Een schatrijke bankier in de schemerzone

De op zestien na rijkste man van Nederland zucht sinds vrijdag in een cel op Bermuda. John Deuss zou betrokken zijn bij een grote zwendel met btw....

Merijn Rengers

Niet vaak zijn Nederlandse zakenmannen wereldnieuws, maar oliehandelaar en bankeigenaar John Deuss uit Berg en Dal bij Nijmegen kan zich verheugen over de warme belangstelling van de wereldpers. Deuss werd vrijdagavond opgepakt op Bermuda, het tropische belastingparadijs waar hij al 30 jaar woont, en waar hij vorige week terugtrad als bestuurder van de beursgenoteerde Bermuda Commercial Bank.

Begin september viel de Nederlandse fiscale opsporingsdienst binnen in het kasteeltje van Deuss in Berg en Dal. Zijn zus Tineke, die een grote rol speelt in de vele bedrijven van haar broer, werd meegenomen voor verhoor en er werden documenten in beslag genomen. Op hetzelfde moment viel de Engelse justitie binnen bij een aantal Britse bedrijven van Deuss en in het buitenhuis van de familie in Wales.

De wereldpers vergaapt zich aan Deuss’ rijkdom (hij staat 17de op de lijst van rijkste Nederlanders met een geschat vermogen van 1 miljard euro), zijn opmerkelijke levensloop, de recente miljardenfraude waarmee de Britse fiscus hem in verband brengt en sinds kort aan zijn spectaculaire advocatenteam.

Zo laat Deuss zich in Engeland bijstaan door de Britse advocate Clare Montgomery, die de Chileense ex-dictator Augusto Pinochet eind jaren negentig hielp uit de handen van buitenlandse rechtbanken te blijven. In Nederland heeft Deuss Jan Sjöcrona ingehuurd, die in het proces tegen de Ahold-top ex-commissaris Roland Fahlin en oud-bestuurder Jan Andreae bijstond.

Sjöcrona liet vrijdag, voor Deuss arrestatie, weten dat Deuss onder voorwaarden bereid was naar Nederland terug te keren om door justitie te worden gehoord. Deuss zou, in ruil voor zijn medewerking in Nederland, zakelijk met rust gelaten willen worden.

Dat aanbod kwam te laat, want vrijdagavond rekende de politie op Bermuda Deuss in. De autoriteiten lieten direct weten dat ‘Deuss voorlopig vast blijft zitten en dat hij op korte termijn zal worden voorgeleid.’ Ook bedankte de politie van Bermuda de inwoners van het eiland voor hun hulp bij het opsporen van Deuss, die twee weken ‘onvindbaar’ was op het kleine Britse eiland. De Nederlandse justitie heeft inmiddels een uitleveringsverzoek ingediend.

Nederland en Groot-Brittannië willen de bankier horen in verband met verdenkingen over ‘witwassen, het vervreemden van bezittingen en het leiden van een criminele organisatie.’

Aanleiding voor de zoektocht naar Deuss is een grote fraudezaak in het Verenigd Koninkrijk. De Britten verdenken een andere Caribische bank van Deuss – de First Curaçao International Bank (FCIB) – van het faciliteren van een omvangrijke btw-fraude.

De vergunningen van de FCIB zijn vorige maand ingetrokken en de tegoeden van de bank bevroren. De website is nog wel in de lucht, en daarop heeft chairman John Chr. M.A.M. Deuss een warm woord voor potentiële klanten.

‘Ons moderne ‘ken-uw-klant’-beleid is speciaal ontwikkeld om uw en onze belangen te dienen en om de reputatie van Curaçao als een financieel offshorecentrum te garanderen,’ schrijft Deuss. Offshore (‘buitengaats’) bankieren wordt vaak in verband gebracht met het rondpompen van geld via brievenbus-vennootschappen in diverse landen.

Deze vorm van zakendoen is aantrekkelijk vanwege de lage belastingtarieven op veel Caribische eilanden en vanwege de anonimiteit, houdt Deuss zijn klanten voor. ‘Wij begrijpen dat vertrouwelijkheid en zekerheid de kern vormen van offshorebankieren,’ schrijft Deuss, om te eindigen met de belofte dat hij nooit de identiteit van zijn klanten zal onthullen: ‘Of u nou via ons bankiert, handelt of investeert, de FCIB zal alleen haar eigen naam prijsgeven in het internationale betalingsverkeer.’

Die belofte heeft de FCIB de laatste jaren geen windeieren gelegd. Bij de bank, die eind 2003 ruim 200 miljoen dollar waard was en 1,75 miljard dollar beheerde, groeide het aantal – vooral Britse – klanten de afgelopen jaren zeer snel. De Britten maakten dankbaar gebruik van de goed ontwikkelde internetfaciliteiten van FCIB, waardoor zij vanuit Engeland in enkele minuten tijd geld tussen bankrekeningen over de wereld konden sturen.

Dat Deuss, zoon van een autohandelaar, zijn ict op orde heeft, is niet verwonderlijk. Volgens de Amerikaanse journaliste Suzan Mazur, die lange tijd met Deuss optrok, had de Nederlander medio jaren zeventig – lang voordat dat die in het bedrijfsleven in zwang kwamen – al een computer tot zijn beschikking in het hoofdkwartier van JOC Oil, zijn toenmalige handelsbedrijf in New York.

De Britse fiscus verdenkt Deuss er nu van de computersystemen en een wirwar van rekeningen bij de FCIB te hebben gebruikt om een omvangrijke btw-fraude toe te dekken. Circa 2500 Britten zouden via de FCIB voor 5 miljard pond (ruim 7 miljard euro) de Britse fiscus hebben benadeeld.

Btw-fraude is relatief eenvoudig. Wie een partij telefoons zonder btw in België koopt, en die met heffing in Nederland verkoopt zonder de belasting af te dragen, is in overtreding. Deuss en zijn Britse klanten worden verdacht deze truc op grote schaal te hebben toegepast, door goederen op papier te importeren en te exporteren, met als enige doel de btw te kunnen terugvorderen. De opbrengsten van de fraude zouden onder meer in Dubai zijn geïnvesteerd.

De rol van Deuss en zijn bank kwam aan het licht toen de Britse fiscus de dossiers van een aantal kleine btw-fraudeurs bundelde, en er tot zijn verbazing achterkwam dat alle verdachten bankierden bij de tot dan toe in Groot-Brittanië onbekende FCIB op Curaçao.

Bij de vele Deuss-watchers op internet heerst een milde vorm van teleurstelling over het feit dat de zakenman in de problemen is gekomen door iets ordinairs als een btw-fraude. Veel liever refereren de fans van de zakenman aan zijn kleurrijke leven als oliehandelaar, dat hem twee Gulfstream-privé-jets, het 50 meter lang jacht Fleurtje en een aantal kapitale huizen opleverde.

Deuss wordt waarschijnlijk vandaag al voorgeleid voor de rechter in Bermuda. Die moet beslissen of zijn arrestatie terecht was, en of Deuss kan worden uitgeleverd aan Nederland. Zijn advocaten hebben eerder al aangevoerd dat er geen ordentelijk uitwisselingsverdrag bestaat tussen Nederland en het belastingparadijs.

Merijn Rengers

Meer over