PostuumFelix van Lamsweerde (1934-2021)

De man die sitarspeler Ravi Shankar naar Nederland haalde, ver vóór de Beatles met hem aan de haal gingen

Felix van Lamsweerde Beeld
Felix van Lamsweerde

Als 14-jarige lag Felix van Lamsweerde in 1948 op bed met tuberculose. Niet die ziekte zou zijn leven ingrijpend bepalen, maar de exotische geluiden van een kortegolfzender op zijn radio: Van Lamsweerde werd diep geraakt door het spel van sarangispeler Ram Narayan op All India-Radio. Hij viel meteen definitief voor de klassieke Indiase muziek, waarvan hij in Nederland pionier zou worden, ver vóór hippies hun geluk in oosterse sferen zouden zoeken.

Van Lamsweerde, in 1934 geboren in Amsterdam, kwam uit een artistieke familie. Hoewel zijn vader ook griffier was bij de Amsterdamse rechtbank, waren beide ouders kunstschilder. Zo gek werd er dus niet opgekeken van zijn liefde voor Indiase muziek. Van Lamsweerde ging antropologie studeren en werd als etnomusicoloog expert in Indiase muziek. Meer dan veertig jaar werkte hij bij het Koninklijk Instituut voor de Tropen, waar hij de collectie geluidsdragers en muziekinstrumenten beheerde.

Als ambassadeur liet hij Nederland in 1957 kennismaken met de beroemde sitarspeler Ravi Shankar, door een concert in het Concertgebouw. Later zou Beatle George Harrison in de spirituele leer gaan bij Shankar en Indiase goeroes, maar Van Lamsweerde was volgens zijn (enige) dochter Lalita ondanks zijn onderzoekende geest en katholieke afkomst te nuchter voor religies of spirituele leiders. Het ging hem puur om de betoverende muziek die zijn hart en ziel raakte.

Door zijn reizen en zijn werk als ‘ambassadeur’ - zijn dochter herinnert zich huisconcerten van beroemde Indiase musici in hun woning te Bloemendaal, ook verzorgde Van Lamsweerde veel radio-uitzendingen en plaatopnames - werd hij een gekende figuur onder Indiase musici. Lalita, die zelf ook met haar gezin in India gewoond heeft: ‘Iedereen kende “Mister Felix”, zoals hij daar heette.’

Zelf leerde Van Lamsweerde sitar spelen van Indiase meesters. ‘Hij had een scherp gehoor’, zegt zijn dochter, en feilloos gevoel voor de complexe Indiase ritmes. Optreden deed hij zelden. Wel gaf hij les, onder meer aan Robbie van Leeuwen, de gitarist van popgroep Shocking Blue, die in 1969 – hartje hippietijd – het sitarnummer Acka Raga uitbracht.

Van familiewege droeg hij de adellijke titel baron, Van Lamsweerde liet zich er nooit op voorstaan. Net zo min als hij zijn ziekte van Kahler (beenmergkanker) een gespreksonderwerp vond. Typisch Van Lamsweerde: altijd bescheiden. Lalita: ‘Hij is meermaals benaderd voor een film over zijn leven. Daarvoor vond hij zichzelf niet belangrijk genoeg.’

Positiviteit, kennis (‘over alles’) en levenslust tekenden haar vader, zegt ze. Zijn aangekondigde einde overviel hem dan ook. Eind juli voelde Van Lamsweerde zich benauwd, waarna hij in Haarlem in het ziekenhuis werd opgenomen. Daar bleek ernstig hart- en nierfalen. Twee dagen later overleed hij, 86 jaar oud, in bijzijn van zijn dochter met familie. Lalita: ‘Hij heeft in liefde mogen en kunnen loslaten. Even tevoren lag nog hij te FaceTimen met zijn zus. Tien minuten later blies hij zijn laatste adem uit.’ Precies vijftig jaar na het beroemde Bangladesh-concert van Ravi Shankar en George Harrison.

Ondanks dat een deel bij de universiteit van Göttingen is opgenomen, dreigt Van Lamsweerdes erfenis verloren te gaan, nu musea hun instrumentencollecties in depot hebben en geluidsarchieven niet digitaal ontsloten worden. Wereldmuziek is populair, maar op geen radiozender meer te beluisteren; volksmuziek wordt nauwelijks meer opgenomen, zegt etnomusicoloog Fred Gales. In een In Memoriam schreef hij: ‘Wij hebben meer dan ooit mensen als Felix van Lamsweerde nodig, mensen die uitdragen dat muziek een basisbehoefte is en dat het daarbij om meer gaat dan alleen hitparades en algoritmes.’

Meer over