In beeldfotografie

Niemand brengt het kantoorleven treffender in beeld dan de Kantoorfotograaf des Vaderlands

Kaarten met collega’s bij de belastingdienst in 2004. Beeld Jan Dirk van der Burg
Kaarten met collega’s bij de belastingdienst in 2004.Beeld Jan Dirk van der Burg

Onbedoeld werd Jan-Dirk van der Burg, die in zijn leven nooit een dag op kantoor heeft gezeten, ‘de fotograaf van kantoren’. Kosmopolitisch? Niet bepaald. Maar hij zou niet anders meer willen.

Ik heb in mijn leven nog nooit op een echt kantoor gezeten, toch heeft het kantoor mijn leven volledig bepaald. Toen ik besloten had fotograaf te worden en ging studeren aan de Koninklijke Academie in Den Haag, droomde ik van een kosmopolitisch bestaan waarmee ik met de ‘universele taal van het beeld’ de wereld over kon reizen. Die ambitie liep op rolletjes, tot het afstuderen in 2004. Ik kon maar niet op een goed onderwerp komen, had nog maar twee maanden en ging als noodoplossing het leven fotograferen wat het dichtst bij de academie lag: mensen op kantoor. Ik kwam bij het ministerie van Sociale Zaken, de belastingdienst en mijn lievelingskantoor: Octrooibureau Vriesendorp & Gaade, met name de archiefafdeling in de kelder. Dat lag vol met stapels gekleurde mappen.

Ik probeerde me te focussen op de momenten die juist vaak voorkomen in plaats van heel bijzonder zijn. De verjaardag in de postkamer van Sociale Zaken bijvoorbeeld, waar de gespreksstof al op was, maar de appel-kruimelvlaai nog niet. Of de broekophouders van Meneer Notenboom, die elke dag met de stiptheid van een Zwitsers uurwerk forenst tussen Pijnacker en Den Haag. En het kartonnen dekseltje dat bij het octrooibureau werd gepromoveerd tot dienblad.

Ik kwam er al snel achter dat wanneer je als fotograaf een voor je publiek herkenbaar onderwerp fotografeert, je meteen een fantastische kapstok hebt. Bij mijn eindexamenexpositie liep het storm, iedereen die ik had gefotografeerd had zijn lunchpauze opgeofferd om even te komen kijken.

Het onbedoelde gevolg van deze eindexamenexpositie was wel dat ik mij per ongeluk had neergezet als ‘de fotograaf van kantoren’. In de rolodex van opdrachtgevers stond ik bij de S van ‘Saaie onderwerpen’ en werd dan alleen gebeld als ze iets hadden ‘waar alleen jij denk ik chocola van kunt maken’. Had een redactie een slaapverwekkend rondetafelgesprek of een aandeelhoudersvergadering te fotograferen, dan ging mijn telefoon. Dat werd mijn nichemarkt. Doei kosmopoliet leven.

Op het stadhuis van Zaanstad geven ambtenaren elkaar op memo’s zelfbedachte complimenten tijden de ‘dag van de waardering’. Het is onderdeel van een cursus. Beeld Jan Dirk van der Burg
Op het stadhuis van Zaanstad geven ambtenaren elkaar op memo’s zelfbedachte complimenten tijden de ‘dag van de waardering’. Het is onderdeel van een cursus.Beeld Jan Dirk van der Burg

Ik heb trouwens wel een kantoor om foto’s af te werken en uit het raam te kijken, maar in de wereld waarin ik zit, noemen ze dat altijd ‘de studio’. Ook om duidelijk te maken dat er vooral géén kantoorleven wordt geleid. Want dat cliché, om opgehokt te worden in een glazen kubus op plekken als Hoofddorp, Bijlmer Arena of Rotterdam Alexander, is nog steeds het klassieke schrikbeeld. De mensen die ik vijftien jaar lang op kantoren fotografeerde hadden daar weinig last van. Die waren vooral blij als ze een eigen plekje hadden, waar ze een poster konden ophangen en hun eigen stoel konden neerzetten. Dat werd onder de flexplekkenterreur van de binnenhuisarchitecten steeds moeilijker. Het gedwongen thuiswerken van de laatste tijd zet de klassieke kantoorcultuur al helemaal onder druk.

Werknemers van het ministerie van Financiën,in 2004 Beeld Jan Dirk van der Burg
Werknemers van het ministerie van Financiën,in 2004Beeld Jan Dirk van der Burg

Maar wat de toekomst ook brengt voor de kantoorcultuur, gelukkig hebben we de foto’s nog. En al spittend door mijn archief kwam ik voor deze publicatie ook nog tot een spectaculaire ontdekking. Ik was in 2014 nog even terug op mijn favoriete kantoor, Vriesendorp & Gaade uit mijn eindexamenserie, en maakte weer een foto van Isabel Pires Antunes, inmiddels al een tijdje met pensioen. Ik had haar in 2004 al gefotografeerd, waarbij ze op het trapje een prachtige complementaire kleurencombinatie vormde met de rode brandblusser en de groene kantoorplant, nog steeds een van mijn meest geslaagde foto’s ooit. Tien jaar later bleek ze dezelfde kleurencombinatie te dragen maar dan precíés andersom. Zolang deze wonderen zich blijven voordoen op het kantoor om de hoek, kan dat kosmopoliete leven van mij nog steeds de pot op.

2007. Een werknemer van een Octrooibureau neemt de kortste route naar het archief. Beeld Jan Dirk van der Burg
2007. Een werknemer van een Octrooibureau neemt de kortste route naar het archief.Beeld Jan Dirk van der Burg
Meer over