Moet u zien

Deze theatermaker brengt ontboezemingen zo intiem dat je ervan gaat blozen

Na Bloos, waarin theatermaker Marte Boneschansker de prikkelende verhalen van negen vrouwen in een audioperformance goot, is er nu Bloos de mannen. Inderdaad, de mannelijke variant.

Marte Boneschansker Beeld Marie Wanders
Marte BoneschanskerBeeld Marie Wanders

In Ruigoord, in de oefenruimte van de Sint-Gertrudiskerk, staan al twee installaties klaar voor een eerste test. De intrigerende bouwsels, deels gemaakt van oude badkuipen, maken deel uit van Bloos de mannen, de nieuwe voorstelling van theatermaker Marte Boneschansker. Een voorstelling in de traditionele zin is dat nooit bij haar: geen podium met acteurs die een stuk spelen voor het publiek in de zaal. Bloos de mannen zal straks meestal in de buitenlucht staan: in totaal negen heel verschillende installaties, die elk plaats bieden aan één bezoeker. Eenmaal in je eigen ‘cocon’, kan de audioperformance beginnen.

Dit is het theater van Boneschansker (32), theater van de zintuigen, zou je kunnen zeggen. Hier ben je geen toeschouwer, eerder deelgenoot. Je krijgt een koptelefoon met een verhaal dat de nieuwsgierigheid en fantasie prikkelt, afgewisseld met oorstrelende muzikale intermezzo’s en – tijdens die intermezzo’s – een fysieke gewaarwording. De acteurs, die er wel degelijk zijn, zijn niet vaak zichtbaar; ze raken je soms even aan, of laten de cocon bewegen, zorgen voor een lichamelijke sensatie die de audiobeleving versterkt – dat is hun rol.

Bloos de mannen is de opvolger van het succesvolle Bloos, waarmee Boneschansker in 2018 doorbrak als theatermaker. Bloos draaide om negen vrouwenverhalen, sensuele, warmbloedige, openhartige ervaringen door alle generaties heen, van tiener tot (bijna) 100-jarige. En nu is er dus de mannelijke variant. Met het concept voor Bloos de mannen sleepte ze tijdens de pandemie de BNG Bank Theaterprijs 2020 voor jong talent in de wacht. De première is vandaag tijdens het Spring festival.

Anderhalf jaar werkte Boneschansker aan haar project, waarvoor ze tientallen mannen interviewde en er uiteindelijk ook weer negen uitkoos. De gesprekken duurden meestal zo’n tweeënhalf uur, daarna snoeide ze de tekst terug tot een vloeiend eindresultaat van een halfuur. De muziek is van de IJslandse componist en klarinettist Matthías Sigurdsson.

Ontboezemingen

Ik vind mijn lichaam mooi, ik vind mijn lichaam prachtig, ik ben een fokking knappe man. Zwaar ondergewaardeerd, maar ik ben een fokking knappe man. (…) Ik ben altijd heel erg van het buikdansen geweest, en in mijn dansen ben ik extreem feminien and I couldn’t care less. Totale bevrijding van alles, ik vind het geweldig. In Egypte zijn de beste buikdansers man (...)

Een trans man van begin dertig die warme herinneringen koestert aan zijn Egyptische roots; een 18-jarige jongen die niet zou aarzelen huisvader te worden; een zestiger die zich met regelmaat zorgvuldig hult in mooie vrouwenkleding en als slaafje op zoek gaat naar een meesteres – het is opnieuw een mooie audioverzameling die Boneschansker zo aanlegde, met sommige ontboezemingen zo intiem dat je ervan moet blozen.

En voor elk verhaal is er dus die speciaal ontworpen ‘cocon’(coronaproof, al is het daar niet om begonnen) met een eigen sfeer, sommige zelfs met een eigen geur.

In de repetitieruimte nodigt Boneschansker de verslaggever uit om te gaan liggen in een installatie die de vorm heeft van een bed (bij voorganger Bloos waren het allemaal bedden, bij Bloos de mannen koos scenograaf Geartsje van der Zee voor verschillende ontwerpen). Dit nieuwe bed blijkt heerlijk warm, en terwijl het zachte schuimrubber (ontwikkeld voor de ruimtevaart, vertelt Van der Zee later) het lichaam opneemt, laat de speciale constructie met een beetje hulp van de acteurs je heupen als vanzelf swingen. Via de koptelefoon deelt een carnavalsvierder in Salvador hoe gelukkig hij wordt van het lijfelijk opgaan in de zwoele, feestende massa.

Modellenachtergrond

Even later testen de vier acteurs om beurten de andere cocon. Boneschansker kijkt geconcentreerd toe en geeft met grote precisie aanwijzingen: een voet verder naar voren, daar handen iets hoger. Kaarsrecht struint ze door de ruimte, lange benen in een zwarte jeans, Bretons streeptruitje in zwart-wit, hoekige laarzen eronder; geen getut, geen make-up, maar haar houding, het lange rode haar, de hoge jukbeenderen hinten naar haar modellenachtergrond. De discipline en de toewijding misschien ook wel; alles voor een optimaal resultaat.

Na de repetitie praten we verder in de buitenlucht. Boneschansker, weggedoken in een comfortabel jack, wijst op een stoet kleurrijke Ruigoordianen, bewoners van de illustere kunstenaarsenclave ten westen van Amsterdam. Van der Zee (30) heeft hier haar atelier; in een loods niet ver van de kerk staan al delen van de andere zeven installaties te wachten. De inmiddels vaste samenwerking met Van der Zee begon met Bloos.

Boneschansker hoopt die ‘vrouwelijke’ audioperformance binnen afzienbare tijd te kunnen hernemen, wanneer de planning van de betrokkenen het toelaat. Een fragment:

Ik hou wel van seks enzo. En dat voelt ook lekker. Dan voel ik m’n lijf weer lekker. En dan heb ik ook eigenlijk geen last van artrose.

De stem van de vrouw echoot een vergenoegd lachje. In weer een andere koptelefoon hoor je een uitgehuwelijkte Afghaanse tot in detail beschrijven hoe ze zichzelf vingert.

Marte Boneschansker Beeld Marie Wanders
Marte BoneschanskerBeeld Marie Wanders

Lichamelijkheid

Ook Bloos omspant de generaties, en ieder verhaal speelt met een vooroordeel, een verwachtingspatroon. Wat ze gemeen hebben is dat ze draaien om lichamelijkheid. Niet per se seks, maar het beleven van lijfelijke genoegens, het omarmen van je eigenheid.

Het idee voor Bloos kwam deels voort uit haar modellenwerk, zegt Boneschansker. ‘Je leeft toch in die wereld met het schoonheidsideaal wit, jong, dun. Toen mijn ouders uit elkaar gingen en mijn moeder – toen achter in de vijftig – opeens alleen achterbleef, wilde ik weten: hoe zie jij je eigen lichaam, je sensualiteit? Wat wil je nu? Die nieuwsgierigheid breidde zich geleidelijk uit naar alle leeftijden, kleuren, gender.’

Met haar 1 meter 85 werd ze al jong gescout en als het aan tiener Marte had gelegen, was ze meteen aan de slag gegaan als model. Maar haar ouders gaven pas toestemming toen ze 16 werd. Achteraf is ze er blij om. ‘Misschien dat ik eens een blauwe maandag alleen op crackers heb geleefd, maar dat is het dan. Ik had al te veel lol in eten, gezelligheid met vrienden. Twee jaar was ik bij een straight size-modellenbureau, in al die tijd maar één klus gehad. Ook goed, dacht ik. Ik heb nu eenmaal geen maatje 32.’ Boneschansker is een blij model met ronde vormen, iemand die zich graag laat fotograferen terwijl ze iets met smaak verorbert. ‘Daar gaat Bloos ook over: wil je leven naar een verwachting, een plaatje, of kijken waar je kracht en je plezier ligt? Voor mannen geldt dit evenzogoed. Zoveel curvy mannen zie je niet in de bladen, bijvoorbeeld.’

Intussen lopen modellen- en theaterwereld bij Boneschansker geregeld in elkaar over. In 2013 besloot ze gehoor te geven aan haar liefde voor het theater en de acteursopleiding in Amsterdam te gaan doen. Net toen ze overwoog het modellenbestaan op te geven, werd ze in 2017 benaderd door het prestigieuze bureau Paparazzi Models. Via hen kreeg ze gewilde opdrachten voor zogenoemde editorials in tijdschriften als Harper’s Bazaar, Elle en Vogue.

Creatief

‘Het is het lot, misschien’, zegt Mo Karadag (42), directeur van het agentschap. Op zekere dag verscheen Marte in zijn Instafeed. ‘Ze had een roze tutu aan geloof ik, en een vogeltje op haar hoofd. Die individualiteit, die creatieve persoonlijkheid die van die foto spatte, sprak me erg aan. Ik zag iets bijzonders, en ons eerste gesprek bevestigde dat gevoel.’

Die editorials, modereportages, zeg maar, waarin je een model een paar pagina’s lang als een personage volgt in een bepaalde setting en situatie, noemt Boneschansker wel haar minivoorstellingen. ‘Daar kan ik echt van genieten. Er is een artistiek concept dat je met een team uitwerkt en ik ben dan weer de acteur, maar we denken er samen over na, ik draag ideeën aan over hoe ik denk dat het eruit zou moeten gaan zien.’

‘Ik ben heel blij met Mo’, zegt ze even later. ‘Daarvoor zat ik bij een bureau dat al direct begon te pruttelen als ik niet beschikbaar was vanwege een voorstelling. Mo vindt het alleen maar geweldig en ziet dat ook als onderdeel van een missie in diversiteit. Om te laten zien: er zijn zoveel soorten schoonheid!’

Wie door Boneschanskers Instagramfoto’s bladert, stuit op een fraaie shoot voor de Nederlandse Vogue, met haar moeder, Syl van Duyn. Twee dromerige roodharigen wadend door een bloemenzee, handen in eenzelfde houding. Van Duyns ontboezemingen zijn uiteindelijk niet opgenomen in Bloos. ‘Dat wilde ze niet. Maar ze is mijn grootste fan. En ze is coupeur, ze maakt de bekleding van onze cocons.’

Marte Boneschansker Beeld Marie Wanders
Marte BoneschanskerBeeld Marie Wanders

Vast clubje

Al is er geen sprake van een theatergroep of collectief, vanuit de voorstelling is een vast clubje ontstaan. ‘We zijn echt een beetje getrouwd’, zegt scenograaf Van der Zee. ‘Marte heeft een berg aan verhalen, ik maak fysieke ervaringen. We zoeken samen naar wat het beste werkt, zijn continu bezig nieuwe ontdekkingen in te passen in de voorstellingen. Als basismateriaal voor Bloos de mannen gebruik ik bijvoorbeeld oude badkuipen, die worden veel weggegooid, en we willen liefst zo duurzaam mogelijk werken. Duurzaam ook in het koesteren en verdiepen van de kennis die we inmiddels hebben. Ik wilde onderzoeken of de houding van het lichaam van invloed kan zijn op de hormoonhuishouding, of een bepaalde pose je mannelijker kan doen voelen. Daartoe hebben we een neuroloog en een massagetherapeut benaderd. Zo komen we steeds een stapje verder in onze verkenning van het bespelen van de zintuigen.’

Boneschansker: ‘Ik hou van documentair materiaal, dat is wat ik wil gebruiken in mijn theater. Ik wil geen kunstje doen in een zaal, waar de werkelijkheid voor even buitengesloten is. In het kielzog van de voorstelling hebben we na een oproep ‘kringen’ georganiseerd waar mannen met elkaar in gesprek kunnen, daar is veel op gereageerd. Ik zou het liefst iets faciliteren waardoor mensen met elkaar in gesprek zouden komen zonder dat ik ertussen zit. Maar dat is nog een droom.’

Bloos de mannen, première 22 mei in Spring performing arts festival, Utrecht. Tournee t/m 11 december 2021.

Meer over