het eeuwige levenMustafa Çatak (1971-2021)

Een scherp en geliefd forensisch psychiater, vol ironie en zelfspot

Psychiater Mustafa Çatak slaagde er altijd in scherpe en heldere diagnoses te stellen. Hij was licht in de omgang en wist daardoor zelfs door te dringen tot de moeilijk toegankelijke mensen in het Pieter Baan Centrum.

Margriet Oostveen
Mustafa Çatak Beeld .
Mustafa ÇatakBeeld .

Toen na de mislukte couppoging in 2016 weer Turkse vluchtelingen naar Nederland kwamen, kreeg Mustafa Çatak het druk in de weekends. De in Rotterdam opgeleide forensisch psychiater nam thuis in Enschede gratis Turkse vluchtelingen in behandeling die kampten met depressies.

Als openlijk aanhanger van de leer van de omstreden islamitische denker Fethullah Gülen kon Çatak zelf ook al jaren niet meer terug naar Turkije. ‘Maar ik had niet de indruk dat hij daaronder leed’, zegt huisarts en vriend Reis Kurt.

Mustafa Çatak werkte lang bij onder meer het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie in Zwolle en sinds vijf jaar bij Veldzicht, de kliniek van Justitie die gespecialiseerd is in het behandelen van stoornissen bij asielzoekers, ongedocumenteerde vreemdelingen en tbs-patiënten met een niet-Nederlandse achtergrond. Vorig jaar begon hij daarnaast als psychiater bij het Pieter Baan Centrum, de observatiekliniek waar verdachten van ernstige delicten zes weken worden onderzocht op psychische stoornissen en toerekeningsvatbaarheid.

‘Dat de betrokkene hier niet vrijwillig zit’, zegt psychiater en Pieter Baan-collega Ronald Rijnders, ‘dat maakt het natuurlijk extra lastig verbinding te maken met de persoon die je observeert.’ Mustafa Çatak wordt alom geprezen als aimabel mens met veel gevoel voor ironie, gezegend met een forse dosis zelfspot. Rijnders: ‘Hij had ook een zekere mate van lichtheid in zijn omgang met de mensen die we observeren, hij slaagde er echt in die verbinding met ze te maken.’ Het resultaat: scherpe diagnoses, die hij ook nog begrijpelijk wist uit te leggen voor zijn publiek van kritische juristen in de rechtbank. Rijnders: ‘Het is al moeilijk werk, en helemaal als Nederlands niet je moedertaal is. Mustafa kon het heel goed.’

Mustafa Çatak werd in 1971 geboren in Kayseri, een stad in het Turkse Anatolië. Twee jaar later vertrok zijn vader als gastarbeider naar textielfabrieken in en rond Enschede. Het gezin volgde een paar jaar later.

Zijn oudste zus Gülender was wegbereider, zij ging als eerste naar de universiteit, om Arabisch te studeren. ‘En de katalysator was onze moeder’, zegt zijn jongere broer Tuncay, ‘die kwam met vlag en wimpel van de basisschool, wilde verder studeren, maar moest op het land werken. Dat zat erg diep bij haar.’

Mustafa ging geneeskunde studeren in Rotterdam, Tuncay rechten in Nijmegen. Ze vielen op en voelden zich niet altijd serieus genomen, maar als Gülenisten wilden ze niet te lang stilstaan bij eventuele discriminatie. Tuncay: ‘Gülen ziet alle mensen in de basis als broeders en zusters en die manier van denken hielp ons verder.’ In zijn studententijd was Mustafa erg actief in de Gülen-beweging. Ook was hij bezorger van De Telegraaf.

Mustafa Çatak trouwde met de uit Bosnië gevluchte Alma Memidjanovic, die hij ontmoette in de moskee van Enschede. Ze kregen twee zonen: Zulkarneyn, die econometrie studeert en Faruk, die dit jaar een studie economie begint.

Mustafa Çatak had kortom niet te klagen, vond hij, ook niet over de blindheid aan zijn linkeroog, het gevolg van een slechte nier. Twaalf jaar geleden onderging hij een niertransplantatie, gedoneerd door zijn zwager Lutfi.

Zijn overlijden op 11 augustus, tijdens een vakantie in Servië, kwam desondanks volkomen onverwacht: het gevolg van een bacteriële infectie in zijn enkel die hij te lang voor jicht, een familiekwaal, had aangezien. Binnen een week lag hij in het ziekenhuis en werd zijn been geamputeerd om erger te voorkomen, maar toen was het al te laat: Mustafa Çatak stierf aan septische shock.

‘Mustafa was gewoon niet iemand die met zichzelf bezig was’, zegt vriend Reis Kurt, ‘hij was met ánderen bezig.’

Meer over