reportage

‘Altijd is er dat stemmetje in mij dat zeurt dat ik terug moet achter het raam’

Stefan. Omdat de geïnterviewden niet herkenbaar in beeld wilden, ontwierpen zij hun eigen masker.  Beeld Marieke de Bra
Stefan. Omdat de geïnterviewden niet herkenbaar in beeld wilden, ontwierpen zij hun eigen masker.Beeld Marieke de Bra

Uit de prostitutie ­stappen valt niet mee: hoe zeg je vaarwel tegen de mensen, de spanning en toch ook: het geld? Fotograaf Marieke de Bra en verslaggever ­Judith Eykelenboom portretteerden drie mensen die uit het ­wereldje wilden ­– en die dat is gelukt.

Judith Eykelenboom

Wie eenmaal over de lijn is, vrijwillig of niet, komt zonder hulp van buitenaf haast niet meer uit de prostitutie. Uit het vak stappen is vaak een proces van jaren, en vaak vallen de vrouwen (en mannen) weer terug, zo blijkt uit gesprekken met hulpverleners.

Wat uitstappen zo complex maakt, is dat er veel tegelijk speelt. Er is een financiële kant: veel vrouwen hebben schulden en kunnen niet of nauwelijks aan een woning komen. En dan is er ook nog vaak sprake van trauma, een laag zelfbeeld en wantrouwen naar organisaties, overheid en de maatschappij. Ook hebben de meeste prostituees een klein sociaal netwerk of alleen een vangnet binnen de prostitutie. Er is een taalprobleem: de meeste mensen uit de prostitutiesector komen uit Oost-Europa en Latijns-Amerika en spreken, mede door de geslotenheid van het wereldje, geen Engels of Nederlands. Het vaak lage opleidingsniveau en gebrek aan zelfvertrouwen maakt dat veel prostituees het gevoel hebben niets anders te kunnen.

Wie zo moedig is het proces van uitstappen toch aan te gaan, wacht een vijandige maatschappij. Niet veel werkgevers staan ervoor open om iemand aan te nemen die uit de prostitutie komt en een gat in je cv werkt ook niet bevorderlijk. Dat het taboe op sekswerk groot is, werd duidelijk bij het maken van de interviews voor dit stuk: ‘Julia’ zou aanvankelijk in een kinderdagverblijf worden geportretteerd, maar op het laatste moment werd dat afgeblazen omdat het bestuur bang was voor reacties van ouders.

Het is, zoals de uitstappers zelf aangeven, alsof ze hun leven lang veroordeeld zijn een masker te dragen. Omdat ze niet herkenbaar in beeld konden komen uit angst voor veroordeling door de maatschappij, maar ze wél graag hun verhaal wilden vertellen, ontwierpen de geïnterviewden hun eigen masker, en werden ze geportretteerd in hun droomomgeving. In Julia’s geval in een kinderspeelhal, omdat er in haar regio geen kinderdagverblijf bereid werd gevonden mee te werken.

1: Stefan

‘Door altijd met geld te strooien, maakte ik mijn omgeving monddood’, vertelt Stefan (31). Het liefst zou hij iedereen om zich heen vertellen wat voor werk hij anderhalf jaar lang heeft gedaan, hij zou dan beter kunnen ademen, maar Stefan weet ook: de Nederlandse maatschappij is kei- en keihard. ‘Het viel wel op dat ik veel geld had, maar omdat ik slim ben, kwam ik overal mee weg. Toch zat ik er zelf mee dat ik een dubbelleven leidde. Ik dacht: ik moet nu ergens de stopknop indrukken, anders gaat het mis. Het geld voelde vies. Ik wist niet meer waar ik het aan moest uitgeven. Een mooie lamp kon ik er niet van kopen, want die zou dan in mijn huis komen te staan en dan kon ik er niet naar kijken.’

Hij woonde nog thuis toen hij op zijn 26ste werd benaderd op Bullchat.com, een site waar volgens Stefan homo’s komen die puur seks willen. ‘Iemand sprak me aan: wil je geld verdienen? Dan heb ik wel een klant voor je. Omdat ik het spannend vond, deed ik het. Van tevoren werd ik gescript: wie ben ik, wat ben ik? Dat leerde ik dan uit mijn hoofd, meestal in de trein onderweg naar de locatie. ‘Maarten de ict’er’, die ben ik veel geweest, maar ik was ook ‘Hendrik de boomchirurg’. Dan las ik alles wat er te weten valt op het gebied van bomenchirurgie. Mijn identiteit moest wel dichtbij mezelf liggen, ik was bijvoorbeeld te jong om voor directeur door te gaan. Dat inlezen in mijn rol, vond ik het leukste van het werk. Sekswerk is eigenlijk toneelspelen, in ieder geval voor de klanten die mij boekten. Ik was geen straatescort. Het liep al gauw in de 1.000 euro. Ik kwam op bijzondere feestjes, op gekke plekken. Kasteeltjes, landgoederen. Vaak stond op het station een chauffeur klaar die haast niets zei en me ergens dropte. Niet weten waar ik ben vind ik eng. Nog steeds wil ik overal waar ik ben de uitgang kunnen zien. Ook nu ik thuis werk, zit ik zo dicht mogelijk bij de voordeur.

Stefan gaat harder praten als het over zijn grenzen gaat. Anaal deed hij niet, maar er waren klanten die daar niets van wilden weten en steeds hogere bedragen boden voor een kwartier anaal. ‘Ik word er weer boos om. Het hoogste aanbod dat ik ooit kreeg, 9.000 euro, is heel moeilijk te weigeren, maar mijn eigenwaarde is belangrijker. Er is heel veel mogelijk met me, als er maar duidelijk wordt gecommuniceerd. Ik wil altijd de regie houden, daarom dronk ik altijd maar maximaal twee glazen alcohol, al word ik van dat controlfreak-achtige ook echt moe. Toch hoefde ik bij de meeste mannen niet veel te doen om ze te laten klaarkomen. Alleen met een badjas door de hotelkamer lopen was soms al genoeg. Ik had ook een klant die het leuk vond als ik naakt in de badkamer lag en hij me dan vond.’

‘Ik kreeg steeds meer tegenzin om naar een afspraak te gaan. Vanaf het moment dat ik ergens aankwam moest ik meteen aanstaan. Dan ben ik niet mezelf, dacht ik, waarom doe ik het nog? Waar laat ik het geld? Dat laatste werd echt een blok aan mijn been, terwijl ik aan de andere kant ook geldverslaafd was. Als ik eerlijk naar mezelf kijk, komt dat doordat ik me niet gehoord en gezien voelde in mijn jeugd en het geld mij waarde gaf.’

Stefan werd op een gegeven moment door een veldwerker van het Leger des Heils benaderd in een chatroom. Door het contact met haar werd hij zich bewust van de tol die zijn dubbelleven eiste. De veldwerker bood hem de mogelijkheid uit te stappen, hij kreeg een jobcoach toegewezen. ‘Nu werk ik in een callcentrum, maar mijn droom is mijn ervaring op een creatieve manier uit te beelden. Ik zou van mijn ervaringen een theatervoorstelling willen maken, zodat mensen beter begrijpen wat het met iemand doet. Ik heb sekswerk gedaan, maar is het fout of heb ik er veel van geleerd? Ik heb dingen gezien die ik niet had hoeven zien, maar ik heb ook veel mensenkennis opgedaan. Ik schrik niet zo snel meer ergens van.’

Luciana Beeld Marieke de Bra
LucianaBeeld Marieke de Bra

2: Luciana

Luciana (50) is blij als ze binnenkomt. De Ecuadoraanse heeft haar proefperiode goed doorstaan en net haar contract getekend. ‘De meeste transgender mensen die uit het buitenland naar Nederland komen, belanden in de prostitutie, omdat ze geen andere baan kunnen vinden. Ik heb veel met racisme te maken gehad in Nederland. Dat ik nu in een restaurant werk waar ik me veilig voel, had ik nooit kunnen bedenken. Het is mijn droombaan. Het liefst zou ik nu willen doorleren voor chef. Als ze zouden weten dat ik dertig jaar achter het raam heb gestaan, zou het anders zijn.’

‘Elke dag kijk ik naar de mensen op mijn werk, jong en oud, en vraag ik me af of ze aan me zien dat ik hoer ben geweest. Toen ik in de prostitutie werkte, voelde ik me een slecht mens. Zelfs een medewerker van de Albert Heijn durfde ik niet aan te kijken.’ Ze lacht rijkelijk. ‘Nu ben ik zelfverzekerder. Ik maak met iedereen op straat praatjes.’

Hoewel ze haar leven als prostituee het liefst achter zich wil laten, vindt ze het belangrijk haar verhaal te vertellen omdat ze andere trans mensen uit de seksindustrie wil helpen. Het dubbele taboe waarmee die groep te maken heeft, maakt uitstappen nog lastiger. ‘Ik heb drie vriendinnen uit Colombia die ook willen stoppen, maar hen lukt het niet. Ik wil dat er meer begrip en inlevingsvermogen komt voor transgender prostituees.’

Luciana was 12 toen ze stiekem hormonen begon te slikken en tegen de tijd dat ze borsten begon te krijgen, was ze haar ouderlijk huis in Quito al ontvlucht. ‘Ik had jaren geen contact met mijn familie. Ze wilden niet aanvaarden dat ik vanbinnen een vrouw was. Op mijn 18de ben ik teruggegaan, omdat ze toen niets meer over me te zeggen hadden. Mijn vader accepteerde me, mijn moeder pas veel later.’

Ondanks de verstoorde relatie met haar moeder ging ze op haar 20ste naar Nederland om haar familie van een inkomen te voorzien. ‘Mijn vader werd ziek en mijn broertjes verdienden niet genoeg.’

Toen vijf jaar geleden prostaatkanker bij haar werd geconstateerd, bleef ze achter het raam staan om geld te kunnen sturen. ‘Voor vrouwelijke trans mensen is werken in de prostitutie werken met de penis. Voor een gezond leven had ik me kunnen laten opereren, maar ik wilde geen vagina omdat ik anders mijn werk niet meer kon doen. Ik verbeet de pijn, was broodmager van de stress, maar mijn moeder had ondertussen alzheimer en diabetes gekregen, dus wie moest er anders voor ze zorgen?’ Luciana breekt als ze over de dood van haar vader vertelt. ‘Ik lag die dag in het ziekenhuis voor een chemokuur en kon niet op de begrafenis zijn. In die periode was ik totaal depressief. Ik wilde niet meer leven.’ Toen vorig jaar tijdens de eerste corona-epidemie de ramen sloten, had Luciana hulp nodig bij het aanvragen van een uitkering voor zelfstandigen, de ToZo. Zo kwam ze in contact met een organisatie die ook uitstapprogramma’s aanbiedt. ‘Doordat ik gedwongen thuiszat, kwam ik uit de overlevingsmodus. Ik beloofde God dat als ik een normale baan zou krijgen, ik zou stoppen met roken. Ik weet zeker dat God mij heeft beloond, want zelfs de kanker is weg. Het is raar, ik heb vijfendertig jaar gekettingrookt, maar nu heb ik het niet meer nodig.’ Weer die gulle lach. ‘Ik ben dik aan het worden.’

Luciana had het liefst de hele dag klanten. ‘Van nietsdoen word ik nerveus en juist het wachten op klanten is het vermoeiendst. Werken in de prostitutie is als een loterij. Je kunt dagen niets verdienen en dan opeens 1.000 euro in een ochtend. Maar geld uit de prostitutie is nooit genoeg, want ik gaf het even snel uit als het binnenkwam. Ook lag mijn standaard hoger omdat ik mezelf wilde belonen met merkkleding en dure parfum. Nu kan ik met mijn maandelijkse salaris beter rondkomen en zelfs mijn schulden aflossen, terwijl ik veel minder verdien. Het is een misvatting dat je van werken in de prostitutie rijk wordt. De raamhuur wordt ieder jaar hoger en soms houd je daardoor aan het eind van een dag niets over. Als je het zonder condoom doet of met een klant drugs gebruikt, kun je wel veel verdienen, maar iedereen die ik ken die over die grenzen ging, is nu dood door aids, of drugsverslaafd.’

Julia Beeld Marieke de Bra
JuliaBeeld Marieke de Bra

3: Julia

Over de keuze van het masker hoeft de Zuid-Amerikaanse Julia (30) niet lang na te denken. ‘De Mona Lisa’, zegt ze resoluut over haar gewenste vermomming. ‘Iedereen kent haar gezicht, maar niemand kent haar geschiedenis. Zo voel ik me ook.’ Toen Julia op haar 14de verkering kreeg, had ze zich nooit kunnen indenken dat zijn familie haar tien jaar later zou helpen om haar lichaam te verkopen. Haar vriend was op dat moment de enige man met wie ze ooit intiem was geweest. ‘Zijn hele familie werkte in de prostitutie, hij groeide erin op, maar hij wilde absoluut niet dat ik het deed.’

‘Hoewel zijn familie me aanmoedigde om hetzelfde werk te gaan doen, heb ik uiteindelijk zelf de beslissing genomen. Ik dacht alleen maar: hoe komen we het snelst aan geld? We hadden twee kinderen samen en ik wist niet hoe ik anders voor ze kon zorgen.’ Julia bracht de kinderen onder bij haar ouders en vloog vanuit Portugal, het land waar ze voor het grootste deel opgroeide, naar Duitsland. Haar schoonfamilie had de kamer in het sekshotel al geregeld. Een paar weken lang sliep, at en ontving ze klanten op die kamer. Veel kan ze zich er niet van herinneren, alleen dat ze bang was toen ze op de luchthaven landde en dat ze in het begin tegen bijna elke klant ‘nee’ zei. ‘Ik heb goed geleerd mijn verstand op nul te zetten. Alleen de focus op het geld. Ik zie niet of ze jong of oud zijn, lelijk of dik zijn: ik zie geen gezichten. Kussen doe ik niet, want kussen is voor gevoelens.’ De man die haar aanviel in het hotel eiste dan ook gekke dingen van haar: kussen en zonder condoom. Gelukkig was ze snel bij de alarmknop en was de bodyguard op tijd ter plaatse. ‘Hij greep al naar zijn broekzak. Ik denk dat hij een mes bij zich had.’

In shock keerde ze de volgende dag terug naar Portugal. ‘Het was alsof ik in een attractiepark was geweest en zoveel dingen gezien had die ik nog nooit had gezien, dat niets meer hetzelfde was. Ik droeg een geheim met me mee, want niemand behalve mijn vriend en zijn familie wist wat ik in Duitsland had gedaan. Iedereen dacht dat ik er een schoonmaakbaan had. Niet het geheim zelf, maar het continu moeten liegen is heel zwaar. Mijn vriend had geen respect meer voor me. Het enige wat hij nog van me wilde, was geld.’ De relatie liep op de klippen en Julia had het gevoel dat ze niets anders meer kon om haar kinderen, die nog steeds bij haar ouders woonden, te onderhouden.

Ze keerde terug in de prostitutie, ditmaal in Nederland en achter het raam, omdat ze niet meer terug wilde naar het sekshotel. Ze fantaseerde wel van een ‘gewoon’ leven, maar het was zo ver weg, zo moeilijk. ‘Het is maar een droom, dacht ik toen, in de realiteit is in de prostitutie werken wat ik wil.’ Toen na vier jaar door corona de ramen sloten, zat ze noodgedwongen thuis en bood een veldwerkster haar aan om online Nederlands te leren. ‘Door de taal te leren, kwam ik erachter dat ik iets kon, ik kreeg zelfvertrouwen. Ik dacht opeens: ik kan stoppen. Mijn kinderen kunnen bij mij in Nederland wonen. Hoewel ik dagelijks twijfel of het me wel lukt, is er ook geen weg terug. Als ik het Nederlands goed beheers, kan ik een opleiding doen en met kinderen gaan werken. Dat ik nu eindelijk écht voor mijn eigen kinderen kan zorgen, is mijn grootste motivatie.’

Deze week twijfelde Julia voor het eerst over haar vriendschappen met andere vrouwen die ook in de prostitutie werken. Haar ex-collega’s snappen niet dat ze nu in een textielfabriek werkt, een vacature die ze zelf heeft gevonden, waar ze veel minder verdient en niemand haar kent, laat staan dat ze weet wat ze nog in dit land te zoeken heeft. Ze waren hier toch alleen om geld te verdienen en daarna terug te gaan? Is ze gek geworden?

Aan de andere kant vindt ze dat ze sterk moet zijn. ‘Ik wil niet dat het me raakt dat ze zulke dingen tegen me zeggen. Als ik ze blokkeer, ga ik het probleem alleen maar uit de weg. Want werken in de prostitutie is een verslaving. Altijd is er dat stemmetje in mij dat zeurt dat ik terug moet achter het raam. Daar is het veilig. Daar is het vertrouwd. Ik hield er al niet van om van raam te veranderen, ik ben bang voor verandering, en nu is álles anders.’ Nu bestaat haar dag uit: opstaan, kinderen naar school brengen, wassen, strijken, opvoeden, werken op gezette tijden; allemaal verantwoordelijkheden die ze voorheen niet had. Ze kon slapen zolang ze wilde, alles doen waar ze zin in had. ‘Ik weet dat het een mindfuck is, want ik ben nu veel gelukkiger. Toen ik in de prostitutie werkte, miste ik mijn kinderen continu. Het is echt de verslaving die spreekt.’

Meer over