Het Eeuwige LevenJacques Hamelink (1939 - 2021)

Een aards dichter met zijn hoofd in de wolken

Niet veel mensen uit het literaire leven zullen hem goed gekend hebben, denkt dichter Jan Kuijper. Zo’n twintig jaar was hij bij uitgeverij Querido de redacteur van dichter (en vertaler) Jacques Hamelink, op 17 november op 82-jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van kanker. ‘Jacques kwam nooit ergens’, zegt Kuijper. ‘Hij hield het klein. Op zijn uitvaart was ik de enige dichter.’

Jean-Pierre Geelen
Jacques Hamelink in 2018. Beeld ANP / Jaco Klamer
Jacques Hamelink in 2018.Beeld ANP / Jaco Klamer

Daar hoorde Kuijper van familieleden dat Hamelink met enkelen een goede band had. ‘In gesprekken was volgens hen vooral Jacques aan het woord. Dat was in mijn gesprekken met hem ook zo.’ De solitaire Hamelink had volgens zijn redacteur ‘iets eenzelvigs’ en was toch prettig in de omgang. ‘Jacques was zeer intelligent. Een emotioneel mens, op het naïeve af, maar hij werd door emotie gedreven.’

Ingrijpende tekstuele wijzigingen waren in zijn gedichten nooit nodig, maar hij zou ze ook met alle middelen hebben tegenhouden, weet Kuijper. Zo eigenwijs als hij in werkelijkheid kon zijn, zo was hij ook in zijn poëzie. Die was ‘fenomenaal goed’, volgens zijn redacteur. Vanwege Hamelinks taalgevoel en ‘zijn bijzondere stijl, die onnavolgbaar was: niet formalistisch, tegelijk heel barok’.

Hij maakte geen regels die in het collectief geheugen staan gegrift. Hamelink was een maker van reeksen in plaats van op zichzelf staande gedichten, volgens zijn redacteur. Een oeuvre-bouwer. ‘Hamelink probeerde niet elke bundel iets geheel nieuws uit, zoals sommige dichters doen. Hij deed steeds hetzelfde, zo mogelijk steeds beter. Hoewel hij in dat laatste niet helemaal is geslaagd, is zijn werk altijd de moeite waard gebleven.’

Voor dat werk kreeg Hamelink – geboren in Driewegen (Zeeuws-Vlaanderen) in een streng protestants gezin – verschillende prijzen. Gedebuteerd in 1964 met de bundel De eeuwige dag ontving hij de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs voor zijn verhalenbundel Het plantaardig bewind (1964) en de Herman Gorterprijs voor Gemengde tijd (1984). In 1988 werd zijn oeuvre bekroond met de Constantijn Huygensprijs.

Het heeft Hamelink desondanks ontbroken aan belangstelling van de media, zegt Kuijper, volgens hem mede door het verdwijnen van serieuze poëziekritiek in die media. Die kritiek was niet altijd mild. Bloemlezer Gerrit Komrij nam in zijn bekende bundel De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in duizend en enige gedichten niets op van Hamelink, die hij – net als enkele generatiegenoten – beschouwde als bakker van ‘duistere lullenkoek’.

Het welwillendst was Piet Gerbrandy in deze krant. ‘Hamelink is altijd een pretentieus dichter geweest, op het arrogante af’, schreef hij eens. Hij noemde Hamelink met zijn vele verwijzingen ‘een aards dichter met zijn hoofd in de wolken’. Toegankelijk was zijn werk niet altijd, erkende Gerbrandy: ‘Geen Nederlands dichter stopt zijn werk zo vol duistere geleerdheid als hij, en het is evident dat het naslaan van de verwijzingen zin heeft.’ Begin deze eeuw deed Hamelink volgens Gerbrandy ‘geen enkele poging meer een publiek te veroveren dat hem niet bij voorbaat toegewijd was’. Evengoed leek hij met De Dame van de Tapisserie (2007) weer met beide benen op de grond te staan. ‘Zijn poëzie is vrij van geheimspraak.’

Vorig jaar verscheen zijn laatste bundel, Solituden, songs. Bij zijn uitgeverij had Hamelink dit jaar al de aanzet voor een nieuwe bundel ingeleverd. Querido ‘rouwt om het verlies van een van de poëtische titanen uit haar fonds’ en beraadt zich nog op de vraag of, hoe en wanneer dat zal worden uitgegeven. Jan Kuijper: ‘Hamelink is een van onze grote dichters. Hij had de P.C. Hooftprijs moeten krijgen.’

Meer over