Debat

Ik ken een paar mensen die twee jaar oud zijn. Die hebben een diepgaande belangstelling voor de voorschriften van onze moraal....

Marjolein Februari

Ze weet nog wel meer dingen die niet mogen. Op tafel zitten mag niet. 'Ook niet als je een poes bent?', probeert de poes. 'Nee', wuift ze met beide handen. 'Ga weg poes. Mag niet.' Ze is in het algemeen stellig en vastberaden in haar oordelen. De mooiste muziek is absoluut die van Vivaldi. Vooral die ene passage met die snelle loopjes is zo prachtig dat ze bewonderend stilstaat en intussen met één voet huppelt om blijdschap te tonen. Daarna wordt de muziek veel minder mooi en kan ze gewoon weer deksels op potjes gaan doen.

Zelf heb ik sinds mijn tweede jaar niet veel belangstelling meer gehad voor moraal - totdat ik op mijn twintigste een artikel las van een een ethicus die een oplossing had gevonden voor een verkeersprobleem. De ethicus, ik ben zijn naam vergeten, maakte zich zorgen over het grote aantal dodelijke ongelukken in het verkeer. Hoe dwing je automobilisten voorzichtiger te rijden?, vroeg hij zich af. Zou het helpen als we automobilisten verplichten hun eigen kinderen of kleinkinderen als stootkussen op de bumper van de auto te binden? De rest van het artikel ging heen met het afwegen van de voor- en nadelen van deze praktijkoplossing.

Dit artikel bracht me indertijd terug bij de ethiek. Ik raakte gecharmeerd van het eindeloze argumenteren en afwegen, het nauwkeurige nadenken over kwesties die in het dagelijks leven vaak emotioneel worden afgeraffeld. En precies die houding, die onthechte, analytische attitude ten opzichte van de moraal herkende ik deze week in de toelichtingen op het normen en waarden rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Nee, natuurlijk had de WRR geen stadsetiquette voor Nederland willen opstellen, geen lijstje van dingen die niet mogen. Goedkeurend knikkend zocht ik nog wat morele toelichting op het internet en zo belandde ik met een smak in een andere wereld.

Zoek je naar normen en waarden op het internet, dan kom je terecht op normenenwaarden.nl. De site bestaat voorlopig alleen uit een gastenboek: 'Via het gastenboek kan je je commentaar geven. Dit moet dan wel gegrond gebeuren, in duidelijke taal en natuurlijk de eerste normen met behoorlijke grote waarden; niet schelden en geen discriminatie.'

Met de duidelijke taal in het gastenboek zit het wel snor. 'Wat een kutsite is dit niks doet ut terwijl ik ook nog een werkstuk moet maken over normen en waarden', schrijft men. De Nederlanders verlangen massaal te weten wat normen en waarden zijn, de scholen hebben hun scholieren in colonne naar de website gestuurd - 'welke normen en waarden geef het meeste info over leerlingen?' - maar de website blijft doof en blind voor alle vragen. 'Over normen en waarden gesproken', fulmineert R'winkel Rulezzz derhalve, 'wat hebben jullie een f*cking slechte site waat door een paar amateurs in opgest. Duzz het is een scheitsite. Homo'tjes Lijers, Rugtoeristen.'

Dan biedt een bezoeker uitkomst: 'Ik vind dit een klotesite van hier tot pakistan. Er staat niet eens op wat normen en waarden zijn. Als je wilt weten wat normen en waarden precies zijn moet je kijken op www.normenenwaardendebat.nl. Daar staat ten minste wat het zijn.' En dus trekt de colonne verder naar normenenwaardendebat - een site van het CDA.

Zoals zelfs R'winkel Rulezzz zou moeten toegeven, dit is een leuke site. Je kunt er een gokje wagen: 'Stuur jouw belangrijkste waarde in en maak kans op een uitnodiging voor het normen en waarden debat met Jan Peter Balkenende.' Je kunt er een stem uitbrengen op een ergernis in de Nationale Ergernissen Top Tien. Waaraan erger jij je het meest, burger, vraagt het CDA joviaal, aan hangende jongeren, hondenpoep, kauwgomresten of luid mobiel bellen?

Via het internet zijn we terechtgekomen op een jaarkermis, een straatfeest met grabbeltonnen en mallemolens en normatieve ronzebonzen. Overal kraampjes van dure adviseurs die ons willen trainen in iets wat ze steevast 'dillema' noemen - als de dure adviseurs konden spellen zouden ze immers zo duur niet zijn. De buurtvereniging heeft een normen-en-waardenprijsvraag uitgeschreven en op het kerkplein wordt een normen-en-waarden-gezelschapsspel gespeeld. Maurits schrijft in het gastenboek: 'Dit spel is lache man met balkenende onze baas die lul' en Tettje jubelt: 'heeej mensen! dit is echt een vet cool spelletje!! haha.... FUCK BALKENENDE weetje....groetjes uit amsterdam'. Alles wat we op deze kermis nog nodig hebben is een normen-en-waarden-munt, en verhip, die is er ook. Partijloos, Instituut voor Maatschappelijk Vernieuwing, heeft ter gelegenheid van het verschijnen van het WRR-rapport een munt uitgebracht. Met de munt kun je goed gedrag belonen. 'Door het creëren van een valuta-eenheid worden onze waarden en ons gedrag meetbaar en helderder', schrijft Partijloos deftig.

Denk je een paar seconden na over die normen-en-waarden-munt, dan zie je de problemen al levensgroot opdoemen. Want hoe meten we het gedrag van de burger die iedere zuurverdiende munt aan een ander geeft en dus altijd platzak is? Hoe meten we het gedrag van de burger die op zondag stapels munten verzamelt in het vrijwilligerswerk en op maandag thuis zijn kinderen slaat? Hoe vergelijken we de munt van het meisje dat een lammetje uit de sloot heeft gered met de munt die de Duitse kannibaal Armin M. van zijn slachtoffer zou hebben gekregen als die munt op tijd was geïntroduceerd?

Maar nee, in ons normen en waarden debat wil niemand zo precies nadenken over de dingen. We willen een prijsvraag, we willen informatie voor ons werkstuk en we willen nu eindelijk wel eens weten wat mag en wat niet. En daarom denk ik - in alle ernst - dat de regering geen advies had moeten vragen aan een commissie vol onthechte, weldenkende en wijze deskundigen. Ons normen en waarden debat is oprecht veel meer gebaat bij de stellige oordelen van een commissie vol moreel bevlogen mensen van twee.

Meer over