Dario Fo zesde Italiaan die Nobelprijs wint

Dario Fo, de 71-jarige links-radicale toneelschrijver wiens werk de paus nog wel eens mag mishagen, is de zesde Italiaan die de Nobelprijs voor de Literatuur heeft gewonnen....

Van onze kunstredactie

AMSTERDAM

Hij kreeg de prijs, zei de jury in Stockholm donderdag, omdat hij 'in de traditie van de middeleeuwse hofnarren de macht hekelt en de waardigheid van de vernederden herstelt. Met een mengeling van spot en ernst opent hij je ogen voor misstanden en onrechtvaardigheden in de samenleving.'

Vele jaren lang is zijn werk, volgens de jury, over de hele wereld gespeeld, 'misschien meer dan van enig andere hedendaagse auteur. Zijn invloed is aanzienlijk geweest'. Dario Fo werd gekozen uit een groslijst met de namen van tweehonderd (toneel)schrijvers en dichters.

Zweedse critici reageerden gisteren verrast en terughoudend op de keuze, ze zagen in Dario Fo eerder een theaterpersoonlijkheid dan een auteur bekroond. Zijn naam kwam op geen van hun favorietenlijsten voor.

De geheime beraadslagingen van de jury, die pas over vijftig jaar openbaar worden, moeten heftig zijn geweest. De voorzitter van de jury, Sture Allen, zei voor de Zweedse radio, 'dat we een ongewoon interessante discussie over Fo hebben gevoerd'. Allen zelf, die weigerde op die discussie in te gaan, was onder de indruk geraakt van Fo's 'ongewoon rijke fantasie, je vraagt te steeds af wat hem nu weer te binnen zal schieten'.

Bij het functioneren van de Nobelprijsjury zelf zijn de laatste jaren kanttekeningen gemaakt. De leden zijn bejaard, de gemiddelde leeftijd is 71 jaar, hun keuzen en motieven ondoorzichtig. Vorig jaar stapte een jurylid op vanwege Sture Allens 'dictatoriale maniertjes'. In 1989 trokken al vier leden zich terug vanwege de terughoudende reactie van de Zweedse Nobelacademie op de fatwa tegen de Engelse schrijver Salman Rushdie.

Dario Fo vernam zijn verkiezing in de auto onderweg van Rome naar Milaan, hij zei dat een auto hem inhaalde waarin iemand een bord ophield met de tekst 'Dario je hebt de Nobelprijs gewonnen', maar zijn vrouw onthulde later dat ze het al veertien dagen onder geheimhouding wisten. Fo werd gisteren direct gefeliciteerd door de Poolse dichteres Wislawa Szymborska, die vorig jaar de Nobelprijs won. Ze wenste hem 'een goede conditie, veel volharding en geduld toe', en veel sterkte 'omdat hem een moeilijk jaar wacht'.

Eerder in de 96-jarige geschiedenis van de Nobelprijs voor de Literatuur zijn al vijf Italiaanse auteurs bekroond: de dichter Giosue Garducci (1906), de schrijfster Grazia Deledda (1927), de schrijver Luigi Pirandello (1934), en de dichters Salvatore Quasimodo (1959) en Eugenio Montale (1975). Fo is de eerste toneelschrijver in deze erelijst. Aan de Nobelprijs is een bedrag van 7,5 miljoen kronen verbonden, zo'n twee miljoen gulden.

De acteur en toneelschrijver Dario Fo, die samen met zijn vrouw Franca Rame een half leven lang een theatergroep vormde, is altijd uitgesproken links en geëngageerd geweest. Hij voelde zich een deel van het proletariaat. 'Ik heb zij aan zij geleefd', zei hij een paar jaar geleden, 'met de zonen van glasblazers, vissers en smokkelaars'. In 1980 werd hem, vanwege die houding, een visum voor Amerika geweigerd. Vier jaar later kreeg hij toch toestemming voor een kort bezoek aan New York om de Amerikaanse première van een van zijn stukken bij te wonen.

In 1996 nam hij, na een hartaanval, een jaartje vrijaf. Hij had 45 jaar lang onafgebroken aan zijn theateroeuvre gewerkt. Fo's werk wordt nog steeds veel gespeeld. Het laatste festival van Avignon telde deze zomer, in de marge van het officiële programma, liefst vijf van Fo's stukken.

Meer over