InterviewMarcel van Eeden

Een ‘Hollander’ wordt rector van kunstacademie Karlsruhe: ‘Beter dan een saaie Duitse manager in een saai pak’

Slechts drie kunstacademies in Duitsland hebben nog altijd een kunstenaar als rector: München, Leipzig en Karlsruhe. In die laatste stad staat vanaf 1 oktober een Nederlander aan het roer, Marcel van Eeden (55). Woensdag kozen de senaat en de hogeschoolraad van de Staatliche Akademie der Bildende Künste hem na een intensieve selectieprocedure.

Marcel van Eeden Beeld Lukas Giesler
Marcel van EedenBeeld Lukas Giesler

‘Als Hollander had ik een Idiotenbonus, zoals ze dat in het Duits zeggen’, zegt Van Eeden. ‘Daarmee bedoel ik dat ik directer en brutaler kan zijn, wat een Duitser zich niet zou kunnen veroorloven. Volgens mij vinden ze het wel leuk, een Hollander als rector. Beter dan een saaie Duitse manager met een hoop ervaring in een saai pak.’

Ooit had Van Eeden een groot ontzag voor de kunstacademie in zijn geboortestad Den Haag, de KABK. ‘Ik wilde wel kunst maken, maar ik was bang voor de academie. Destijds zat naast de KABK een winkel voor schilders- en tekenbenodigdheden. Ik kwam daar geregeld en ze vroegen altijd om mijn studentenkaart voor korting. Die had ik niet. Voor mijn gevoel werd ik vervolgens anders behandeld, als amateur. Al zat dat vast tussen mijn oren.’

Van Eeden deed toch het toelatingsexamen aan de KABK, slaagde in 1993 cum laude en werd gevraagd om er les te geven. ‘Toen had ik de academie op de knieën’, grapt hij. ‘Vervolgens heb ik ontslag genomen, nog stoerder.’

Trams en portiekwoningen

Marcel van Eeden is bekend om zijn tekeningen, voornamelijk in zwart-wit, die steevast zijn gebaseerd op foto’s en illustraties uit kranten en bladen van vóór 1965, zijn geboortejaar. Hij maakt fictieve beeldverhalen met archeoloog Oswald Sollmann, botanicus K.M. Wiegand en psychiater Matheus Boryna als regelmatig terugkerende personages. Net als (Haagse) trams, portiekwoningen, beton en de wederopbouw. Van Eeden woont en werkt in Zürich, Karlsruhe en Den Haag.

Hoe wordt een Nederlandse kunstenaar professor en rector van een Duitse academie?

‘Na mijn studie kreeg ik al snel een galerie in Duitsland. In 2006 verhuisde ik naar Berlijn. Bekende kunstenaars worden hier geregeld gevraagd om les te geven. In 2013 vroegen ze me in Karlsruhe als professor. Eerst drie jaar op proef, nu ben ik levenslang aangesteld.

‘Onze huidige rector, beeldhouwer Harald Klingelhöller, gaat met pensioen. Vroeger werden alle Duitse musea en academies geleid door kunstenaars, nu is dat een uitzondering. Behalve ikzelf hadden twintig externe kandidaten gesolliciteerd, managers met leidinggevende ervaring. Gelukkig heb ik straks iemand naast me voor de juridische zaken en de financiën. Maar als rector ben ik de baas.’

De Duitse kunstacademies hebben allemaal professoren als boegbeeld, vaak grote namen. Het systeem is anders dan in Nederland.

‘Georg Baselitz, Per Kirkeby en Markus Lüpertz waren professor in Karlsruhe. Nu heb ik Marijke van Warmerdam en Stephan Balkenhol als collega. Studenten zitten hier zes jaar lang in dezelfde klas, bij één professor. De nieuwkomers leren zo veel van de ouderejaars. Het zesde jaar heet Meisterschule. Vroeger was dat laatste jaar een beloning voor de beste studenten, nu is het algemener om dat extra jaar te doen.’

Is er in Karlsruhe een Van Eeden-stroming ontstaan?

‘Haha nee, dat zou ook niet goed zijn. Je wilt niet dat studenten hun professor nadoen, maar dat ze hun eigen weg vinden. We zijn met 350 studenten een overzichtelijke academie, vooral sterk in de klassieke technieken als schilderen en beeldhouwen.’

In Nederland is veel te doen om de sociale veiligheid op kunstacademies. De directeur van de KABK is opgestapt na een kritisch rapport over de onveilige werksfeer. Hoe was dat in uw studiejaren?

‘Er waren altijd relaties tussen studenten en docenten, daar werd besmuikt over gelachen. Terecht dat we dat nu onacceptabel vinden. Vóór de kunstacademie heb ik de lerarenopleiding gevolgd en een opleiding voor maatschappelijk werk. Daar werd ons vanaf dag één duidelijk gemaakt dat je als leraar of hulpverlener nooit met een student of cliënt moest aanpappen. De kunstacademie was beduidend losser.’

werk door Marcel van Eeden. Beeld Marcel van Eeden
werk door Marcel van Eeden.Beeld Marcel van Eeden

Speelt dit thema in Karlsruhe?

‘Hier spelen ook kwesties, maar niet in dezelfde mate. Het zijn jonge mensen, tussen de 18 en 24, logisch dat er een kluwen van vriendschappen en relaties is. Studentes die worden lastig gevallen, ruzie met ex-vriendjes. In het verleden is een student overgeplaatst naar een locatie aan de andere kant van de stad. Het ging om een vorm van intimidatie, een studente voelde zich niet veilig. Maar je kunt niet iemand van school sturen omdat-ie boos kijkt. Als rector ga ik een externe vertrouwenspersoon regelen, nu zijn dat professoren. Maar het is moeilijk om collega’s aan te spreken op hun gedrag. Dan is de relatie met die collega kapot.’

Wat zijn uw verdere speerpunten?

‘Ik wil meer diversiteit. De man-vrouwverhouding is goed, maar we hebben weinig professoren met een migratieachtergrond. En net als in Nederland gaan hier weinig meisjes met een Marokkaanse achtergrond naar de kunstacademie. Wel hebben we veel vrouwelijke studenten uit Azië. In Japan, Zuid-Korea of Japan maken ze geen kans om zich als kunstenaar te ontwikkelen. Voor schilderkunst komen ze vaak in Duitsland uit.’

Blijft er als rector nog genoeg tijd om zelf werk te maken?

‘Dat is wel de bedoeling. Hier op de academie hebben alle professoren een groot eigen atelier. Ik ben nu werk aan het afmaken voor Art Rotterdam, maar veel tijd heb ik de afgelopen maanden niet gehad. De sollicitatieprocedure was zo’n overweldigend proces. Woensdag moest ik nog met twee andere kandidaten een finale voordracht geven. Maar nu heb ik alle academies op de knieën.’

Niets meer te wensen over?

‘Markus Lüpertz, die hier jarenlang professor was, heeft een eigen stoel in Pomodoro, een pizzeria. Zo ver ben ik nog niet.’

Meer over