Deel een van mysterie rond dood Italiaanse oliekoning opgelost

Wie de film Il caso Mattei heeft gezien, wist het al lang. Maar na 35 jaar weet de Italiaanse justitie het ook: de dood van de president van het Italiaanse staatsoliebedrijf ENI was niet het gevolg van een ongeluk, maar van een bomaanslag....

JAN VAN DER PUTTEN

Van onze correspondent

Jan van der Putten

ROME

Op 27 oktober 1962 stortte het privé-vliegtuigje van Enrico Mattei, dat op weg was van Catania naar Milaan, neer in de buurt van Pavia in de Povlakte. De piloot, een Amerikaanse journalist en Mattei zelf kwamen om het leven. Minister van Defensie Andreotti stelde een militaire commissie van onderzoek in. Die concludeerde dat het een ongeluk was geweest. De zaak-Mattei kwam in het archief terecht. Het eerste grote Italiaanse mysterie was geboren.

Deze mysteries gaan over bloedige bomaanslagen, moorden of fatale fouten (zoals het neerschieten van een burgervliegtuig in 1980) die alle onopgelost zijn gebleven. Dat kwam doordat het onderzoek doodliep zodra het in de buurt kwam van hooggeplaatste figuren in de politiek of de veiligheidsdiensten.

Mattei, de eerste ENI-president, werd de oliekoning van Italië. Scrupules kende hij niet. De politieke partijen, zei hij, moet je gebruiken als een taxi: je stapt in, betaalt, en stapt weer uit. Later was het niet meer het ENI dat de partijen betaalde, maar omgekeerd. Vooral de socialisten hebben naar hartelust uit de kas gegraaid.

Mattei wilde het ENI ook internationaal een hoofdrol laten spelen. Ideologische grenzen interesseerden hem niet. Midden in de Koude Oorlog zocht hij relaties met de Sovjet-Unie. Zijn onafhankelijke optreden bezorgde hem een bonte stoet vijanden. De machtigsten van hen waren de regerende christen-democraten en de 'Zeven Zusters', de grote westerse oliemaatschappijen die toen nog wereldwijd de dienst uitmaakten. Aan doodsbedreigingen raakte Mattei gewend.

Kort na het 'ongeluk' had hij in Algerije een akkoord zullen tekenen met president Ben Bella over de exploitatie van olie in de woestijn. Daarna had hij de Amerikaanse president Kennedy zullen ontmoeten om te praten over beëindiging van de olie-oorlog.

Onmiddellijk zei iedereen dat Mattei was vermoord. Maar door wie? Door de extreem-rechtse OAS, die het akkoord in Algerije wilde verhinderen? De CIA? De maffia? De Italiaanse geheime dienst? Of de Zeven Zusters?

Vanaf het begin is het onderzoek gesaboteerd. Een boer die een hemelse 'vuurbal' had gezien, zei twee dagen later dat het vliegtuig pas op de grond in brand was gevlogen. Wie heeft hem betaald om zijn eerste verklaring in te slikken? En wie heeft Mattei's familie betaald in ruil voor hun zwijgen?

Een broer van Mattei vroeg om een nieuw onderzoek, dat in 1966 opnieuw eindigde in niets. Een boek uit 1970 onthulde dat drie mannen, van wie er een gekleed was als carabinière, op het vliegveld van Catania vlak voor het begin van de fatale vlucht een 'inspectie' uitvoerden in Mattei's vliegtuig.

In 1994 deed een maffiaspijtoptant een onthulling die bevestigd werd door top-kroongetuige Tommaso Buscetta: de aanslag op Mattei was op Amerikaans verzoek uitgevoerd door de maffia. Het parket van Pavia heropende het onderzoek. Onderzoeksrechter Vincenzo Calia hoorde honderden getuigen. Een paar maanden geleden liet hij de resten van Mattei opgraven. Op de ring om zijn vinger werden de sporen van een bomexplosie gevonden.

De nu 76-jarige boer is beschuldigd van het afleggen van een valse getuigenis. Het tweede deel van het onderzoek is nu begonnen: de speurtocht naar de opdrachtgevers en de uitvoerders van de moord. Onderhand is er materiaal genoeg voor Il caso Mattei - Deel 2.

Meer over