Doughnut met fruit

De Amerikaanse vrouwen in Nederland constateerden het met enige verbazing: op oudejaarsavond is alles dicht, want het is een typisch familiegedoe....

Oliebollen kom je tegen in vrijwel alle beschrijvingen van oudejaarsavond. En die oliebollen zijn nooit veranderd. Neem een achttiende-eeuws kookboek of een van nu, de ingrediënten voor het beslag zijn steevast meel, melk, ei, gist, krenten, rozijnen, sukade, oranjesnippers, appel, amandelen.

Hoe men Olykoeken bakt

Neemt twee kannen tarwemeel, een halve kan gruttemeel, anderhalf pond corinten, anderhalf pond rozijnen, wat kaneel, een notemuscaat, de gest met zuyker gemengt, acht loot sucade, een half pond amandelen aan streepjes gesneden, vier eyeren, dik met zoete melk beslagen, laat den oly wel uitbraden en laat ze daar in gaar koken. (De volmaakte Geldersche Keuken-meyd, 1768).

Soms werd voor het beslag water gebruikt, een andere keer werden acht eieren op een pond meel gebruikt (zoals in de negentiende-eeuwse Aaltje).

Erg zuinig is de oliebol in het Geïllustreerd Kookboek van A. Simonsz (1903). De ingrediënten: 100 gram bloem, 1 à 1,5 dl melk, 1 ei, 10 gram gist, een weinig zout, 1,5 dl boterolie. 'Soms worden door het beslag van oliebollen rozijnen en krenten of stukjes zure appelen gedaan', staat er helemaal tot slot. Die schriele bol heeft geen school gemaakt.

Oliebollen zijn zo Hollands dat je ze ook aantreft in vooroorlogse 'Indische' kookboeken. Die waren vooral gericht op de jonge, net naar Indië verhuisde huisvrouw die feitelijk nog moest leren koken, de gewone Hollandse pot dan, wel te verstaan. Dus ook oliebollen. Zoals op de kookkalender die in 1934 in Batavia werd uitgegeven door de Nederlandse Veereniging van huisvrouwen. De uitgave was bedoeld om fondsen te werven voor werklozen. Voor 31 december 1934 staat aangegeven: Hors d'oeuvre variée, Witte ragoûtsoep met aspergepunten, Zwezerikpasteitjes, Speenvarken-piquante saus-doperwten, Kreeftensalade, Oliebollen, Champagnebowl, Bonbons, Fruit.

Ook A. Dogterom-Arens geeft in Het kookboek voor Indonesië, uit de jaren vijftig toen import van typisch Nederlandse conserven weggevallen was, als oudejaarsrecepten oliebollen, ananasbeignets, Berliner bollen, warme wijn en anijsmelk. Hoezo Indië?

Moge de oliebol u vanavond smaken.

Yvonne Gnirrep

Meer over