De winterslaap van de Efteling is schijn

Honderden kinderen sturen tijdens de wintersluiting brieven aan de Efteling. Bezorgd vragen ze of Langnek het niet koud heeft en of de zeven geitjes nog wel veilig verstopt zitten....

BART DIRKS

DE HONGER van Holle Bolle Gijs lijkt gestild. Vandaag smeekt hij tenminste niet luidkeels om nóg meer afval - papier híerrr, dankuwel. Er is toch niemand die hem zou horen. Ook de rode schoentjes dansen niet op hun vertrouwde plekje. Geen mens weet waar ze uithangen.

De Trollenkoning is verdwenen uit zijn vertrouwde boomstam en de Napoleontische soldaten die de wacht houden bij de ingang van het Sprookjesbos, moeten van hun bakstenen sokkel zijn geklommen. Roodkapje staat niet aan de voordeur van haar grootmoeder te kloppen en de akelig krakende toegangspoort van het Spookslot is met geen mogelijkheid open te krijgen.

Niet alleen Doornroosje, maar de hele Efteling lijkt in een diepe winterslaap. Pas begin april zullen de kabouters, trollen en feeën weer wakker worden van het opgewekte geroezemoes van duizenden dagjesmensen. Alleen Doornroosje zal niet ontwaken uit haar honderdjarige slaap.

'We willen de illusie van onze sprookjeswereld intact houden', zegt Efteling-medewerker Estella Kamphuis, terwijl we door het verlaten park wandelen. 'Daarom wordt het onderhoud uitgevoerd als het park is gesloten.'

Honderden kinderen sturen tijdens de wintersluiting brieven aan het attractiepark. Bezorgd vragen ze of Langnek het niet koud heeft als het vriest en of de zeven geitjes nog wel veilig verstopt zitten voor de wolf. 'We stellen die kinderen gerust en vertellen dat iedereen hier nu uitrust van de zomerdrukte.'

Maar de winterslaap van de Efteling is slechts schijn. Zijn de wandelpaden van april tot begin november het domein van drie miljoen bezoekers, nu rijden tractoren en vrachtwagens af en aan door het kale bos. In plaats van de klassieke pianomuziek uit de kniehoge paddestoelen, de vrolijke hoempapa van Carnaval Festival en de oosterse klanken van Fata Morgana, schallen de Arbeidsvitaminen van Radio 3 door het familiepark.

De in 1983 geopende wildwaterbaan Piraña ligt er troosteloos bij. Tegen de rotsen, aangelegd door een Zwitserse firma, leunen grote steigers. Op het droge wachten tientallen vlotten op een grondige inspectie. Wordt 's zomers twee miljoen liter water door het 350 meter lange stroomgebied rondgepompt, nu staan er slechts een paar waterplassen in de bedding.

'Het is onvoorstelbaar wat voor rare dingen we in de roosters van de wildwaterbaan terugvinden', zegt Kamphuis. 'Niet alleen muntstukken, sieraden en brillen, maar ook beugels, dure horloges of een videocamera. Je hebt meestal niks meer aan zo'n bril als die een paar maanden in het water heeft gelegen.'

Binnenatracties zoals Droomvlucht en Fata Morgana zijn buiten het seizoen ook 'bedrijfsklaar', want dan is de Efteling een populaire bestemming voor personeelfeestjes. Wel wordt het Arabische koperwerk opgepoetst en de kleding van de 140 computergestuurde poppen van de Verboden Stad aan een controle onderworpen. Sommige figuren bewegen het hele jaar onafgebroken hun arm heen en weer. Het textiel op hun ellebogen is na het seizoen aan vervanging toe.

Tegenover de ingang van het Carousselpaleis, waar de Stoomcarrousel en het Diorama van Anton Pieck staan opgesteld, wordt geschuurd aan 't Poffertje, een uitspanning die de Efteling vijf jaar geleden aankocht. 'Het is een heerlijk, knus eethuisje, maar de kleuren waren te fel voor de stijl van de Efteling', verduidelijkt Karin Koppelmans. 'Anton Pieck hield van afgezwakte kleuren, de tinten van vroeger.' In de Efteling passen geen schreeuwerige kleuren of grote reclameborden voor friet of ijs; alleen romantische eethuisjes met nostalgische uithangborden.

Illustrator en eerste artistiek directeur Anton Pieck (1895-1987) wilde geen speeltuin met beton en ijzer bouwen, maar een romantische wereld die een laat-negentiende-eeuwse sfeer ademde. 'Ik voel er niets voor met karton, papier, latten en papiermaché te werken', moet hij gezegd hebben toen hij begin jaren vijftig werd gepolst voor het nieuw te bouwen 'familiepark' in Kaatsheuvel. 'Da's wrakkig en te goedkoop. Nee, bouwen met echte oude stenen, echte dakpannen, echte oude sprookjesdingen. Duurzame materialen hebben we nodig, dan is het misschien de moeite waard.'

Zijn voorwaarden werden ingewilligd en Pieck maakte ruim 1500 schetsen voor de Efteling, van de kleinste wegwijzers tot het immense Spookslot. Als een 'milde dictator' die voor iedereen een vriendelijk woord had, hield hij nauwgezet in de gaten of zijn schetsen goed werden uitgevoerd. Tot aan zijn dood, ruim tien jaar geleden op 92-jarige leeftijd, deed hij nog elke woensdag zijn ronde door het park.

'Een scheve muur moest echt uit het lood staan, een waterpas beschouwde hij als een overbodig stuk gereedschap', zegt Koppelmans, die zich Anton Pieck nog levendig herinnert vanwege diens woensdagse bezoeken. 'Een keurige schoorsteenpijp voor een kabouterhuisje kreeg pas zijn goedkeuring nadat een timmerman er met zijn houten hamer een paar fikse deuken in had geslagen.'

Pieck presenteerde zijn metselaars en timmerlieden voor werktijd een borrel, zo gaat het verhaal. Daardoor werden de sprookjeshuisjes net zo schots en scheef als op de bouwtekeningen van Pieck. Ook zou hij de werklieden hebben opgedragen om links te werken en rechts te kijken, om zo de 'typische Pieckarchitectuur' vorm te geven.

De strenge kwaliteitseisen en de romantische stijl van Pieck gelden nog steeds als leidraad voor de tientallen Efteling-medewerkers die in de winter het groot onderhoud uitvoeren aan gebouwen, figuren en attributen.

Het leeuwendeel van die werkzaamheden vindt plaats in een eind vorig jaar opgeleverde loods. Het immense gebouw heeft weinig gemeen met Pieckarchitectuur. Het lijkt op de fantasieloze bedrijfspanden die op elk industrieterrein te zien zijn. Alleen aan de straatkant zijn de groene golfplaten verborgen achter verweerde, okerkleurige muren en zijn kleine erkertjes met puntige torenspitsen aangebracht.

In de loods ligt de krokodil die in Fata Morgana bezoekers de stuipen op het lijf jaagt, op een opknapbeurt te wachten. Hij spert zijn bek wijd open, maar in het felle tl-licht oogt hij heel wat minder angstwekkend dan in de Verboden Stad.

Tegen een muur staan de zes herauten. Wezenloos kijken ze uit hun ogen, stram in de houding. Hun rechterarm, waarmee ze een trompet vasthouden, is losgeschroefd. Het mechaniek om die arm te bewegen, wordt geolied. Hun gouden lokken en rode pakken moeten nodig geverfd.

Monsieur Cannibale, de metershoge kannibalenkok die 's zomers grijnzend toeziet hoe Efteling-bezoekers geduldig in de rij staan om in een van zijn zeventien kookpotten te stappen, krijgt een nieuwe laag vernis. Op één been balanceert een onderhoudsmedewerker vervaarlijk op een hoge trapladder. Met een fijn penseeltje kleurt hij de ogen van Mr. Cannibale bij.

Het aandoenlijkst zijn de stokoude, houten paardjes van de stoomcarrousel, die in slagorde staan opgesteld in de decoratiekamer. Het leer van hun zadels wordt met leerverf bewerkt of vervangen. Speciale aandacht krijgen de oren. 'Die hebben het meest te lijden', zegt Koppelmans, 'want alle kinderen grijpen zich eraan vast.'

Net buiten de bedrijfshal, tweehonderd meter achter het Efteling Hotel, heeft een leger van bouwbedrijven zijn kampement opgeslagen. Gele containers en bouwketen van opzichters en aannemers staan tussen hoge bergen zand en pallets vol stenen.

Hier wordt gebouwd aan de nieuwe attractie Vogel Rok, kosten 25 miljoen gulden. In de sprookjes van Duizend-en-één-Nacht komt Sinbad de Zeeman een vogel tegen die zó groot is dat hij een compleet eiland de lucht in kan tillen. Dat thema is het uitgangspunt voor een overdekte, donkere achtbaan in een taartvormig gebouw met strooien dak. Vijf treintjes maken in 101 seconden een duizelingwekkende tocht door de duisternis.

Nee, stiekem al even binnen een kijkje nemen, mag absoluut niet. 'Het spijt me verschrikkelijk', zegt Koppelmans geamuseerd. 'Dát geheim houden we nog even voor ons.'

De Efteling, Kaatsheuvel. Open van 9 april tot en met 1 november, dagelijks 10-18 uur. Automatische infolijn: 0416-27.35.35.

Meer over