Een nest zwaarden gered uit de Scheldebagger

De Kelten, was dat niet een volk dat in ronde huizen woonde (Suske & Wiske: Het geheim van de gladiatoren), die op palen in het water stonden (Suske & Wiske: De nerveuze Nerviërs), waar ze alleen uitkwamen om op everzwijnen te jagen (Suske & Wiske: Het geheim van de Gladiatoren),...

ARIEJAN KORTEWEG

Van onze verslaggever

Ariejan Korteweg

AMSTERDAM

Fout, fout, fout.

U ontleent uw historisch besef kennelijk aan stripverhalen. Het tegendeel van dit alles is waar. De Kelten waren akkerbouwers. Ze woonden in grote, rechthoekige boerderijen, omringd door bouwland. Ze hadden een sterke voorkeur voor heuveltoppen, alleen in drassige streken bouwden ze hun huizen op palen. Hun druïden waren helemaal geen machtswellustelingen, maar eerder wijze mannen die hun stamgenoten met raad en daad bijstonden. Van mensenoffers is geen wetenschappelijk bewijs geleverd.

'De Belgen zijn de dappersten onder al de Galliërs', noteerde Julius Caesar in zijn dagboek De Bello Gallico. Met instemming mogen de Belgen nog steeds wijzen op het heldere inzicht dat de Romeinse keizer hier aan de dag legde. Minder vaak geciteerd zijn de woorden die Caesar daarna schreef: 'Enerzijds omdat zij zich verre houden van beschaving, anderzijds omdat ze naaste buren van de Germanen zijn, met wie ze voortdurend in oorlog verkeren.'

Dat Belgische zelfbewustijn staat op een sokkel in het stadje Tongeren, in brons gegoten: hoofdman Ambiorix, in de ene hand een strijdbijl, de andere bedachtzaam op de gewelfde borst, rimpels in het voorhoofd alsof die bedachtzaamheid hem enorm veel moeite kost: een man om een stapje voor opzij te doen.

De Keltofobie van de een is de Keltomanie van de ander. Waar de Romeinen met enige huiver het beeld van de Stervende Galliër uit Pergamon bekeken, die met niet meer om het lijf dan een halsring ten strijde trok, daar wrijft de Belg vergenoegd in zijn handen: zie eens hoe fier onze voorouders zich weerden.

In het Vlaams cultureel centrum De Brakke Grond in Amsterdam is een expositie ingericht waar al die leugens en halve waarheden bestreden worden. Tenminste, voor zover het de 'Vlaamse Kelten' betreft. Want Kelten waren in de periode van 750 tot 50 voor Christus verspreid door heel Centraal-en West-Europa, daar zijn we sinds de grote tentoonstelling I Celti (1991) in het Palazzo Grassi in Venetië wel van doordrongen. België was niet meer dan een uithoek van een gebied dat door een veelheid aan stammen werd bevolkt, die hogelijk verbaasd zouden zijn te horen dat ze heel veel later tot één volk worden gerekend.

De Kelten komen is de omineuze titel van de tentoonstelling. Dat klinkt naar het Goud der Thraciërs, naar de Dageraad der Scythen, naar zwaarbewaakte schatten van in de vergetelheid der tijden weggezonken volkeren.

Eén flintertje bladgoud, afkomstig van een drinkhoorn, ligt er in een vitrine. Daarnaast vinden we een gouden geribde kraal, die gezelschap wordt gehouden door een bronzen sierelement, een ring en wat glazen kralen. In een andere vitrine liggen enkele munten, potins, goudstaters en een bronsmunt. Als de Kelten al welvarend waren, dan is daarvan hier weinig terug te vinden.

Hun krijgszuchtigheid wordt wel krachtig onderstreept. Bij het uitbaggeren van de Schelde in de buurt van Oudenaarde werd begin deze eeuw een heel nest zwaarden gevonden, niet zelden met de schede er nog omheen. Die worden in de Brakke Grond tentoongesteld, samen met de befaamde antennedolk, een klein steekwapen met een gevorkt heft, dat doorgaat voor een van de mooiste Vlaamse vondsten.

De expositie is georganiseerd in samenwerking met het PAMZOV, het Provinciaal Archeologisch Museum van Zuid-Oost Vlaanderen, dat in Velzeke is gevestigd. Bij Velzeke ligt een van de grote vindplaatsen van Keltische overblijfselen in Vlaanderen. Andere grote sites zijn de Kemmelberg, en bij Sint-Gillis-Waas, Wijnegem, Knesselare en Ursel.

Restanten van urnengraven, beenderpakgraven en brandrestgraven vormen de ruggengraat van de tentoonstelling. Een nederzetting is op schaal nagebouwd en aan de hand van paalvondsten werden de verschillende typen huizen in het klein gereconstrueerd. Luchtfoto's geven een beeld van de vindplaatsen.

In september verhuist de expositie integraal naar het Pamzov in Velzeke.

De Kelten komen. De Brakke Grond, Amsterdam tot en met 2 maart. Guy de Mulder en Koen Verlaeckt: De Kelten in Vlaanderen. Pamzov, ¿ 10,-.

Meer over