Een kalme, trotse kop van Jut in de VN

Israël is niet boven kritiek verheven, zegt VN-ambassadeur Gabriela Shalev. Maar ze zal zich door extremistische landen niet de les laten lezen over de mensenrechten....

Aan de muur van het kantoor hangen twee zwart-witfoto’s. Links de grootvader en rechts de eerste man van Gabriela Shalev, de nieuwe ambassadeur van Israël bij de Verenigde Naties.

De grootvader, een advocaat, vluchtte eind jaren dertig met zijn gezin uit Berlijn naar het latere Israël; Shalevs andere grootouders vonden de dood in Auschwitz. De echtgenoot is de vader van haar twee kinderen. Hij sneuvelde in de Yom Kippoer-oorlog van 1973.

Zij belichamen twee mijlpalen in de geschiedenis van haar land en haarzelf, zegt Shalev. In september 2008 trad ze aan. De twee mannen in haar verleden brengt ze spontaan ter sprake, als een uitroepteken achter haar woorden over de Iraanse president Ahmadinejad ‘en andere extremisten die alleen tevreden zullen zijn als Israël verdwijnt’.

Shalev, een kleine vrouw van 67 jaar, lijkt haar kalmte nooit te verliezen, maar nu is ze fel: ‘Juist na de vuile toespraak van Ahmadinejad (eind april in Genève) sta ik stil bij deze foto’s. Israël kwam voort uit de Holocaust, net als de VN. Wij zullen het land behouden als thuisland voor het Joodse volk. Wij zullen Israël met trots vertegenwoordigen.’

Haar benoeming was – ook voor Shalev zelf – een verrassing. Net als haar voorganger Dan Gillerman voert ze voortdurend campagne tegen negatieve beeldvorming. ‘Mensen zien dat er Palestijnen zijn gedood in Gaza. Ze kijken niet terug, beseffen niet dat acht jaar lang raketten zijn afgevuurd op Israël. Welk land zou dat accepteren? Ze lijken niet te beseffen wat er zes, zeven decennia geleden gebeurde. Ze vergeten de aanvallen, oorlogen en terreuraanslagen.’

Shalev staat open voor kritiek, zegt ze. ‘Dat zit in de Joodse aard. Elke Israëlische politicus heeft ten minste twee opvattingen, hoor je weleens: zijn eigen mening, de opvatting waarmee hij zichzelf tegenspreekt, en na debat vindt hij de weg terug naar een van de twee, of een derde optie. Wie beweert dat wij boven kritiek zouden staan, heeft geen idee. Het Joodse volk is voorturend intern aan het discussiëren.’ Dat gaat een stuk openlijker dan in de landen die Israël het hardst bekritiseren, voegt Shalev eraan toe.

Van alle diplomatieke functies is het ambassadeurschap in New York een van de lastigste. Shalev had geen enkele diplomatieke ervaring, maar moet nu zaken doen met 191 andere lidstaten.

In het geval van Israël komt daar een precair feit bij. Geen ander land is binnen de VN zo vaak veroordeeld in resoluties en verklaringen. Geen andere natie komt zo vaak ter sprake in de Veiligheidsraad en Algemene Vergadering, waar het Palestijns-Israëlische conflict al decennia enorm veel tijd en energie opslokt. Voor een blok landen is Israël een vergissing die moet worden rechtgezet; per definitie de hoofdverdachte, die zich verdedigt met de steun van sommige westerse landen.

Kort na haar aantreden liet Shalev weten weinig geduld te hebben met ‘het gebruikelijke inhakken op Israël’. Haar Palestijnse evenknie Riyad Mansour kwam in de Veiligheidsraad met een foto van een blind geworden, 12-jarige jongen in Gaza en een ontroerend verhaal. Shalev legde haar voorbereide tekst ter zijde. ‘Ik kan u foto’s laten zien van een Israëlisch kind’, zei ze, ‘dat beide benen verloor bij een aanval.’ Ze stelde met klem voor om het lijden van kinderen buiten het diplomatieke overleg te laten.

Zo was duidelijk dat Shalev als vrouw niet de ‘gevoelige kaart’ zal inzetten. Maar haar geslacht is wel mooi meegenomen: ‘Ik zie mijn vrouw-zijn al mijn hele leven als een voordeel. De Arabieren respecteren vrouwen. Zij zien een oudere vrouw, die niet voldoet aan hun beeld van Israël als een agressief macholand.’

En ze is niet alleen. In beginsel kan Shalev rekenen op haar nieuwe Amerikaanse collega Susan Rice. De Verenigde Staten zijn de trouwste bondgenoot van Israël binnen de VN, hoewel de ambassadeur benadrukt dat ook Nederland een ‘betrokken vriend’ is. ‘Wij delen een ethos van gelijkheid en mensenrechten.’ Ze voegt eraantoe: ‘Ik zal nooit beweren dat Israël geen fouten maakt. Wij en onze geestverwanten weten heel goed dat we niet perfect zijn. Maar we kunnen niet accepteren dat de extremistische landen ons de les lezen over de mensenrechten.’

Shalev onderstreept dat ze niet alleen met de bondgenoten praat, maar ook met Mansour en andere Arabische ambassadeurs. Zo kwam ze er snel achter dat de VN ‘een wereld van onwaarachtigheid’ is. Veel collega’s zeggen vriendelijke, begripvolle dingen in de wandelgangen of tijdens een diner, en tonen de volgende dag hun anti-Israëlische kant wanneer de camera’s draaien.

Achter de schermen wordt het echte werk gedaan. ‘Iedereen beseft hoe groot de dreiging is van Iran’, zegt Shalev. ‘Hamas ontvangt wapens van Iran. Mensen krijgen het in de gaten. Na de strijd in Gaza kwamen collega’s uit de regio naar me toe, landen waarmee wij geen diplomatieke banden hebben – ik kan geen namen noemen, dan krijgen ze problemen. Ze zeiden: jammer dat jullie Hamas geen hardere klap hebben gegeven.’

Maar Israël wil niet ‘de zweep van de wereld’ zijn, zegt Shalev; het land dat wel zal afrekenen met Iran. ‘Het is erg genoeg om de kop van Jut te zijn.’ Ze hoopt dat de nieuwe aanpak van Barack Obama zal werken, al werd de handreiking van de Amerikaanse president vooralsnog afgewezen in Teheran.

Het idee van de VN als ‘derde partner’ bij overleg tussen Palestijnen en Israëliërs wijst Shalev resoluut van de hand. ‘Contracten zijn mijn specialiteit en ik weet dat dit soort zaken tussen de partijen worden geregeld.’ De vraag of haar aanwezigheid bij de VN dan wel zin heeft, krijgt én stelt Shalev vaak. Een door westerse landen geboycotte racismeconferentie waar Ahmadinejad spreekt; een ‘mensenrechtenraad’ met leden die het niet zo nauw nemen met de mensenrechten – voor de relevantie van de VN is het niet bevorderlijk, vindt Shalev. ‘Een vriendin raadde aan om naar huis te gaan en het kantoor te sluiten. ‘Begin er niet aan’, zei ze. Anderen zeggen juist: ‘Dit is het parlement van de wereld. Geweldig!’ Nee. Maar we hebben hier wel een vertegenwoordiging van de wereld zoals die nu eenmaal is.’

Shalev houdt van haar nieuwe woonplaats. ‘New York is het centrum van de wereld.’ Ze grinnikt. ‘Daaruit volgt al dat de VN niets met New York van doen hebben.’

Meer over