De kunst van het slurpen

Japanners smakken. Een groepje mannen zit zo luidruchtig te eten dat een Nederlands gezinnetje begint te kokhalzen en misselijk het restaurant verlaat....

Het ontbreekt Japanners niet aan tafelmanieren. Regels zijn er genoeg, maar ze kennen geen taboe op geluid. Ze hebben grote waardering voor de textuur van voedsel, houden van plakkerige rijst, knetterharde koekjes, slijmerige schelpdieren en krokante nootjes. Ze ervaren de geluiden van die verschillende texturen als smakelijk en lustopwekkend.

Zen-boeddhistische monniken eten in stilte. Ze luisteren naar het ruisen van de wind en het zingen van de vogels. Ze horen een grazende koe en een hert dat drinkt uit de vijver. Zo stilletjes eten ook de monniken. Hun eetstokjes tikken zachtjes in de kom. De rijst klinkt smeuig. Ze horen het speeksel vloeien en de kiezen malen.

Tokyo is nogal lawaaiig, maar door wat harder te slurpen en luider te smakken, kunnen stedelingen de auto's overstemmen en genieten van eetgeluiden. Via het Internet (Tokyo Food Page) zijn geluiden op te roepen van eetstokjes die worden losgebroken, het schenken van thee, plakkerige rijst en krakend zeewier. Af te spelen op elk gewenst volume. Slurpgeluiden zitten er nog niet bij.

Op de Japanse televisie blijft het niet bij slurpen en smakken. Daar is luidruchtig proeven een levende kunst. In Vis rond Japan, een informatief amusementsprogramma, worden verschillende visgerechten op locatie uitgeprobeerd door beroepsproevers:

Gulzig, maar een beetje nonchalant, steekt een deskundige een visje in zijn mond. Hij is even stil. Dan opent hij zijn ogen wijd en maakt verbazing zich van hem meester. Hij zuigt lucht naar binnen. 'Oooh, aaah', roept hij orgastisch, terwijl hij smakkend doorkauwt. Dan verkrampt zijn gezicht in genot. De reactie op een ander visje begint hetzelfde, maar wordt gevolgd door extatisch schreeuwen, waarbij de man met zijn vuisten roffelt en stampt met zijn voeten.

Beroepsproevers zijn overal voor in. Een jonge presentator krijgt een glas water voor zich waarin levende baby-octopusjes rondzwemmen. Hij neemt er een tussen zijn eetstokjes. In close-up zie je het beestje terugvechten, dan verdwijnt het in de mond. Een moment van stilte. Je hoort het dier bijna piepen. Dan bijt de verschrikte presentator door. Zijn gezicht ontspant zich en je ziet hem denken: 'Zuignappen die leven, dat was de ultieme octopus-ervaring. Wat een textuur.' Hij slikt en neemt snel een tweede beestje om te laten zien dat hij het lekker vindt.

'Ik vind eten erotisch', zegt de in Nederland wonende Japanse kunstenares Chikako Watanabe. Vorig jaar vertoonde zij een video-installatie in de Brakke Grond in Amsterdam. Zij had opnames gemaakt van een mond die verschillende dingen te eten kreeg. Geluid en beeld werden gescheiden. Aan de ene kant van een muur was de textuur van voeding te zien, aan de andere het geluid ervan te horen. Op verzoek vertoont zij de video nogmaals.

Het eten van een tomaat klinkt als een kabbelend beekje, daarna als een druppelende kraan. De mond krijgt noedels: het begint met het tikken van de eetstokjes in de kom, gevolgd door het slurpen, dat lijkt op een bad dat leegloopt waarbij het kind wordt meegezogen. Het volgende gerecht is 'natto': gefermenteerde mungbonen. In het slijm tussen de bonen zitten luchtbelletjes, die je hoort spatten in de mond.

Een wortel klinkt overweldigend. Een luide knak, gevolgd door zo'n vernietigend gekauw dat het lijkt of Gozilla door Tokyo wandelt. Een druif spat dof uiteen. Het sap vloeit sissend. Op thee wordt hard geblazen. Een klein slurpend slokje volgt. 'Achi achi achi', zegt de mond: heet. Een ijsje is geruisloos, alsof de kou ook het geluid bevriest. Lawaaierige kroepoek klinkt alsof iemand over een grindpad loopt. Als de mond een opgerolde Hollandse dropveter krijgt, moet hij lachen en zegt weer iets in het Japans. Chikako vertaalt: 'Godverdomme wat vies.'

Het geluid van een lollie, zo'n harde op een plastic steeltje, dat tokkelt tussen de tanden, klinkt mij in de oren als een verliefd paartje dat hevig aan het tongzoenen is. Chikako blijkbaar ook, want de videobeelden van de mond worden verweven met opnames van haar naakte borsten. Tot slot worden de tanden gepoetst. De schuimige gel druipt over de kin.

De geluiden zijn werkelijk lustopwekkend. Chikako gaat daarom wat eten maken. Zij introduceert haar vriend Ivo van Stiphout, met wie zij een relatie heeft sinds zij samen haar video gemonteerd hebben. Ivo vertoont intussen televisiebeelden uit Japan: Een meisje dat zich verslikt in een pannenkoek met gefermenteerde inktvis, en een bekende acteur die in een tuigje hangt te zwaaien boven een grote ketel hete soep. Met eetstokjes probeert hij een stukje vis in het water te dopen, maar voor de grap wordt hij zelf in het kooksel gedipt. 'Leed is leuk', zegt Ivo.

Chikako zet 'tempura kishimen' voor ons neer: kommetjes met geschaafde rettich en fijngehakte lente-ui, schaaltjes met reepjes komkommer, omelet, zeewier en tafelzuur. Midden op tafel verschijnt tempura: gefrituurde lucifers van wortel, ui en Hollandse garnalen. Ieder krijgt een kom met bouillon van bonitovlokken en zeewier. Daarin drijft 'kishimen', noedels uit de stad Nagoya, die Chikako's moeder opstuurt.

We nemen van alles wat en doen het in onze soep. De tempura blijft, ondanks het vocht, toch krokant. De waterlelie, gesneden uit een worteltje, is stevig. De paddestoel die ernaast drijft, blijkt taai en sterk van smaak. Dan de grote uitdaging: noedels. Ik breng de draden naar mijn mond en slurp ze op als spaghetti. Ik brand mijn lippen. De slierten slingeren langs mijn mond, zodat mijn gezicht en kleding al snel onder de soep zitten. Ik kauw en slik. Helemaal fout.

'Niet bijten', zegt Ivo. Chikako doet het nogmaals voor. Ze begeleidt de noedels naar haar mond met behulp van de stokjes en trekt de deegwaar naar binnen met haar tong. Ze zuigt er niet op. Met open mond slurpt ze lucht mee naar binnen, die de noedels koelt en hun aroma verspreidt. De slierten schieten achter elkaar haar keel in. Als vraatzuchtige lintwormen glippen ze naar binnen. 'Hier moet je het voelen', zegt Chikako en wijst op haar hals.

De actie lijkt in eerste instantie massochistisch, maar oefening baart kunst. Zodra de tranen en de neigingen tot kokhalzen overwonnen zijn, blijkt hoe lekker het is om goed te slurpen.

Meer over