achtergrond

De stilte is voelbaar in de foto’s van het ‘huis in winterslaap’ van de Bossche School-architect Jan de Jong

Je zou zomaar aan het door Jan de Jong ontworpen woon-werkpand in een Noord-Brabants dorp voorbij kunnen gaan, maar bij fotograaf Kim Zwarts gebeurde het tegenovergestelde: hij werd gegrepen door de verstilde ruimtes en maakte er een boek van.

Kirsten Hannema
Interieur van het Jan de Jonghuis in Schaijk. Beeld Kim Zwarts
Interieur van het Jan de Jonghuis in Schaijk.Beeld Kim Zwarts

Dat Jan de Jong in 1966 het romantische huis dat hij eerder in Schaijk bouwde ervoor afbrak, zegt veel over de motivatie die de architect voelde om het gebouw te realiseren dat er nu staat. Het moest meer dan een woon-werkpand voor hemzelf en zijn gezin worden: zijn meesterwerk, waarin hij de theorie van het plastische getal in de praktijk zou brengen. Dit vernuftige verhoudingenstelsel had zijn leermeester, de benedictijner monnik Dom Hans van der Laan, ontwikkeld vanuit het idee dat de natuurlijke ruimte te groot is voor de mens om zich ‘thuis’ te kunnen voelen. Vertrekkend vanuit de dikte van de buitenmuren zette De Jong het hele huis ‘in de maat’, van de voorhof waardoor je binnenkomt vanaf de weg, tot en met de meubels, lampen en deurklinken.

‘Een fotograaf die mooie gevels zoekt, of artistieke details, zou achteloos aan dit gebouw voorbij kunnen gaan. Bij Kim Zwarts, zelfstandig fotograaf, gebeurde het tegenovergestelde: bij een eerste bezoek werd hij gegrepen door wat de grootse, verstilde ruimtes bij hem teweegbrachten.’ Dat staat in de inleiding van het pas verschenen fotoboek dat Zwarts maakte van het lege Brabantse huis. Het verkeert ‘in winterslaap’ sinds de laatste bewoner, De Jongs weduwe Riek de Jong, in 2019 op 101-jarige leeftijd overleed.

Naast prachtige foto’s, die de stilte voelbaar maken, en het sobere interieur met zijn stenen muren en houten plafonds bijna tastbaar, omvat het boek de laatste teksten van Volkskrant-journalist Hilde de Haan (1949-2021). Al in 1979, toen nog niemand in de architectuurwereld zich interesseerde voor de architectuur van de Bossche School, verdiepte zij zich samen met haar partner, journalist Ids Haagsma, in het werk van Van der Laan. Zo kwamen ze diens tovenaarsleerling Jan de Jong op het spoor, over wie ze in 2014 een monografie publiceerden. Mede daardoor wordt de Bossche School-architectuur, waarvoor internationaal al langer belangstelling bestaat, nu door Nederlandse architecten herontdekt.

Interieur van het Jan de Jonghuis in Schaik. Beeld Kim Zwarts
Interieur van het Jan de Jonghuis in Schaik.Beeld Kim Zwarts

De Haan schreef de teksten in dit fotoboek met haar dochter Georgia Kareola. De publicatie markeert een nieuwe lente voor het Jan de Jonghuis. Het staat aan de vooravond van een renovatie. Vereniging Hendrick de Keyser nam het rijksmonument in 2017 over en gaat het in 2023 openstellen als museumwoning, in authentieke staat. Tot die tijd kun je je in dit boek laven aan de weldadige ruimtes en kloosterachtige sfeer.

Le jeu des marges – Portret van het Jan de Jonghuis in Schaijk, met fotografie van Kim Zwarts en teksten van Hilde de Haan en Georgia Kareola, is verschenen bij Architectura & Natura, € 39,50.

Meer over