Onze gids deze weekLisa Batiashvili

Als je dan eindelijk een van de allerbeste violisten ter wereld spreekt, dan gaat het over: auto’s

null Beeld Chris Singer
Beeld Chris Singer

Omdat het afgelopen jaar toch al helemaal anders was, mag een interview met Lisa Batiashvili, een van de beste violisten van de wereld, best eens over iets anders gaan dan klassieke muziek. Over politiek bijvoorbeeld, of voetbal en auto’s.

Kunnen we het over voetbal hebben? Ja! En over auto’s? Ja, dat mag ook. Het zijn niet de onderwerpen waar Lisa Batiashvili (41), onze weekendgids deze week, meestal over wordt geïnterviewd. Lisa Batiashvili is immers een van de allerbeste violisten ter wereld (ik wil dat best nog eens benadrukken, want ik meen het: een van de allerbeste violisten ter wereld), dus gaan de interviews over klassieke muziek, over haar interpretaties van die grote vioolconcerten en over haar fenomenale toonvorming (hoor haar nou in het Vioolconcert van Tsjaikovski: je mond valt open en blijft de volle 37 minuten in dezelfde stand).

En als die interviews dan over iets anders gaan dan muziek, gaan ze over politiek, want de muziekwereld weet: Batiashvili heeft ballen. De Georgische sprak zich bijvoorbeeld niet alleen uit tegen de Russische bezetting van Zuid-Ossetië (dat volgens het grootste deel van de internationale gemeenschap bij Georgië hoort), ze durft het ook aan om op het podium een statement te maken.

Een actie die de wereldpers haalde, vond plaats in De Doelen in Rotterdam in 2014. Batiashvili was uitgenodigd om te soleren bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest tijdens het Gergiev Festival, dat twee maanden na het neerschieten van de vlucht MH17 plaatsvond. Na het applaus liep ze terug het podium op voor een toegift. Ze speelde het door haar aangevraagde solostuk Requiem for Ukraine van Igor Loboda. Het was een weinig subtiele verwijzing naar de dirigent, Valery Gergiev, met wie ze net Prokofjevs Eerste vioolconcert had uitgevoerd. Gergiev staat bekend als vriend van de Russische president Vladimir Poetin en had zich uitgesproken voor de Russische annexatie van de Krim. En, jawel, in 2008 had hij zich nog gekeerd tegen ‘de Georgische agressie’ in Ossetië.

Een paar weken voor haar geruchtmakende Rotterdamse optreden, was Batiashvili te horen op het Prinsengrachtconcert. Ook daar deed ze iets bijzonders. Het Amsterdamse openluchtconcert, dat ieder jaar op tv wordt uitgezonden, is met zijn rosé drinkende toeschouwers op bootjes een vrolijk muziekfeest; na afloop deint iedereen traditiegetrouw mee op Aan de Amsterdamse grachten. Maar Batiashvili wilde niet doen alsof er niets aan de hand was. Ze droeg Bachs Erbarme dich op aan de slachtoffers van MH17.

En nu is de situatie weer anders. 2020 is een dramatisch jaar geweest, ook voor het muziekleven. Dus mag er inderdaad best wat ruimte zijn voor leuke dingen, zegt Batiashvili over de telefoon vanuit haar woonplaats München, waar als we elkaar spreken net de eerste sneeuw is gevallen. En mogen we het dus best over haar favoriete voetbalteam hebben. En, vooruit, over auto’s.

Voetbal

Het Duits nationaal elftal

Dimitri Payet (Frankrijk) en Joshua Kimmich (Duitsland) bij de halve finale tussen Frankrijk en Duitsland in 2016, Marseille. 
 Beeld Getty Images
Dimitri Payet (Frankrijk) en Joshua Kimmich (Duitsland) bij de halve finale tussen Frankrijk en Duitsland in 2016, Marseille.Beeld Getty Images

‘Als kind had ik twee favoriete voetbalelftallen: het Nederlandse en het Duitse nationale team. Maar om eerlijk te zijn: ik was toch iets meer voor Duitsland! Voor mij als Georgisch meisje stond voetbal voor het vrije Europa. Van alle spelers op de grote toernooien, wist ik hun namen en hun leeftijden. Ik droomde ervan, ik was dan in mijn gedachten uit het communistische systeem.

‘Waarom Duitsland? Ik kon mijn eigen land niet aanmoedigen op een voetbaltoernooi, want als er bijvoorbeeld Georgische of Estse atleten waren, kwamen ze uit voor de Sovjet-Unie. Ik voelde me toen ook al heel Georgisch, ik wist dat we in een corrupte dictatuur leefden, dat de overheid tegen haar burgers loog. Van het landenvoetbal vond ik leuk dat je van ieder land de volksaard kon zien. De Duitsers waren gestructureerd, sterk, stabiel, ze hadden verantwoordelijkheidsgevoel. Het werd mijn droom om daar te wonen. In 1991 emigreerde ik met mijn ouders naar Duitsland zodat ik daar kon studeren, ik was toen 12 jaar oud.

‘Nog altijd probeer ik geen Champions League-wedstrijd of belangrijke interland te missen. In mijn gezin zorgt het voetbal soms wel voor spanning. Mijn man (de hoboïst François Leleux, red.) is Frans en heeft helaas onze zoon aangestoken: die is voor Frankrijk. Maar mijn dochter staat gelukkig aan mijn kant en is ook voor Duitsland.’

Strijkkwartet

Quatuor Ébène

‘Ik mag als solist met fantastische orkesten werken, toch gaat er voor mij niets boven het strijkkwartet (de combinatie van twee violen, een altviool en cello, red.). Het is de ideale constellatie. Het is niet voor niets dat componisten als Beethoven, Schubert en Sjostakovitsj het strijkkwartet als een heilig genre beschouwden, het hoogst haalbare. Het zijn hun kwartetten waarvoor ze hun muziek met de meeste impact bewaarden.

‘Waarom ik dan zelf niet in een kwartet speel? Het vereist zóveel toewijding. Je moet veel uren samen kunnen repeteren, iedere dag, om samen met één stem te kunnen spreken. Daarom is mijn respect voor strijkkwartetten ook zo groot. Misschien komt het er ooit nog van, ik hoop het.

‘Mijn lievelingsstrijkkwartet is het Franse Quatuor Ébène. De musici daarvan kennen geen grenzen, ze zijn in staat om klankkleuren te maken die je nooit hebt gehoord. Ze zijn samen maar toch ook zo vrij en ook als ze niet-klassieke muziek spelen, overtuigen ze. De liefde voor kwartetten, heb ik geërfd van mijn vader, die al meer dan vijftig jaar in een strijkkwartet speelt. Als kerstcadeau heb ik de cd-box Beethoven Around the World van het Quatuor Ébène voor hem gekocht.’

Koken

Khinkali (Georgisch gerecht)

Khinkali, een Georgisch gerecht.  Beeld Getty Images
Khinkali, een Georgisch gerecht.Beeld Getty Images

‘Ik geloof dat wat je kookt, en hoe je kookt, veel zegt over je persoonlijkheid. En ik geloof ook dat het belangrijk is om altijd zelf voor je kinderen te koken. Je voedt hen niet alleen, je helpt hen ook om hun smaak te ontwikkelen. Bij ons is er altijd een warme lunch. Dat is het enige moment van de dag waarop iedereen samen is en echt de tijd heeft om naar elkaar te luisteren.

‘Ik probeer zoveel mogelijk nieuwe recepten uit, houd ervan dingen te combineren. Natuurlijk ben ik ook erg gehecht aan de Georgische keuken. In Georgië heeft alles zoveel smaak, het klimaat is gunstig, de groenten krijgen veel zonlicht. Ik maak graag khinkali, dat is een soort Georgische dumpling. Het duurt wel lang om te bereiden, je bent alleen al uren bezig met het kneden van het deeg. Maar het is de moeite waard.’

Auto

Audi A7

Audi A7 Beeld Audi
Audi A7Beeld Audi

‘Toen we in 1991 naar Duitsland emigreerden, kwamen we in Ingolstadt terecht, de stad van Audi. Toen ik mijn rijbewijs kreeg, kocht ik zo snel mogelijk een Audi. De cirkel is rond, omdat ik nu artistiek leider ben van de Audi Sommerkonzerte. Ik ben blij dat de autofabrikant de cultuur steunt.

‘Ik zie best wat overeenkomsten met de muziek. Een auto-ontwerper streeft naar excellentie: het moet het beste zijn, het moet altijd beter. Je hebt de esthetiek, de buitenkant, maar uiteindelijk moet het van binnen komen; er moet een sterke motor zijn en alle tandwieltjes moeten op de juiste plek zitten wil het werken. Ik rijd nu in een hybride Audi A7. Omdat de auto naast de benzinemotor ook een elektromotor heeft, vervuilen we niet als we in de stad rijden.’

Stad

Berlijn

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

‘Reizen is een groot onderdeel van mijn bestaan en als reizend musicus, moet je je wel op meerdere plekken thuis kunnen voelen. Er zijn inmiddels veel plekken waar ik me direct op mijn plek voel wanneer ik uit het vliegtuig stap. Mijn laatste album, City Lights, met stukken die verbonden zijn aan al die plekken, was een manier om ‘dankjewel’ te zeggen tegen die steden.

‘Hoewel we in München wonen, is Berlijn mijn favoriet. Er is geen andere stad waar ik zo vaak heb opgetreden. Het klimaat voor kunstenaars is zo goed. Het stadsdeel Charlottenburg vind ik erg fijn: het is er fancy maar niet te chic. En er zijn heel goede Georgische restaurants.’

Concertzaal

Pierre Boulez Saal in Berlijn

‘Altijd als ik in Berlijn ben, moet ik even naar de Philharmonie, of ik er nou zelf speel of niet. Het is een heerlijke zaal om te luisteren, met zulk geconcentreerd publiek. Ook de Staatsoper (het operahuis aan Unter den Linden, red.) is fantastisch, de akoestiek is er sinds de renovatie enorm op vooruitgegaan. En dan hebben ze ook nog die nieuwe Pierre Boulez-zaal, een groot kamermuziekpodium. Het publiek zit rondom de musici, daardoor is het contact met het publiek heel intens. Die zaal zit vol leven! Je moet er echt heen.’

Dans

Het Sukhishvili Ballet

‘Georgië heeft een rijke muziekcultuur. De volksmuziek uit de bergen is vaak driestemmig, met een aangehouden stem, en soms wordt er gebruik gemaakt van kwarttonen – dan klinkt het voor westerse oren vals, heel expressief. Ik ben ook gek op Georgische volksdans, die is enorm verfijnd. Mijn favoriete gezelschap is het Sukhishvili Ballet, dat een nieuwe invulling geeft aan de traditie. Hoe het eruit ziet? De vrouwelijke dansers zijn hyper feminien, die glijden over het oppervlak. De mannen dansen juist heel macho, ze bewegen alsof ze in gevecht zijn.’

Schrijver

Stefan Zweig

null Beeld

‘Als er één boek is dat ik graag wil aanbevelen, is dat De wereld van gisteren (Die Welt von Gestern: Erinnerungen eines Europäers) van Stefan Zweig (1881-1942). Hij beschrijft het leven vanaf het begin van de 20ste eeuw, hij schrijft heel gedetailleerd over de samenleving. Hij begon eraan in 1934, Zweig voltooide het in 1942 (Zweig pleegde in ballingschap in Brazilië zelfmoord na het versturen van het manuscript, red.). Zijn zinnen zitten vol intrinsieke schoonheid, hij is heel sensitief. Wat mij fascineert, is hoe Zweig bijna een eeuw geleden al leefde als een Europeaan. In De wereld van gisteren beschrijft hij eigenlijk hoe een Europese gemeenschap zou moeten functioneren. Daarom vind ik dat iedere Europeaan dit zou moeten lezen. Ja, ik voel me Georgisch, Duits én Europees.’

CV Lisa Batiashvili

7 maart 1979 Geboren in Tbilisi, Georgië

1991 Geëmigreerd naar Duitsland

1992 Tweede prijs op het Jean Sibelius Vioolconcours

2000 Debuut op de BBC Proms

2001 Debuut bij het Concertgebouworkest, eerste solo-cd

2006 Première voor haar gecomponeerd Vioolconcert Magnus Lindberg

2014 Hoofdgast Prinsengrachtconcert, pro-Oekraïens statement tijdens Gergiev Festival in Rotterdam

2016 Cd met de vioolconcerten van Sibelius en Tsjaikovski

2018 Treedt op bij de uitreiking van de Nobelprijzen

2020 Crossoveralbum City Lights

Batiashvili is getrouwd met de Franse hoboïst François Leleux. Ze hebben twee kinderen en wonen in München.

Meer over