Het Eeuwige LevenBoudewijn Paans (1943-2021)

Een zeldzaam creatieve geest, die de ‘vertrossing’ bestreed door met ‘tientjesleden’ de VPRO groot te maken

Boudewijn Paans Beeld
Boudewijn Paans

‘Ik ben dood’, had hij zelf in zijn overlijdensadvertentie laten zetten. Daarom bedankte Boudewijn Paans, op 1 juli op 77-jarige leeftijd overleden, zijn familie voor het leven.

Dat leven begon in 1943 met een achterstand: Paans werd spastisch geboren, waardoor lopen en spreken moeilijk was. Terwijl zijn moeder hem altijd voorhield dat hij een doodnormale jongen was, wapende Paans zich ter compensatie met buitengewone daadkracht en creativiteit.

Na een korte journalistieke loopbaan als verslaggever bij dagblad Het Vrije Volk kon hij zijn ei beter kwijt bij reclamebureau Nijgh, waar hij werkte als copywriter. Zijn talent daarvoor kwam zeer van pas toen hij in 1975 aantrad als hoofdredacteur van de VPRO-Gids, toen nog Vrije Geluiden. Hij bouwde het blad, tegen de zin van zittende coryfeeën als Arie Kleywegt en Jan Blokker, om van spoorboekje tot tijdschrift met auteurs als Kees van Kooten en Gerrit Komrij, en de veelgelezen rubriek ‘Achterwerk’, waarin kinderen hun besognes bespraken. Ook bedacht hij kenmerkende campagnes voor de noodlijdende omroep. Slogans als ‘Stop de verloedering – Stem VPRO’ en ‘De VPRO lijkt nergens op’ leverden de omroep honderdduizenden leden op, waardoor die van C- naar A-status groeide. Ook was Paans de geestelijk vader van het fenomeen ‘tientjesleden’: wie de meeste wist te werven, kreeg een minuut zendtijd op tv. Het werden de hoogtijdagen voor de VPRO, symbool tegen de ‘vertrossing’ van de publieke omroep.

Paans was ‘een ongelooflijk originele denker’, zegt VPRO-man Chris Kijne. ‘Zijn goede gevoel voor marketing, branding en publiciteit is één kant van hem, het onorthodoxe en radicale ervan was zijn wezenskenmerk.’

Paans was vaak complimenteus, maar kon ook hoekig zijn. ‘Geen gemakkelijke baas, wel een onvergetelijke’, schreef de VPRO dan ook in zijn overlijdensadvertentie. Met humor en zelfspot schreef hij diverse boeken, waarvan Eindelijk invalide zijn laatste was. Paans was van 1984 tot 1991 vaste medewerker van de Volkskrant-bijlage Het Vervolg.

Zo radicaal als hij met slogans en campagnes kon zijn, was hij ook in zijn eigen leven. ‘Hij wilde nadrukkelijk niet gehandicapt zijn’, zegt zijn zoon Arjan Paans, die als kind zag hoe zijn vader ‘gewoon’ ging skiën of voetballen. Hij kon furieus reageren op wie hem wilde helpen bij een handeling. Arjan: ‘Lang wilde hij niet aan de scootmobiel. Dan zouden mensen op hem neerkijken. Hij zat liever in een auto, de enige plek waar hij niet gehandicapt was.’ Autorijden heeft hij lang gedaan, totdat ruim tien jaar geleden een herseninfarct hem dat belette.

Voor de Soester Courant schreef Paans tot kort voor zijn overlijden over zijn herinneringen aan Soest, waar hij opgroeide. Zijn vader werkte op het nabijgelegen paleis Soestdijk. Via prins Bernhard kreeg de jonge Boudewijn een van de eerste elektronische typemachines (type Mercedes), om hem het schrijven te vergemakkelijken.

In mei kreeg Paans te horen dat hij niet lang meer te leven had. Toen spreken en schrijven uiteindelijk niet meer mogelijk was, had hij zelf ook vrede met het einde. Zonder communiceren houdt alles op voor de communicator die hij was.

Na zijn overlijden – hij liet een echtgenote en drie kinderen na – werd voor intimi een afscheidsbijeenkomst gehouden in het Rosa Spierhuis in Laren. Kees van Kooten en Arnon Grunberg hoorden tot de sprekers. De aanwezigen kregen een flesje van zijn veelvuldig genuttigde Duvel-bier mee, om te proosten op zijn leven. ‘Paans in stukjes’ heette deze ‘Laatste voorstelling’ volgens de affiches. ‘Binnenkort in dit theater’, had de overledene zelf bedacht. De copywriter bepaalde ook de laatste regels van zijn leven.

Meer over