ontslagen en gevangen gezet, maar altijd bleef zij het debat aangaan over de onderdrukking van de Arabische vrouw. Zaterdag is ze na een kort ziekbed overleden in het ziekenhuis.

De Egyptische feminist en schrijver Nawal El Saadawi in 2005. Zij was een van de eersten die zich uitsprak tegen de onderdrukking van de Arabische vrouw.  Beeld Joost van den Broek
De Egyptische feminist en schrijver Nawal El Saadawi in 2005. Zij was een van de eersten die zich uitsprak tegen de onderdrukking van de Arabische vrouw.Beeld Joost van den Broek

Het leven van El Saadawi is een boek op zichzelf. Ze werd in 1931 als tweede van negen kinderen geboren in het dorpje Kafr Tahla, ten noorden van de hoofdstad Caïro, en heeft haar jeugd vaak omschreven als ‘gecompliceerd’. Ze werd als klein meisje besneden en moest op haar 10de eigenlijk trouwen met een neef. Maar dat huwelijk werd afgeblazen, El Saadawi leerde lezen (terwijl vrijwel het hele dorp analfabeet was) en werd door haar ouders aangemoedigd medicijnen te gaan studeren.

Toen El Saadawi als arts terugkeerde naar haar dorp, zag zij hoezeer vrouwen werden mishandeld, en kwam hiertegen in verzet. Dat leverde haar vijanden op, zoals de minister van Binnenlandse Zaken, die in een notitie schreef dat de jonge arts geen respect toonde voor de waarden van de samenleving en vrouwen ophitste om zich tegen hun man en de islam te verzetten.

Deze verwijten zouden El Saadawi haar hele leven blijven achtervolgen: ze hing de vuile was buiten, deed blasfemische uitspraken en riep vrouwen op om ongehoorzaam te zijn. Nadat El Saadawi directeur-generaal publieke gezondheid werd bij het ministerie van Volksgezondheid, stapelden de kritische rapporten over haar radicale ideeën zich op. Ze werd ontslagen toen ze in 1972 haar eerste boek publiceerde, Women and Sex. Hierna volgde een lange reeks boeken over vrouwenonderdrukking, waarvan sommige ook in het Nederlands zijn vertaald, zoals De gesluierde Eva, God stierf bij de Nijl en De val van de imam.

Nawal El Saadawi tijdens de protesten in 2011 op het Tahrirplein.  Beeld EPA
Nawal El Saadawi tijdens de protesten in 2011 op het Tahrirplein.Beeld EPA

El Saadawi werd steeds beroemder om haar openlijke verzet tegen vrouwenbesnijdenis en wist deze kwestie internationaal op de agenda te krijgen. Maar ze zette zich ook in voor de democratisering van Egypte, en in 1981 werd El Saadawi aangeklaagd wegens misdrijven tegen de staat.

In de cel maakte ze met wenkbrauwpotlood aantekeningen op wc-papier, en in 1983 werd haar boek Memoires uit de vrouwengevangenis gepubliceerd. ‘Van alle gevangenen had ik het meeste respect voor de moordenaressen’, zei El Saadawi zes jaar geleden in het Amsterdamse debatcentrum De Balie. ‘Zij verdedigden hun kinderen.’ Zo had een vrouw gezien hoe haar 9-jarige dochter door haar echtgenoot werd verkracht. Hierop pakte zij een bijl, hakte hem in stukjes en kieperde de hele zaak in de Nijl.

In de jaren negentig werd El Saadawi van ‘afvalligheid’ beschuldigd: extremisten meenden dat zij geen moslim meer was. De autoriteiten begonnen een proces om haar te laten scheiden van de schrijver en arts Sherif Hetata, met wie zij op dat moment 37 jaar was getrouwd, maar dat werd uiteindelijk door het Egyptische hof afgewezen. Na langdurige doodsbedreigingen, vertrok El Saadawi naar de Verenigde Staten. Enkele jaren later keerde zij terug naar Egypte, waar zij zich altijd is blijven uitspreken tegen het onderdrukken van vrouwen.

Meer over