‘De kerk moordde niet, maar redde ook geen mensenlevens’

Priester staat terecht over rol in dictatuur van Argentinië...

Van onze correspondent Cees Zoon

MEXICO-STAD Officieel staat alleen kapelaan Christian von Wernich terecht, maar in feite is het een moreel proces tegen de leiding van de katholieke kerk in Argentinië en haar meer dan dubieuze rol tijdens de laatste militaire dictatuur: ‘De kerk moordde niet, maar redde evenmin’ de levens van de slachtoffers.

Deze woorden waren van een andere priester, die tijdens het proces als getuige optrad. Rubén Capitanio had met de beklaagde op het seminarium gezeten maar later een faliekant andere keuze gemaakt: ‘De kerk was niet een moeder die haar verdwenen kinderen zocht, maar die zelfs zo ver ging te verbieden dat de familieleden van verdwenen gevangenen binnenkwamen.’

Christian von Wernich wordt beschuldigd van medeplichtigheid aan 7 moorden, 31 gevallen van martelen en 42 ontvoeringen. Het is het eerste proces tegen een priester wegens het schenden van de mensenrechten tijdens de Argentijnse dictatuur (1976-1983). Von Wernich was politiekapelaan aan de zijde van generaal Ramón Camps, de beruchte chef van de politie in de provincie Buenos Aires. Camps werd tijdens het megaproces tegen de militairen in 1985 veroordeeld tot levenslang, hoewel hij net als de juntaleden een paar jaar later gratie kreeg.

Een stoet van getuigen heeft verklaard dat de kapelaan de concentratiekampen en foltercentra in en uit liep. Om pastoraal werk te doen, zegt hij zelf. Om de gevangenen te overreden te bekennen, zeggen de getuigen. ‘Kom op jongen, waarom beken je niet, dan houden ze op je te martelen’, zou de priester tegen de gevangenen hebben gezegd. ‘Dus u weet dat wij gemarteld worden. Waarom doet u dan niets?’

Nobelprijswinnaar Pérez Esquivel vertelde woensdag op de slotdag van de getuigenverhoren wat Adolfo Scilingo hem heeft gezegd. De ex-militair Scilingo is in Spanje veroordeeld tot 640 jaar wegens deelname aan de zogenoemde ‘doodsvluchten’. Wernich stelde de uitvoerders gerust door te zeggen dat ze de mensen die ze net levend uit een vliegtuig in zee hadden gegooid ‘een christelijke dood hadden gegeven’.

De woorden van Capitanio zijn het duidelijkste mea culpa dat de katholieke kerk in Argentinië tot dusver heeft laten horen. Maar ze komen wel van een kritische priester die tijdens de dictatuur in leven bleef dank zij de raad van aartsbisschop Plaza, een van de kerkleiders die het nauwst gelieerd was aan de militairen: ‘Ga vannacht niet thuis slapen.’

‘Sommigen denken misschien dat dit proces een aanval op de kerk is’, verklaarde Capitanio, ‘maar volgens mij bewijst het de kerk juist een dienst.’

De kapelaan probeerde de gevangenen te overreden te bekennen of ze informatie tijdens een biecht te ontfutselen. Ook was hij aanwezig bij martelsessies. Maar het proces is meer dan een poging een enkele individuele priester voor zijn daden ter verantwoording te roepen.

‘Voor ons is het belangrijk dat Von Wernich niet wordt gezien als een loslopende priester, als een perverse gek die er plezier in had de mensen te zien lijden’, stelt Adriana Calvo, de voorzitster van de organisatie van ex-gevangenen en vermisten in Argentinië. ‘Wij willen dat duidelijk wordt dat hij niet een los geval was, maar een radertje in het werk dat van de leiding van de kerk naar beneden liep. En dat hij niet bepaald de enige kapelaan in de concentratiekampen was.’

De kerkleiding heeft zich nog niet over de zaak uitgesproken, officieel om niet de rechtsgang te beïnvloeden. Maar de kerkleiding zou van plan zijn Christian von Wernich ernstig te vermanen indien hij door de rechter wordt veroordeeld. Mogelijk zelfs zal hij voor het leven uit zijn ambt worden gezet.

Meer over