Eeuwig levenJoke Hagelen (1937-2020)

Een topper uit de tijd dat acteren alleen met de stem plaatsvond

Ze speelde in liefst 500 hoorspelen in de tijd dat er in de huiskamers nog geen televisie stond, of televisie beperkt was tot enkele uurtjes per dag.

Joke Hagelen. Beeld
Joke Hagelen.

Wat Georgina Verbaan nu op de televisie is, dat was Joke Hagelen destijds op de radio. Ze was een ster in een tijd dat acteren alleen met de stem plaatsvond. Ze speelde in meer dan vijfhonderd hoorspelen toen het genre in de jaren vijftig, zestig en zeventig zijn hoogtijdagen beleefde. ‘Half negen. Koffiepot op tafel, biscuitje ernaast en een gil als Paul zijn Ina weer eens kwijt was’, zo werd het omschreven met een verwijzing naar de Paul Vlaanderen-serie, een van de bekendste hoorspelen.

In veel Nederlandse huishoudens stond nog geen televisie. Of televisie was beperkt tot drie of vier uurtjes per dag. Voor de rest stond de radio aan. En hoorspelen waren er in overvloed. De radio-omroepen hadden gezamenlijk een vaste kern van dertig hoorspelacteurs en actrices, waar iedere zuil uit kon putten. En Joke Hagelen was een van de hoekstenen. Toen de hoorspelkern ter ziele ging in de jaren tachtig zou ze nog documentaires maken voor onder meer de Ikon en de NOS.

Hagelen overleed 2 december in Blaricum, waar ze woonde met haar man Gerard Reitsma, een voormalig radiopresentator van de KRO - onder meer van het sportprogramma Goal - die af en toe ook een hoorspelstemmetje deed. ‘Ze hebben elkaar in 1967 ontmoet en zijn in 1972 getrouwd’, zegt hun zoon Marc, nu geluidstechnicus in Hilversum. Hoewel af en toe een omroep – vorig jaar kwam AvroTros nog met de achtdelige serie Wraak – er nog wel eens een maakt als podcast is het genre dood, zegt John van Houten. Hij is verzamelaar van hoorspelen en heeft daar zelfs een speciale site (hoorspelen.eu) voor, zodat ze als erfgoed bewaard blijven.

Joke Hagelen was een van de twee dochters van een Amsterdamse verzekeringsmakelaar. Ze had artistieke aanleg en was gefascineerd door het medium radio. Ze gaf zich in 1957 op voor een driejarige opleiding voor de in 1947 opgerichte Hoorspelkern van de Nederlandse Radio Unie (NRU).

Ze kwam in de opleiding terecht met onder meer Hans Karsenbarg, Paula Majoor, Chiel de Kruijf, de latere presentator en nieuwslezer Donald de Marcas en Jos Brink. Hans Karsenbarg herinnert zich haar nog goed: ‘Een spontane leuke vrouw. Nadat we de cursus hadden afgerond zijn we nog met zijn vieren – Jos Brink, Elly den Haring, Joke Hagelen en ik – op vakantie naar Italië gegaan om het te vieren. We deelden onze afkeer tegen de cursusleider, en dat schiep een band.’

Velen gingen later hun eigen weg en kozen voor cabaret en/of de televisie. Joke Hagelen behoorde tot de handvol die tot de opheffing in 1986 bij de hoorspelkern zou blijven. ‘Op dat moment vonden de omroepen het niet meer rendabel. De televisie had de radio op dat terrein weggeconcurreerd’, aldus Van Houten.

Behalve aan Paul Vlaanderen leende ze haar stem aan legendarische hoorspelen zoals Als de klok 13 slaat (Vara 1963), De verdwijning van Roger Starr (Avro 1969) en Bedreigde stad (KRO 1970). Ze deed ook de nasynchronisatie van tekenfilms en stond op de planken bij de Radiostad Comedie, het toneelgezelschap van Jetty Cantor en Maarten Kapteyn.

Paula Majoor organiseert nog regelmatig reünies van de mensen uit die tijd. ‘Daar nodigen we dan soms ook oudere blinde mensen bij uit die het fantastisch vinden om ons in het echt te ontmoeten’, zegt Majoor.

‘Joke was er de laatste keer al niet bij door haar ziekte. Maar ik herinner mij als een bijzonder aimabele collega. Ik luister de hoorspelen tegenwoordig nog wel eens terug. En dan valt mij op hoe ze de rollen benaderde. Anders, en dan denk je: zo kan het ook.’

Meer over