DE BEWUST DIGIBETE BURGEROlaf Tempelman

Democratie in gevaar omdat we niet meer ‘diep’ lezen? Ook mensen die Proust lezen hebben soms abjecte ideeën

null Beeld
Olaf Tempelman

Een lezer vergeleek de functie van de bewust digibete burger voor deze krant met die van de nar voor een hof. Ik beschouw dat als een compliment, maar wie de thematiek van deze rubriek graag in ernstigere vorm behandeld ziet, kan, onder meer, terecht bij Ruud Hisgen en Adriaan van der Weel. Zij schreven een ode aan het boek die tegelijk een schotschrift is tegen het digitale tijdperk: De lezende mens – De betekenis van het boek voor ons bestaan. Ze constateren dat ‘de schermcultuur’ de kunst van het aandachtige lezen ondermijnt. ‘Onze schermen vragen voortdurend zoveel aandacht voor zoveel informatie, dat we de rust niet meer kunnen vinden voor het aandachtige, diepe lezen.’ De meesten van ons hebben zelf ondervonden dat dit een waarheid is als een koe.

Maar toen Hisgen en Van der Weel stelden dat de democratische samenleving zonder de kunst van het diepe lezen is gedoemd, moest ik ineens de wenkbrauwen fronsen. Dat komt omdat ik een verleden heb als correspondent in Oost-Europa, waar vroeger veel meer werd gelezen dan hier. In die jaren ontmoette ik mensen die behalve De Toverberg en Dode zielen ook het hele oeuvre van Zola tot zich hadden genomen, en er verlichte noch democratische overtuigingen op nahielden. Sterker, ik weet sindsdien dat zelfs mensen die Tolstoj en Proust hebben gelezen abjecte ideeën kunnen hebben. Ik herinner mij een ultranationalistische Servische professor die onder een plankje Voltaire de hele Op zoek naar de verloren tijd-cyclus had staan en onfrisse uitspraken lardeerde met fraaie citaten. Het wordt vaak betwijfeld of Thierry Baudet zoveel heeft gelezen als hij beweert, maar je mag het niet uitsluiten. U zegt: die mensen die u noemt hadden die boeken misschien gewoon niet diep genoeg gelezen. Ik zeg: was het maar zo simpel. Stalins exemplaar van De gebroeders Karamazov stond vol krabbels in de kantlijn.

Meer over