ProfielAkwasi

De opgestapelde boosheid van een bedachtzame en bevlogen rapper

Akwasi.  Beeld Linelle Deunk
Akwasi.Beeld Linelle Deunk

Wrevelig, argwanend en defensief. Wat is er aan de hand met rapper en aspirant-omroepbaas Akwasi?

Hij is een onwijs lieve gozer, zegt de bevriende schrijver. Rustig en bedachtzaam, vult de tv-producent aan. En hij wil een zwart rolmodel zijn, weet zijn jeugdvriend.

En toch kwam Akwasi het afgelopen jaar meermaals vanwege controverses in het nieuws. De rapper zou geweld willen plegen tegen Zwarte Pieten en intimideerde een EO-journalist tijdens een interview. Wat is er gebeurd dat de ooit zo beminde Akwasi nu zo fel uit de hoek komt?

Het antwoord ligt voor een deel besloten in zijn jeugd. Akwasi Owusu Ansah (32) groeit op aan de rafelranden van de grote stad: in Amsterdam-Osdorp en de Bijlmer, waar hij naar de middelbare school gaat. De school aan de andere kant van de stad is geen keuze, vertelt jeugdvriend Zawdie Sandvliet. ‘Ondanks een hoge citoscore, kreeg Akwasi van de docent een vmbo-advies.’ Zijn moeder meldt hem aan op verschillende scholen in de buurt, maar haar zoon wordt alleen toegelaten in Zuidoost.

Het is één van de sleutelmomenten die de jonge Akwasi doet realiseren dat zijn huidskleur telt. De ervaringen laten littekens achter. Akwasi krijgt een afkeer van zijn Ghanese naam. Schaamt zich voor zijn kroeshaar. Gebruikt crèmes om zijn huid lichter te maken.

Muziek

Muziek blijkt een manier om zijn zwarte identiteit te omarmen. Op zijn 14de begint hij met rappen, op zijn 18de vormt hij met twee vrienden de hiphopformatie Zwart Licht. ‘Sorry dat ik zwart ben’, rapt Akwasi sarcastisch op het debuutalbum, ‘schrob dagelijks me huid, zonder af te geven’.

Top Notch-platenbaas Kees de Koning hoort onmiskenbaar talent en geeft Zwart Licht een contract bij zijn hiphoplabel. ‘Akwasi was goed met tekst en een fantastische performer.’ Wat hij pas later doorheeft is dat de 20-jarige naast zijn optredens en studiosessies, in Maastricht een toneelopleiding volgt. Dat is kenmerkend voor zijn ambitie, vertelt rapper Leeroy Molly, die samen met Akwasi in Zwart Licht zat. ‘Akwasi heeft altijd meerdere pannetjes op het vuur staan.’

Op de toneelacademie valt zijn eigenwijsheid op, vertelt docent Woody Laurens. Er wordt van studenten verwacht dat ze hun referentiekader loslaten. ‘Maar Akwasi had een sterk idee wie hij wilde zijn. Hij wilde de wereld laten bewegen en had daar met rap al een vorm voor gevonden. Wanneer docenten opdrachten uitdeelden, leverde dat strijd op. ‘Nee’, zei hij, of: ‘Pas als je me uitlegt waarom’.’

Engagement

Ook opvallend: zijn engagement. De twintigjarige student dacht vaak en veel na over hoe hij zich verhield tot zijn omgeving. ‘Zijn kunst moest altijd een groter, universeler verhaal vertellen.’

Na het afstuderen neemt zijn carrière een hoge vlucht. Naast muziek zoekt hij een plek voor de camera. De naar eigen zeggen ‘aaibare’ rapper wordt met open armen ontvangen. Hij profileert zich als een rolmodel voor zwarte jongeren. Akwasi verschijnt aan tafel bij DWDD en presenteert een door hem geïnitieerd kinderprogramma over meditatie. Wanneer hij in 2019 deelneemt aan Expeditie Robinson, maakt het grote televisiepubliek kennis met de schijnbaar immer goedgeluimde artiest.

Maar onderhuids sluimert boosheid, merkt televisieproducent Mattias Schut. ‘Ik proefde frustratie in onze gesprekken. Akwasi heeft, ook in Hilversum, discriminatie meegemaakt. Daar wil hij iets aan doen. Dat is zijn motor, maar ook zijn grootste vijand.’

Black Lives Matter-demonstratie

Dat blijkt 1 juni 2020 tijdens de Black Lives Matter-demonstratie op de Dam in Amsterdam. Aanleiding is de dood van de Amerikaan George Floyd, die overlijdt door politiegeweld. Niet eerder zijn er in Nederland zoveel mensen op de been voor een antiracismedemonstratie.

De duizenden toeschouwers zien een boze man, die grote gebaren maakt en schreeuwt. Akwasi spreekt zich uit tegen Zwarte Piet. Als hij er een tegenkomt, ‘trap ik hem op z’n gezicht’. Vanaf dat moment verandert alles.

Het was een opwelling, erkent hij later. Maar de rel is geboren. Hij wordt beschimpt in Veronica Inside. Oude tweets over Zwarte Piet worden opgerakeld. Elk interview leidt online tot nieuwe haatreacties. ‘Kijk goed om je heen’, waarschuwt een Instagram gebruiker, ‘jij gaat ze vangen, bloedjong.’

Laurens schrok hoe ongenadig hard zijn oud-student werd verketterd. Het blijkt het lot van iemand die jarenlang wilde dat de wereld rekening met hem hield, zegt de theaterdocent. ‘Nu ziet het publiek je staan en heeft besloten: jij wil je kop vertonen, dus we mogen er ook op spugen.’

Bovenmenselijke kalmte

Ook organisatoren van de demonstratie vloeken. Kick Out Zwarte Piet-activisten weten dat je op je woorden moet letten: tegenstanders staan klaar om je af te schilderen als radicaal. Van woordvoerders wordt een bovenmenselijke kalmte geëist. Akwasi’s tirade is allesbehalve dat.

Wat niet helpt, is dat de rapper pas maanden later excuses maakt, op aandringen van het Openbaar Ministerie. Akwasi wordt wreveliger en defensief. Een ingewijde: ‘Als een journalist hem vroeg: leg uit, dan was die gelijk verdacht. Akwasi begon te denken in goed en kwaad, dat laat weinig ruimte voor relativering.’

Huzarenstukje

Vrienden manen hem een rustpauze te nemen. Maar in plaats daarvan gaat Akwasi door. Hij wil van zijn poison zijn medicine maken, van zijn gif zijn gift. De nieuw verworven faam wendt hij aan om een eigen omroep te beginnen. In recordtempo behaalt Omroep Zwart 50 duizend leden. Een huzarenstukje, beamen zelfs critici.

Desondanks blijven negatieve reacties aanhouden. In november staan er als Zwarte Piet verklede actievoerders voor zijn voordeur. Dat kost Akwasi zijn gevoel voor veiligheid, zag jeugdvriend Sandvliet. ‘Het is de prijs die je betaalt voor je uitspreken tegen een racistisch karikatuur.’

Akwasi haalt er naar eigen zeggen zijn schouders over op. Hij verklaart in december tegenover BNR dat een deel van zijn oude ik tijdens het tumultueuze jaar ‘was gestorven’. Het heeft hem veerkrachtiger gemaakt, stelt hij, met en een nog dikkere huid.

Maar volgens Gianni Grot, vriend en medeoprichter van Omroep Zwart, houdt hij zich groot. ‘Akwasi wekt de indruk alsof het commentaar van ’m afglijdt, maar hij heeft maanden onder hoogspanning gestaan.’ Dus stelt hij zich defensief op, uit zelfbescherming.

En nu? Hoe moet het verder met de man die met zijn omroep wil verbinden, maar tegelijkertijd tegen de haren in blijft strijken? Televisieproducent Schut ziet dat Akwasi veel in zijn mars heeft. ‘Hij kan de nieuwe John de Mol worden. Maar dan moet hij wel zijn woede leren kanaliseren.’ Grot sluit zich daarbij aan: ‘Akwasi heeft rust nodig om te herstellen. Daarna gaat hij nadenken welke rol hij wil spelen binnen Omroep Zwart.’

Een halfjaar Akwasi in het nieuws

1 juni
Is een van de sprekers tijdens de Black Lives Matter-demonstratie op de Dam. Daar doet Akwasi een controversiële uitspraak over Zwarte Piet (‘Op het moment dat ik een Zwarte Piet zie, trap ik hem hoogstpersoonlijk op z’n gezicht’), die hij aanvankelijk weigert terug te nemen. Het Openbaar Ministerie vindt de uitspraak opruiend, stelt een onderzoek in en doet de rapper uiteindelijk in september het aanbod om publiekelijk afstand te doen van de uitspraak, wat Akwasi doet. In ruil daarvoor wordt de zaak geseponeerd.

22 september
Begint een eigen omroep. Met Omroep Zwart wil Akwasi bijdragen aan een diverser medialandschap. Mede dankzij een gewiekste campagne op sociale media behaalt Zwart in een recordtijd van twee maanden 50 duizend leden.

28 december
Tijdens een interview met een EO-journalist, kapt Akwasi het gesprek af en neemt de opnameapparatuur in beslag. Hij dwingt de interviewer de opnamen te wissen. Volgens Akwasi wordt er tegen de afspraak in te lang doorgevraagd over zijn gewraakte uitspraak op de Dam. Hij biedt de journalist een dag later zijn excuses aan.

Meer over