Het eeuwige leven

Ad Boes (1939-2021) was een inspirator van het jenaplanonderwijs

Zijn Asser pabomodel zou internationaal worden overgenomen.

Ad Boes. Beeld
Ad Boes.

Dat Assen de bakermat is geworden van het jenaplan­onderwijs dankt de stad aan Ad Boes. Hij was in binnen- en buitenland de pleitbezorger van de jenaplanschool. Hij geloofde heilig in de voordelen van deze ‘opvoedingsvorm’: kinderen worden niet klassikaal ingedeeld maar in stamgroepen van verschillende leeftijden. En in plaats van schoolvakken worden ze onderricht in de basisactiviteiten: spreken, spelen, werken en vieren.

Tom de Boer werkte 25 jaar lang met Ad Boes. ‘Vanuit De Eekhorst, eerst een kweekschool, later een pedagogische academie, droeg hij zijn filosofie uit. Het werd de school waar veel leraren voor

het jenaplanonderwijs zijn opgeleid.’ In Nederland zijn er volgens De Boer nu zo’n tweehonderd jenaplanscholen. Zijn Asser pabomodel zou overgenomen worden door talrijke andere vormen van vernieuwingsonderwijs.

Betrokkenheid

Dat hij inspirerend was, bleek wel uit de reactie van oud-leerlingen op zijn overlijden. ‘Hij heeft velen van ons geïnspireerd om de stap naar het jenaplanonderwijs te zetten. Ook vele jaren later toonde hij betrokkenheid bij ons werk, ook als dat niet meer in het onderwijs lag. Hij was een uniek mens en een essentieel radertje in de geschiedenis van het onderwijs’, zegt Anke den Duyn, een van de studenten uit het examenjaar 1991.

In 2000 ging Boes met pensioen. Maar hij bleef zich onvoorwaardelijk inzetten voor het jenaplanonderwijs. Hij schreef er artikelen en boeken over (Jenaplan – Historie en actualiteit, Een streep door de eindtoets en Kindbiografie) en lobbyde veelvuldig in Den Haag. Uiteindelijk maakte lewybodydementie een eind aan die activiteiten. Tien maanden geleden moest hij worden opgenomen in een verzorgingshuis in Rolde. Hier overleed hij op 18 februari aan de gevolgen van een corona-infectie. Boes had twee zonen en een adoptiedochter met zijn eerste vrouw. Na haar overlijden hertrouwde hij in 2009.

Kweekschool

Boes werd geboren in Utrecht. Hier ging hij ook naar de kweekschool. Tijdens een stage kwam hij bij toeval terecht op een school waar de hoofdonderwijzer Gerrit Hartemink de jenaplanrichting had gekozen, waarvan de principes waren vastgelegd door de Duitse pedagoog ­Peter Petersen in Jena. Die wilde dat een school een gemeenschap van kinderen, leraren en ouders zou zijn. De leraren hadden daarbij de taak van professionele opvoeders. Boes sprak het meteen aan. Hij deed opleidingen MO- en doctoraal pedagogiek. Hij ging als onderwijzer vanaf 1961 lesgeven aan lagere scholen – zoals basisscholen toen heetten – in Vlaardingen en Utrecht.

In 1969 kreeg hij aan De Eekhorst een grote kans om mee te doen aan een vernieuwingsprogramma in het kader van de overgang van kweekschool naar pedagogische academie. Hij slaagde erin een afstudeerrichting voor het jenaplan­diploma op te zetten. Drie jaar na zijn komst telde Drenthe al vijf jenaplanscholen en toen hij met pensioen ging negen.

Tom de Boer noemt Boes een bedachtzame man die uitstekend kon vertellen en schrijven. Hij was zeer gedreven. ‘Na de Val van de Muur ging hij naar Duitsland om daar het jenaplan­onderwijs te propageren. Op zijn initiatief kwamen er weer jenaplanscholen in Thüringen’, zegt De Boer. ‘Hij bracht de onderwijsvorm terug op de plaats waar deze vandaan kwam.’

Hij had nog een andere reden om veel in Thüringen te zijn. Hij was een verwoed Bachliefhebber. Dat uitte hij ook als organist in de plaatselijke kerk. Daarnaast was hij actief als vogelaar en IVN-gids.

Meer over