Eeuwige rebel Dario Fo onthutst door prijs van het establishment

'Ik ben onthutst', was Dario Fo's eerste reactie toen hij donderdag hoorde dat hij de Nobelprijs voor Literatuur had gewonnen....

Van onze correspondent

Jan van der Putten

ROME

Dario Fo is op vele manieren gekarakteriseerd: de grootste theaterman van Italië; de Italiaanse toneelschrijver die in de wereld het meest wordt gespeeld; eeuwige rebel. Maar toen ik hem voor het eerst zag, imponeerde hij vooral door zijn voorkomen. Die monumentale onderkin. Die enorme mond met die prominente tanden. En vooral die onverbiddelijke schaterlach.

Het is moeilijk te zeggen wat in Dario Fo het meest opvalt: zijn bruisende vitaliteit en fantasie, zijn veelzijdigheid als kunstenaar, zijn linkse radicalisme, of zijn gave om de vreselijkste dingen op de meest komische manier te zeggen. Vorige maand wist hij al die dingen weer eens te combineren, toen hij op een massabetoging tegen de afscheiding van Noord-Italië de nationale vlag huldigde en het volkslied zong, en vervolgens tegen beide een briljante tirade hield.

Deze Nobelprijs wordt hem beslist niet door iedereen in Italië gegund. Niet door mijn buurman bijvoorbeeld, die een fan van Berlusconi is. Hij was over de toekenning van de prijs even onthutst als de winnaar zelf: 'Zo zie je hoe diep we zijn gezonken.' En ook niet door de Italiaanse prelaten, politici en televisiebazen die Fo en zijn vrouw Franca Rame jarenlang hebben geweerd uit theaters en van het scherm.

Een paar jaren geleden vroeg ik aan de maestro waarom hij zoveel vijanden heeft. Hij antwoordde: 'Misschien omdat ik een beetje aanstoot geef. En dat is ook begrijpelijk, want ik val aan, ik ben agressief, ik ben een lastige figuur, ik stel aan de kaak. Ik heb stelling genomen tegen alles wat me krom lijkt.'

In de jaren zestig en zeventig was dat een stuk gemakkelijker dan nu. Maar de anarchist Fo heeft zich van het veranderende tij niets aangetrokken. Op een leeftijd waarin hij allang een monument had kunnen zijn, weerde hij zich in straattheaters als de eerste de beste artiest-met-een-boodschap.

Fo trad op in het Centrum Leoncavallo in Milaan, vol ouderwets rode rebellen die de schrik zijn van de gegoede burgerij. Maar voor diezelfde burgerij speelde hij in de meest gerenommeerde operatheaters. Fo is een man van uitersten: gehaat door prelaten, burgers en communisten, idool van authentieke en modieuze dwarsliggers, vertrouwd met zwarte lijsten, maar ook met applaus dat niet wil eindigen.

Het is de eerste keer dat een Italiaanse toneelschrijver de Nobelprijs voor Literatuur krijgt. Fo zelf vindt het een erkenning voor alle toneelschrijvers, van Brecht tot heden, en een erkenning voor zijn vrouw Franca, die zoveel aan zijn teksten doet.

Maar de toneelschrijver Fo kan niet los worden gezien van de acteur Fo, de regisseur Fo, de decormaker Fo, de kostuumontwerper Fo, de toneeldocent Fo.

Deze atypische Nobelprijs is een prijs voor een atypische figuur, de totale theaterman Dario Fo.

Meer over