DE DERDE WEG Geen rozen op Blairs stratenplan

IN MEI dit jaar kwamen 36 intellectuelen langs op Downing Street 10, de ambtswoning van premier Blair, om hun visie te geven op De Derde Weg....

BERT WAGENDORP

'Het is de taak van de overheid om de mensen te helpen bij vormen van samenwerking om zichzelf te helpen', zei een van de aanwezige geleerden, Charles Leadbeater tijdens de bijeenkomst. En: 'De rol van de overheid is mensen te helpen bij het vinden van wederzijds voordelige oplossingen. De staat moet die oplossingen niet voorschrijven of aandragen, maar ze onderbouwen, vergemakkelijken, reguleren.' Leadbeater gaf toe dat het concept van de 'coöperatieve zelfhulp' nog veel denkwerk vereiste.

Blair had de wetenschappelijke elite uitgenodigd omdat hij besefte een 'Groot Idee' nodig te hebben. Steeds frequenter werd hij omschreven als een platte pragmaticus wiens belangrijkste doelstelling het winnen van de volgende verkiezing was en wiens partij zich steeds meer in ideologievrij gebied leek te bewegen.

Overigens bevond Blair zich met die kritiek in goed gezelschap. In haar eerste jaren als leider van de Conservatieven werd ook Margaret Thatcher omschreven als een politica die vooral gericht was op het veroveren van de macht zonder een scherp omschreven programma. Dat programma kwam pas nadat Thatcher een jaar of twee premier was. Sterk beïnvloed door háár kring van intellectuelen, vormde Thatcher haar neo-liberale politieke filosofie; Groot-Brittannië zou nooit meer hetzelfde zijn.

Blair is niet minder ambitieus. Ook hij wil zijn stempel op de Britse samenleving drukken en modernisering is daarbij zijn als politiek manifesto wat magere toverwoord. De premier zoekt al lang naar een wat bredere filosofie. Voor de verkiezingen omarmde hij even het idee van de stakeholder society, een vaag ensemble van opvattingen. Tijdens de verkiezingscampagne riep Blair zichzelf weer uit tot sociaal-democraat, maar hij voegde er in één adem aan toe dat hij een modern mens was, voor wie de oude ideologiën dood waren en het oude onderscheid tussen links en rechts helemaal.

Dus sprak Blair gedurende het eerste jaar van zijn regering vooral in zeer pragmatische formuleringen over zijn politiek voor Nieuw-Brittannië. 'Goed beleid is beleid dat werkt', was er zo een. In de euforische maanden na de zege kwam de premier daar wel mee weg, maar gaandeweg nam de roep om een ideologisch fundament toe - vooral uit de linkerhoek van zijn partij.

Maar voor het socialisme van Tony Benn en Dennis Skinner zijn Blair en zijn New Labourianen allergisch, al was het maar omdat hij de verkiezingszege van 2002 in groot gevaar zou brengen. En overigens, als Blair iets níet is, dan is het socialist.

Blair is nu dus een Derde Wegger. Na mei, nam het idee langzaam concretere vormen aan. Zij het nimmer heel erg concreet, maar dat lijkt juist een van de kenmerken van de filosofie. Recentelijk bleek dat Blair de denkrichting definitief had omhelsd, toen van zijn hand het pamflet The Third Way: New Politics for the New Century verscheen. De premier - of zijn tekstschrijver - verwoordde zijn idee daarin als volgt: 'De Derde Weg staat voor een gemoderniseerde sociaal-democratie, vastbesloten in haar betrokkenheid bij sociale rechtvaardigheid en de doelstellingen van centrum-links, maar flexibel, innoverend en vooruitkijkend in de wijze waarop die te verwezenlijken.'

Van het laatste deel van die definitie, en met name het handige woordje 'flexibel', werd menig ouderwets Labourlid erg zenuwachtig. Hoe flexibel dan? Weliswaar schreef de leider ook dat hij altijd had geloofd 'dat politiek eerst en vooral over ideeën gaat' en dat zonder een 'krachtige overtuiging betreffende doelstellingen en waarden regeringen stuurloos en ineffectief zijn', maar wat waren die 'ideeën' dan, die 'doelstellingen en waarden'?

Zelfs na lezing van het recent verschenen boek The Third Way, van Blairs goeroe Anthony Giddens, bleef dat vaag. Veel meer dan dat De Derde Weg streeft naar gelijkwaardigheid, kansen voor iedereen, verantwoordelijkheid en gemeenschapszin, en dat De Derde weg zowel het pure marktdenken van nieuw-Rechts als de alles-bepalende overheid van oud-Links afwijst en dat het gezin heel belangrijk is, viel daaruit niet op te maken.

Wat denkt de Derde Weg van de enorme inkomensverschillen in Groot-Brittannië? Van de vaak Derde-Wereldachtige armoede? Van de noodzaak van enorme investeringen in onderwijs, gezondheidszorg of infrastructuur? Wij weten het niet. En juist daarom gaat Groot-Brittannië interessante jaren tegemoet. Het warmlopen is voorbij, eindelijk zal duidelijk moeten worden wie de messias van New Labour écht is. Zoals Thatcher, gekozen in 1979, ook pas in het begin van de jaren tachtig haar ware gedaante liet zien.

Tijdens zijn congrestoespraak van afgelopen dinsdag, waarschuwde Blair dat de Derde Weg niet over rozen zal gaan. Het verraden van de armen, beknotten van burgerlijke vrijheden en vernietigen van de industrie: de Derde Weggers zullen de vreselijkste beschuldigingen over zich heenkrijgen. 'Maar wij zullen niet terugkrabbelen', donderde Blair, woorden die deden denken aan Thatchers beroemde The lady is not for turning.

Wie is Tony Blair? Een neo-Thatcherite met sociale kantjes? Een vermomde One Nation-Conservatief? Een neo-liberale sociaal-democraat? Of toch de politicus die het denken van de Derde Weg vormgaf, de politieke stroming waarvan in 1998 nog niemand het fijne begreep, en die later bekend zou worden als het Blairisme?

Bert Wagendorp

Meer over