PostuumGert Hekma 1951 - 2022

Controversiële intellectueel ‘bevrijdde als docent homostudies een hele generatie studenten’

Gert Hekma wijdde zijn leven aan het doorbreken van seksuele taboes. Voor de een was zijn werk een inspiratiebron, voor de ander reden voor een universitair spraakverbod. ‘Je moet stigma’s niet ontkennen, maar omarmen. Wat is mis met anale seks?’

Jaap Stam
null Beeld Eva Roefs
Beeld Eva Roefs

Voor Gert Hekma, 33 jaar docent homostudies aan de Universiteit van Amsterdam, was niet één vorm van seksualiteit taboe. ‘Ik ken niemand die zo goed was in het denken buiten de gangbare kaders en normen’, zegt Linda Duits, onderzoeker gespecialiseerd in gender- en mediastudies. ‘Gert was niet bang, stak zijn nek uit en bleef staan achter zijn principes.’ Die behelsden, kort samengevat, dat iedereen evenveel rechten heeft: hetero’s, homo’s en liefhebbers van buitenissige vormen van seks. Op coïtus en monogamie gerichte heteroseksualiteit moet niet de norm zijn.

Taboes

Dat taboes op seksgebied niet bestaan, gold wat hem betreft ook voor formicofilie, het seksueel opgewonden raken als kleine insecten en ongewervelden, zoals slakken, over het lichaam kruipen, in het bijzonder over de genitaliën. ‘Ga eens liggen naast een mierenhoop met een beetje suiker of stroop op de juiste plek en je wordt vanzelf een formicofiel’, schreef Gert Hekma in zijn ABC van perversies.

Ook pedofilie vond Hekma een vorm van liefde waarover niet te moeilijk moest worden gedaan. Het verbod op de pedovereniging Martijn noemde hij krankzinnig. ‘Als 12-jarige kun je zelf bepalen of je euthanasie wilt of niet. Waarom dan niet of je wel of geen seks wilt?’ Je kunt niet vroeg genoeg in aanraking komen met seks, betoogde Hekma. Het bracht hem in conflict met collega’s, de universiteit verbood hem zich over pedofilie uit te laten. Daar heeft hij zich nooit iets van aangetrokken.

Zijn strijdbaarheid heeft zijn carrière voor een deel gefnuikt. Zelfs een hoofddocentschap zat er niet in, hoewel Hekma professorabel was, zegt Duits. ‘Gert is tegengewerkt door de universiteit, dat hebben zijn collega’s laten gebeuren. Als je zijn lijst internationaal gewaardeerde publicaties ziet, is het onbegrijpelijk dat hij een leerstoel is misgelopen.’

Hij was een ouderwetse intellectueel, de Franse filosoof Michel Foucault kende hij persoonlijk, een grootheid in het denken over seksualiteit. Thuis op de Wallen in Amsterdam had hij een gigantische verzameling boeken over seksualiteit. Een student had een audiotour gemaakt die geïnteresseerden door de bibliotheek gidste.

Hekma, een notariszoon uit het Groningse Bedum (‘een gereformeerd rotdorp’), was populair bij zijn studenten en daagde ze uit. Duits: ‘Hij probeerde hypocrisie bloot te leggen. Zo vond hij de afkeer van bestialiteit hypocriet als je dat afzet tegen de bio-industrie. Die veroorzaakt meer dierenleed dan iemand die seksuele handelingen verricht met zijn hond.’

Provocerend

Interviews met Hekma wemelen van de prikkelende uitspraken. ‘Seks is lekker. We leren vrouwen ‘nee is nee’, maar we moeten ze ook ‘ja is ja’ leren.’ Over het brandmerk ‘kontneukers’: ‘Je moet stigma’s niet ontkennen, maar omarmen. Wat is er nu mis met anale seks?’ En: ‘Toen de radicale homo’s er voor uit waren gekomen dat ze flikkers zijn, konden al die mannetjes in die doorzonwoningen en vinexwijken tevoorschijn komen.’

Een monogame relatie vergeleek hij met een vakantiehuis in Frankrijk. ‘Na een tijdje gaat het vervelen.’ Kinderen raadde hij aan eens aan hun ouders te vragen of ze nog goede seks hebben. ‘Het eerlijke antwoord zal nee zijn. Na zes jaar hebben hun ouders geen seks meer.’ Dat homo’s trouwen, kinderen adopteren en hun eigen gezin vormen, vond Hekma maar burgerlijk. Het was het erg braaf geworden allemaal. ‘Leernichten die naar een leerfeest gaan, verkleden zich pas als ze binnen zijn.’

Ook in het dagelijkse verkeer provoceerde Hekma graag. Hij schepte er een genoegen in om een heteroman de groeten te laten overbrengen aan een hetero-macho met de toevoeging ‘en geef hem een lekkere zoen op zijn mond van me’.

Hekma werd 19 april getroffen door een fatale hartstilstand. Hij is 70 jaar geworden. Duits zal hem zich vooral herinneren als inspiratiebron. ‘Ik kom veel mensen tegen voor wie hij veel heeft betekend. Gert heeft een hele generatie studenten bevrijd.’

The world will always welcome lovers’, stond boven de overlijdensadvertentie die zijn man Mattias Duyves had geplaatst, mede namens vrienden, familie en geestverwanten.

Meer over